# Enfâl Sûresi, 43. Âyet (8:43)

> إِذْ يُرِيكَهُمُ ٱللَّهُ فِى مَنَامِكَ قَلِيلًا ۖ وَلَوْ أَرَىٰكَهُمْ كَثِيرًا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَـٰزَعْتُمْ فِى ٱلْأَمْرِ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ سَلَّمَ ۗ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ

*İż yurîkehumu(A)llâhu fî menâmike kalîlâ(en)(s) velev erâkehum keśîran lefeşiltum veletenâza'tum fî-l-emri velâkinna(A)llâhe sellem(e)(k) innehu ‘alîmun biżâti-ssudûr(i)*

**Meal (Diyanet):** Hani Allah sana onları uykunda az gösteriyordu. Eğer sana onları çok gösterseydi elbette gevşerdiniz ve o iş hakkında birbirinizle çekişirdiniz. Fakat Allah (sizi bunlardan) kurtardı. Çünkü O, göğüslerin özünü (kalplerde olanı) hakkıyla bilendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/43

---

## Tefsir

{"topics":["kader","gayb","imtihan-bela","tevekkul"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl Suresi 43. ayet, Bedir Savaşı öncesinde Allah'ın müminlere düşman sayısını az göstermesi ve bunun hikmetini dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Ayet, 'rüya', 'azlık-çokluk', 'yılmak', 'çekişmek' ve 'kalplerde olanı bilmek' gibi kavramlar üzerinden ilahi takdirin ve psikolojik etkinin önemini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"مَنَامِكَ","root":"ن و م","rootLatin":"n-v-m","meaning":"Uyku hali, rüya veya uyunan yer anlamında olup, burada Peygamber'e gösterilen ilahi bir vizyonu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nevm' (نوم) kelimesinin 'uyku' anlamına geldiğini, 'menâm'ın ise hem uyku halini hem de uyku yerini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'fî menâmike' ifadesi, Peygamber'in uyku halinde gördüğü bir rüyayı veya ilahi bir gösterimi işaret eder ki bu, Allah'ın bir lütfu olarak düşmanın az gösterilmesidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'menâm' kelimesini 'rüya' olarak açıklar ve bu tür ifadelerin Kur'an'da mecazi anlamlar taşıyabileceğine dikkat çeker. Burada, Allah'ın Peygamber'e düşmanları az göstermesinin, müminlerin moralini yükseltme ve onları savaşa teşvik etme amacı taşıyan bir ilahi müdahale olduğunu vurgular."}]},{"word":"قَلِيلًا","root":"ق ل ل","rootLatin":"k-l-l","meaning":"Az, sayıca veya nicelikçe az olanı ifade eder; burada düşman sayısının az gösterilmesini belirtir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kalîl' kelimesinin 'az' anlamına geldiğini ve bu ayette düşman ordusunun sayısının Peygamber'e olduğundan daha az gösterilmesiyle ilgili olduğunu belirtir. Bu durum, müminlerin cesaretini artırmak ve korkularını gidermek için ilahi bir tedbirdir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'kalle' fiilinin 'az olmak' anlamına geldiğini ve 'kalîl'in de bunun sıfatı olduğunu açıklar. Ayetteki 'kalîlen' ifadesi, Allah'ın düşmanları Peygamber'e az göstermesiyle, müminlerin psikolojik olarak savaşa hazırlanmasını ve tereddüt etmemesini sağlamayı amaçladığını vurgular."}]},{"word":"لَفَشِلْتُمْ","root":"ف ش ل","rootLatin":"f-ş-l","meaning":"Yılmak, cesaretini kaybetmek, korkmak ve zayıflamak anlamlarına gelir; burada müminlerin düşman çokluğunu görseydi düşeceği durumu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'feşel' kelimesinin 'zayıflık, korkaklık ve cesaretsizlik' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lefeşiltüm' ifadesi, eğer düşmanlar çok gösterilseydi müminlerin moralinin bozulacağını, cesaretlerinin kırılacağını ve savaşa devam etme azimlerini kaybedeceklerini açıklar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'feşel' kavramının Kur'an'daki kullanımının genellikle bir topluluğun veya bireyin zor bir durum karşısında gösterdiği zayıflık ve iradesizlik hali olduğunu belirtir. Bu ayette, düşmanın çokluğunun müminler üzerinde yaratacağı psikolojik baskının, onları 'feşel' durumuna sürükleyeceği ve bu durumun ilahi bir müdahale ile engellendiği vurgulanır."}]},{"word":"وَلَتَنَـٰزَعْتُمْ","root":"ن ز ع","rootLatin":"n-z-'-","meaning":"Çekişmek, anlaşmazlığa düşmek, ihtilaf etmek anlamlarına gelir; burada müminlerin kendi aralarında fikir ayrılığına düşmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'tenâzu'' kelimesinin 'çekişme, anlaşmazlık ve ihtilaf' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'veletenâza'tüm' ifadesi, düşman sayısının çok gösterilmesi durumunda müminlerin kendi aralarında savaşa girip girmeme konusunda fikir ayrılıklarına düşeceklerini ve bu durumun birliğin bozulmasına yol açacağını açıklar."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tenâzu'' fiilinin karşılıklı olarak bir şeyi çekişmek, bir konuda anlaşmazlığa düşmek anlamında kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, Allah'ın düşmanları az göstermesinin hikmetlerinden birinin de müminler arasında çıkabilecek iç çekişmeleri ve ihtilafları önlemek olduğunu vurgular, zira bu tür çekişmeler topluluğun gücünü zayıflatır."}]},{"word":"سَلَّمَ","root":"س ل م","rootLatin":"s-l-m","meaning":"Kurtarmak, esenliğe çıkarmak, güvende kılmak anlamlarına gelir; burada Allah'ın müminleri yılmaktan ve çekişmekten korumasını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'selâm' kökünün 'esenlik, güvenlik ve afiyet' anlamına geldiğini ve 'selleme' fiilinin de birini tehlikeden kurtarmak, güvende kılmak manasına geldiğini belirtir. Ayetteki 'selleme' ifadesi, Allah'ın müminleri, düşman çokluğunu görmeleri halinde düşecekleri korku ve çekişme durumundan koruduğunu, onları esenliğe çıkardığını vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'selleme' fiilinin Kur'an'da genellikle ilahi bir koruma ve kurtuluş anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, Allah'ın müminleri, kendi içlerindeki zayıflık ve anlaşmazlık potansiyelinden kurtararak, onları Bedir Savaşı'nda zafere hazırladığını ve bu durumun Allah'ın hikmetinin bir tecellisi olduğunu açıklar."