# Enfâl Sûresi, 37. Âyet (8:37)

> لِيَمِيزَ ٱللَّهُ ٱلْخَبِيثَ مِنَ ٱلطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ ٱلْخَبِيثَ بَعْضَهُۥ عَلَىٰ بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُۥ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُۥ فِى جَهَنَّمَ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَـٰسِرُونَ

*Liyemîza(A)llâhu-lḣabîśe mine-ttayyibi veyec'ale-lḣabîśe ba'dahu ‘alâ ba'din feyerkumehu cemî'an feyec'alehu fî cehennem(e)(c) ulâ-ike humu-lḣâsirûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Allah, pis olanı temizden ayırmak, pis olanların hepsini birbiri üstüne koyup yığarak cehenneme koymak için böyle yapar. İşte onlar ziyana uğrayanların ta kendileridir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/37

---

## Tefsir

{"topics":["cehennem","kufur-sirk","ahiret-mukafat","imtihan-bela"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl Suresi'nin 37. ayeti, Allah'ın hak ile batılı, temiz ile murdarı ayırma prensibini ve inkarcıların akıbetini dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Ayet, 'ayırmak', 'murdar', 'temiz', 'yığmak' ve 'hüsrana uğrayanlar' gibi anahtar kavramlar üzerinden ilahi adaletin tecellisini ve kötülerin cehennemdeki durumunu vurgular.","keyConcepts":[{"word":"لِيَمِيزَ","root":"م ي ز","rootLatin":"m-y-z","meaning":"Allah'ın iyi ile kötüyü, temiz ile murdarı birbirinden ayırması eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Meyz (ميز) kelimesi, bir şeyi diğerinden ayırmak, temyiz etmek anlamına gelir. Ayetteki 'li-yemîze' ifadesi, Allah'ın hak ile batılı, helal ile haramı, mümin ile kafiri birbirinden ayırması, yani hükmünü ortaya koyması ve sonuçlarını göstermesi anlamında kullanılmıştır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Meyz (ميز) fiili, burada 'ayırmak' ve 'farklılaştırmak' anlamındadır. Allah'ın 'temizi murdardan ayırması', mecazi olarak müminleri kafirlerden, hak olanı batıl olandan ayırması ve her birine layık olduğu karşılığı vermesi demektir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'temyiz' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir ayırmayı değil, aynı zamanda ahlaki ve ontolojik bir ayrımı da ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'li-yemîze', Allah'ın nihai yargılamasında iyi ve kötü arasındaki kesin ayrımı yapmasını, böylece her şeyin gerçek mahiyetini ortaya koymasını ifade eder."}]},{"word":"ٱلْخَبِيثَ","root":"خ ب ث","rootLatin":"h-b-s","meaning":"Murdar, kötü, pis, değersiz ve zararlı olan her şeyi ifade eder; ayette inkarcıları ve onların amellerini simgeler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Habîs (خبيث), hem maddî hem de manevî anlamda kötü, pis, çirkin ve değersiz olanı ifade eder. Ayetteki 'el-habîs', inkarcıları, onların kötü amellerini ve Allah yolundan alıkoymak için harcadıkları malları kapsar. Bu, onların ahiretteki kötü akıbetini de işaret eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Habîs (خبيث) kelimesi, Kur'an'da genellikle şer, fesat ve kötü niyetli şeyleri tanımlamak için kullanılır. Bu ayette, 'el-habîs' ile kastedilenler, Allah'ın yolundan saptıranlar ve onların kötü niyetli çabalarıdır. Allah onları 'temiz' olanlardan ayıracaktır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'habîs' kelimesinin Kur'an'daki kullanımının geniş bir yelpazeyi kapsadığını, ancak temelinde 'kötülük', 'pislik' ve 'değersizlik' anlamlarının yattığını belirtir. Enfâl 37'deki kullanımı, inkarcıların hem kendilerinin hem de eylemlerinin Allah katında değersiz ve kötü olduğunu vurgular."}]},{"word":"ٱلطَّيِّبِ","root":"ط ي ب","rootLatin":"t-y-b","meaning":"Temiz, iyi, helal, güzel ve değerli olan her şeyi ifade eder; ayette müminleri ve onların amellerini simgeler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tayyib (طيب), hem maddî hem de manevî anlamda iyi, temiz, güzel ve helal olanı ifade eder. Ayetteki 'et-tayyib', müminleri, onların salih amellerini ve Allah yolunda harcadıkları malları kapsar. Bu, onların ahiretteki güzel akıbetini de işaret eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Tayyib (طيب) kelimesi, Kur'an'da genellikle hayır, bereket ve güzel şeyleri tanımlamak için kullanılır. Bu ayette, 'et-tayyib' ile kastedilenler, Allah'ın yolunda olanlar ve onların iyi niyetli çabalarıdır. Allah onları 'habîs' olanlardan ayıracaktır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'tayyib' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel temizliği değil, aynı zamanda ahlaki saflığı ve ilahi rızaya uygunluğu da ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'et-tayyib', Allah'ın nihai yargılamasında iyi ve doğru olanın, yani müminlerin ve amellerinin üstünlüğünü ve kurtuluşunu temsil eder."