# Enfâl Sûresi, 17. Âyet (8:17)

> فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ قَتَلَهُمْ ۚ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ رَمَىٰ ۚ وَلِيُبْلِىَ ٱلْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَآءً حَسَنًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

*Felem taktulûhum velâkinna(A)llâhe katelehum(c) vemâ rameyte iż rameyte velâkinna(A)llâhe ramâ(c) veliyubliye-lmu/minîne minhu belâen hasenâ(en)(c) inna(A)llâhe semî'un ‘alîm(un)*

**Meal (Diyanet):** (Savaşta) onları siz öldürmediniz, fakat Allah onları öldürdü. Attığın zaman da sen atmadın, fakat Allah attı. Mü'minleri, tarafından güzel bir imtihanla denemek için Allah öyle yaptı. Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/17

---

## Tefsir

{"topics":["kader","imtihan-bela","tevhid","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Cezm Edat","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"تَقْتُلُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatı 'لَمْ'den sonra geldiği için meczûm","gloss":"öldürmediniz"},{"position":2,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları"},{"position":3,"surface":"وَلَـٰكِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَـٰكِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"fakat"},{"position":4,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":5,"surface":"قَتَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"öldürdü"},{"position":5,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"رَمَيْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-م-ي","rootLatin":"r-m-y","lemma":"رَمَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"attın"},{"position":8,"surface":"إِذْ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"zaman"},{"position":9,"surface":"رَمَيْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-م-ي","rootLatin":"r-m-y","lemma":"رَمَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"attın"},{"position":10,"surface":"وَلَـٰكِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَـٰكِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"fakat"},{"position":11,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":12,"surface":"رَمَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-م-ي","rootLatin":"r-m-y","lemma":"رَمَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"attı"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":13,"surface":"يُبْلِيَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ل-و","rootLatin":"b-l-w","lemma":"أَبْلَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb","gloss":"imtihan etsin"},{"position":14,"surface":"ٱلْمُؤْمِنِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ا-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"مُؤْمِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"müminleri"},{"position":15,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"den"},{"position":15,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ondan"},{"position":16,"surface":"بَلَآءً","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ب-ل-و","rootLatin":"b-l-w","lemma":"بَلَاء","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak olduğu için mansûb","gloss":"bir imtihan"},{"position":17,"surface":"حَسَنًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ح-س-ن","rootLatin":"h-s-n","lemma":"حَسَن","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"güzel"},{"position":18,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz"},{"position":19,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":20,"surface":"سَمِيعٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"س-م-ع","rootLatin":"s-m-ʿ","lemma":"سَمِيع","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"işiten"},{"position":21,"surface":"عَلِيمٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"Mücerred","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin ikinci haberi olduğu için merfû","gloss":"bilen"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl 17. ayet, Bedir Savaşı'ndaki ilahi müdahaleyi vurgulayarak, fiillerin zahiri faillerine değil, gerçek fail olan Allah'a atfedilmesi gerektiğini dilbilimsel bir incelikle ifade eder. Özellikle 'katl' ve 'remy' fiilleri üzerinden, müminlerin zaferindeki ilahi kudretin rolü ve bu durumun bir 'belâ-i hasen' olarak tecellisi açıklanmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"تَقْتُلُوهُمْ","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Ayetteki bağlamda, düşmanları öldürme eyleminin zahiri failinin müminler değil, gerçek failin Allah olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'katl' kelimesini ruhu bedenden ayırmak olarak tanımlar ve bu ayetteki kullanımının, fiilin zahiren insanlara ait olsa da, hakikatte Allah'ın kudretiyle gerçekleştiğini vurgular. Bedir'de düşmanların öldürülmesi, müminlerin gücünden ziyade ilahi bir takdirin sonucudur."