}]},{"word":"ٱلصُّدُورِ","root":"ص د ر","rootLatin":"s-d-r","meaning":"Göğüsler, kalpler; burada insanların iç dünyalarında gizledikleri düşünceleri, niyetleri ve sırları ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'sadr' kelimesinin 'göğüs' anlamına geldiğini, ancak Kur'an'da genellikle kalbin ve dolayısıyla içsel düşüncelerin, sırların ve niyetlerin mecazi olarak ifade edildiği yer olduğunu belirtir. Ayetteki 'bi-zâti's-sudûr' ifadesi, Allah'ın sadece görünenleri değil, aynı zamanda insanların kalplerinde gizledikleri her şeyi bildiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sadr' kavramının Kur'an'da genellikle 'kalp' (kalb) ile eş anlamlı olarak kullanıldığını ve insanın iç dünyasını, duygularını, inançlarını ve gizli niyetlerini temsil ettiğini açıklar. Bu ayette, Allah'ın 'kalplerde olanı bilmesi', O'nun her şeyi kuşatan ilmini ve müminlerin iç dünyalarındaki korku, tereddüt veya cesaret gibi hallerden haberdar olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِذْ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mebnî","gloss":"iken, zaman","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bedel","izafet":"Muzâf"},{"position":2,"surface":"يُرِيكَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-ا-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"أَرَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"gösteriyordu","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":2,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":4,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"مَنَامِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ن-و-م","rootLatin":"n-w-m","lemma":"مَنَام","form":"Mef'al","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"uykun","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"قَلِيلًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ق-ل-ل","rootLatin":"q-l-l","lemma":"قَلِيل","form":"Fa'îl","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"az","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":7,"surface":"وَلَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i şart olduğu için mebnî","gloss":"ve eğer","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":8,"surface":"أَرَىٰكَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-ا-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"أَرَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"göstermiş olsaydı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":8,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":9,"surface":"كَثِيرًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ك-ث-ر","rootLatin":"k-th-r","lemma":"كَثِير","form":"Fa'îl","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"çok","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":10,"surface":"لَّفَشِلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ش-ل","rootLatin":"f-sh-l","lemma":"فَشِلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yılacaktınız","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":10,"surface":"تُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"siz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Fâil"},{"position":11,"surface":"وَلَتَنَـٰزَعْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ز-ع","rootLatin":"n-z-ʿ","lemma":"تَنَازَعَ","form":"Tefâ'ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ve çekişecektiniz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":11,"surface":"تُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"siz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Fâil"},{"position":12,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"hususunda","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":13,"surface":"ٱلْأَمْرِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ا-م-ر","rootLatin":"'-m-r","lemma":"أَمْر","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"iş","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":14,"surface":"وَلَـٰكِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve İstidrak","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَكِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"fakat","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":16,"surface":"سَلَّمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-ل-م","rootLatin":"s-l-m","lemma":"سَلَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kurtardı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":17,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"çünkü","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Nâsih harf"},{"position":17,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":18,"surface":"عَلِيمٌۢ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"Fa'îl","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"bilen","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin haberi"},{"position":19,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":19,"surface":"ذَاتِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ذ-و-ت","rootLatin":"dh-w-t","lemma":"ذَات","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"olanı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":20,"surface":"ٱلصُّدُورِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Cins","root":"ص-د-ر","rootLatin":"ṣ-d-r","lemma":"صَدْر","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"kalpler","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"İż"},{"position":2,"translit":"yurîkehumu"},{"position":3,"translit":"(A)llâhu"},{"position":4,"translit":"fî"},{"position":5,"translit":"menâmike"},{"position":6,"translit":"kalîlâ(en)(s)"},{"position":7,"translit":"velev"},{"position":8,"translit":"erâkehum"},{"position":9,"translit":"keśîran"},{"position":10,"translit":"lefeşiltum"},{"position":11,"translit":"veletenâza'tum"},{"position":12,"translit":"fî"},{"position":13,"translit":"l-emri"},{"position":14,"translit":"velâkinna"},{"position":15,"translit":"(A)llâhe"},{"position":16,"translit":"sellem(e)(k)"},{"position":17,"translit":"innehu"},{"position":18,"translit":"‘alîmun"},{"position":19,"translit":"biżâti"},{"position":20,"translit":"ssudûr(i)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/43*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/43*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *8/43*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/43*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *8/43*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *8/43*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/43*