}]},{"word":"فَيَرْكُمَهُۥ","root":"ر ك م","rootLatin":"r-k-m","meaning":"Bir şeyi üst üste yığmak, biriktirmek ve toplamak anlamına gelir; ayette kötülerin cehennemde toplanmasını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rukm (ركم) kelimesi, bir şeyi diğerinin üzerine yığmak, biriktirmek demektir. Ayetteki 'fe-yerkumehu', Allah'ın kötüleri, yani inkarcıları ve onların amellerini üst üste yığıp bir araya getirmesi anlamında kullanılmıştır. Bu, onların cehennemdeki toplu ve aşağılayıcı durumunu tasvir eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Rukm (ركم) fiili, 'yığmak' ve 'toplamak' anlamındadır. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın 'habîs' olanları, yani inkarcıları ve onların kötü amellerini bir araya getirip cehenneme atmasını ifade eder. Bu, onların cezalandırılmak üzere bir araya toplanmasını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Rukm (ركم) kelimesi, bir şeyin diğerinin üzerine yığılması, toplanması ve birikmesi anlamına gelir. Ayetteki 'fe-yerkumehu', Allah'ın kötüleri üst üste yığarak cehenneme atmasını, onların cehennemde kalabalık ve sıkışık bir şekilde bulunacaklarını mecazi olarak anlatır."}]},{"word":"ٱلْخَـٰسِرُونَ","root":"خ س ر","rootLatin":"h-s-r","meaning":"Hüsrana uğrayanlar, ziyana uğrayanlar, kayba uğrayanlar; ahirette kurtuluşu bulamayan inkarcıları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Husran (خسر), sermayeyi kaybetmek, ziyana uğramak demektir. Ayetteki 'el-hâsirûn', ahirette kurtuluşu kaybeden, cenneti yitiren ve cehenneme giren inkarcıları ifade eder. Onlar, dünya hayatındaki amelleriyle kendilerine zarar vermişlerdir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hâsir (خاسر) kelimesi, 'kaybeden' ve 'ziyana uğrayan' anlamındadır. Bu ayetteki 'el-hâsirûn', Allah'ın yolundan sapan, mallarını kötüye kullanan ve sonunda cehenneme giren kimselerdir. Onlar, hem dünyada hem de ahirette gerçek anlamda kaybedenlerdir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'husran' kavramının Kur'an'da sadece maddi bir kaybı değil, aynı zamanda ruhsal ve manevi bir yıkımı da ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'el-hâsirûn', Allah'ın rızasını, cenneti ve ebedi kurtuluşu kaybetmiş olanları, yani nihai ve geri dönülmez bir hüsrana uğramış olanları tanımlar."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Liyemîza"},{"position":2,"translit":"(A)llâhu"},{"position":3,"translit":"lḣabîśe"},{"position":4,"translit":"mine"},{"position":5,"translit":"ttayyibi"},{"position":6,"translit":"veyec'ale"},{"position":7,"translit":"lḣabîśe"},{"position":8,"translit":"ba'dahu"},{"position":9,"translit":"‘alâ"},{"position":10,"translit":"ba'din"},{"position":11,"translit":"feyerkumehu"},{"position":12,"translit":"cemî'an"},{"position":13,"translit":"feyec'alehu"},{"position":14,"translit":"fî"},{"position":15,"translit":"cehennem(e)(c)"},{"position":16,"translit":"ulâ-ike"},{"position":17,"translit":"humu"},{"position":18,"translit":"lḣâsirûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لِيَمِيزَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"م-ي-ز","rootLatin":"m-y-z","lemma":"مَازَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb olan 'li' harf-i cerinden sonra geldiği için mansûb","gloss":"ayırması için","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":2,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fiilin fâili olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":3,"surface":"ٱلْخَبِيثَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"خ-ب-ث","rootLatin":"ḫ-b-s̱","lemma":"خَبِيث","form":"-","features":{"state":"Marife","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"kötüyü","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"ٱلطَّيِّبِ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ط-ي-ب","rootLatin":"ṭ-y-b","lemma":"طَيِّب","form":"-","features":{"state":"Marife","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"temizden","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"وَيَجْعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi 'vav' ile 'li-yemîze' fiiline atfedildiği için mansûb","gloss":"ve kılsın","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"ٱلْخَبِيثَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"خ-ب-ث","rootLatin":"ḫ-b-s̱","lemma":"خَبِيث","form":"-","features":{"state":"Marife","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin birinci mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"kötüyü","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":8,"surface":"بَعْضَهُۥ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-ḍ","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"state":"Nekre","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin ikinci mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"bir kısmını","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Bedel","izafet":"Muzâf"},{"position":8,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":9,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَىٰ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"üzerine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"بَعْضٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-ḍ","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"state":"Nekre","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir kısmının","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":11,"surface":"فَيَرْكُمَهُۥ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-ك-م","rootLatin":"r-k-m","lemma":"رَكَمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi 'fa' ile 'li-yemîze' fiiline atfedildiği için mansûb","gloss":"yığsın onu","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":11,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":12,"surface":"جَمِيعًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ج-م-ع","rootLatin":"j-m-'","lemma":"جَمِيع","form":"-","features":{"state":"Nekre","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"hepsini","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Hâl"},{"position":13,"surface":"فَيَجْعَلَهُۥ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atıf harfi 'fa' ile 'li-yemîze' fiiline atfedildiği için mansûb","gloss":"ve koysun onu","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":13,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":14,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"içine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":15,"surface":"جَهَنَّمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ج-ه-ن-م","rootLatin":"j-h-n-m","lemma":"جَهَنَّم","form":"-","features":{"state":"Marife","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile mecrûr)","gloss":"cehenneme","irabMarker":"gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":16,"surface":"أُو۟لَـٰٓئِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أُولَٰئِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"işte onlar","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Mübteda"},{"position":17,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Fasl Zamiri","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fasl zamiri olduğu için mebnî","gloss":"onlar","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)"},{"position":18,"surface":"ٱلْخَـٰسِرُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-س-ر","rootLatin":"ḫ-s-r","lemma":"خَاسِر","form":"Mücerred","features":{"state":"Marife","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"mahvolanlardır","irabMarker":"vâv ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *8/37*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/37*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *8/37*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *8/37*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/37*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/37*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *8/37*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *8/37*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *8/37*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/37*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Enfâl, 8:37*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Enfâl, 8:37*