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, bu ayetteki 'katl' fiilinin mecazi bir anlatım olduğunu belirtir. Müminlerin fiili gerçekleştirmesi bir sebep iken, asıl öldürenin Allah olması, fiilin neticesinin Allah'a atfedilmesiyle açıklanır. Bu, ilahi kudretin insan fiilleri üzerindeki mutlak egemenliğini gösterir."}]},{"word":"رَمَيْتَ","root":"ر م ي","rootLatin":"r-m-y","meaning":"Hz. Peygamber'in Bedir'de attığı bir avuç toprağın düşmanların gözlerine ulaşması mucizesine atıfla, atma eyleminin zahiri failinin o olsada, gerçek failin Allah olduğunu belirtir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'remy' kelimesinin atmak, fırlatmak anlamına geldiğini ve bu ayetteki kullanımının, Hz. Peygamber'in attığı bir avuç toprağın düşmanların gözlerine ulaşmasını sağlayan ilahi kudreti ifade ettiğini belirtir. Peygamber'in fiili bir vesile iken, asıl etkiyi yaratan Allah'tır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'remy' kelimesinin geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ancak bu ayetteki özel bağlamda, Hz. Peygamber'in attığı şeyin hedefine ulaşmasındaki ilahi mucizeyi vurguladığını açıklar. Atma eylemi zahiren Peygamber'e ait olsa da, isabet ettiren ve tesirini yaratan Allah'tır."}]},{"word":"وَلِيُبْلِيَ","root":"ب ل و","rootLatin":"b-l-v","meaning":"Allah'ın bu fiilleri gerçekleştirmesinin amacının, müminleri güzel bir imtihan ve denemeden geçirmek olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'belâ' kelimesinin hem hayır hem de şer ile imtihan anlamına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'liyübliye' fiili, Allah'ın müminlere lütfettiği zafer ve yardımla onları denediğini, bu durumun onların imanlarını pekiştiren ve derecelerini yükselten 'güzel bir imtihan' olduğunu açıklar."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'belâ'nın bir şeyi denemek, sınamak anlamına geldiğini ve bu ayetteki kullanımının, Allah'ın müminlere gösterdiği lütuf ve yardımla onları sınadığını ifade ettiğini belirtir. Bu sınav, müminlerin sabırlarını, şükürlerini ve Allah'a olan bağlılıklarını ortaya koymaları içindir."}]},{"word":"بَلَاءً","root":"ب ل و","rootLatin":"b-l-v","meaning":"Allah'ın müminlere lütfettiği zafer ve yardımı ifade eden, hayırlı ve güzel bir imtihan anlamında kullanılır.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'belâ' kavramının Kur'an'da hem olumlu hem de olumsuz anlamda kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'belâen hasenen' ifadesi, Allah'ın müminlere bahşettiği zaferin, onların imanlarını güçlendiren, şükürlerini artıran ve ahiretteki mükafatlarını yücelten olumlu bir imtihan olduğunu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'belâ' kelimesinin bu ayetteki 'hasenen' sıfatıyla birlikte kullanılmasının, onun olumlu bir imtihan, bir lütuf ve ihsan anlamına geldiğini vurgular. Allah'ın müminlere verdiği bu zafer, onların Allah'a olan güvenlerini ve bağlılıklarını pekiştiren bir nimettir."}]},{"word":"حَسَنًا","root":"ح س ن","rootLatin":"h-s-n","meaning":"İmtihanın niteliğini belirten, güzel, hayırlı ve müminler için olumlu sonuçlar doğuran bir durumu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hasen' kelimesinin güzel, iyi ve beğenilen anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette 'belâ' kelimesiyle birlikte kullanılması, Allah'ın müminlere lütfettiği zaferin, onlar için hayırlı, faydalı ve ahirette de karşılığı olan bir imtihan olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hasen' kelimesinin Kur'an'daki kullanımlarının genellikle olumlu nitelikleri ifade ettiğini belirtir. 'Belâen hasenen' ifadesi, Allah'ın müminlere verdiği bu imtihanın, zahiren zorluklar içerse de, nihayetinde onlar için hayırlı sonuçlar doğuran, manevi derecelerini yükselten ve Allah'ın rızasını kazandıran bir lütuf olduğunu gösterir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **A'yân-ı Sâbite** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Enfal suresi 17. Âyette*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Enfâl sûresi 17. Âyet*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Enfâl sûresi 17. Âyet*
- **A'yân-ı Sâbite** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Enfal suresi 17. Âyette*
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8. sure 17. ayette*
- **Lübbü'l-Lübb (Özün Özü)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8. sure 17. ayette*
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8. sure 17. ayette*
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8. sure 17. ayette*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *el-Enfâl 8/17*
- **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *el-Enfâl 8/17*
- **Ra'd Sûresi** · *8/17*
- **Ra'd Sûresi** · *8/17*