# Enfâl Sûresi, 63. Âyet (8:63)

> وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ۚ لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًا مَّآ أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ ۚ إِنَّهُۥ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

*Veellefe beyne kulûbihim(c) lev enfakte mâ fî-l-ardi cemî'an mâ ellefte beyne kulûbihim velâkinna(A)llâhe ellefe beynehum(c) innehu ‘azîzun hakîm(un)*

**Meal (Diyanet):** (62-63) Eğer seni aldatmak isterlerse bilmiş ol ki sana yetecek Allah'tır. O, seni bizzat kendi yardımıyla ve mü'minlerle destekleyen ve onların kalplerini uzlaştırandır. Şayet yeryüzündeki şeyleri tümüyle harcasaydın, sen onların kalplerini uzlaştıramazdın. Fakat, Allah onların arasını uzlaştırdı. Şüphesiz O, mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/63

---

## Tefsir

{"topics":["sosyal-dayanisma","esma-i-husna","tevekkul"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"أَلَّفَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-ل-ف","rootLatin":"a-l-f","lemma":"تَأْلِيف","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uzlaştırdı"},{"position":2,"surface":"بَيْنَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيْنَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"arasını"},{"position":3,"surface":"قُلُوبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ل-ب","rootLatin":"q-l-b","lemma":"قَلْب","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"kalplerini"},{"position":3,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh konumunda olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":4,"surface":"لَوْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":5,"surface":"أَنفَقْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ف-ق","rootLatin":"n-f-q","lemma":"إِنْفَاق","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"harcasaydın"},{"position":6,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih konumunda olduğu için mebnî","gloss":"her ne"},{"position":7,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":8,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yeryüzünün"},{"position":9,"surface":"جَمِيعًۭا","pos":"isim","posDetail":"Hâl","root":"ج-م-ع","rootLatin":"j-m-ʿ","lemma":"جَمِيع","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"hepsini"},{"position":10,"surface":"مَّآ","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yapamazdın"},{"position":11,"surface":"أَلَّفْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-ل-ف","rootLatin":"a-l-f","lemma":"تَأْلِيف","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uzlaştıramazdın"},{"position":12,"surface":"بَيْنَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيْنَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"arasını"},{"position":13,"surface":"قُلُوبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ل-ب","rootLatin":"q-l-b","lemma":"قَلْب","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"kalplerinin"},{"position":13,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh konumunda olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":14,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ama"},{"position":14,"surface":"لَـٰكِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe bi'l-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَكِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"fakat"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Lakinne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":16,"surface":"أَلَّفَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-ل-ف","rootLatin":"a-l-f","lemma":"تَأْلِيف","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uzlaştırdı"},{"position":17,"surface":"بَيْنَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيْنَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"arasını"},{"position":17,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh konumunda olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":18,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe bi'l-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz"},{"position":18,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mebnî","gloss":"O"},{"position":19,"surface":"عَزِيزٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ز-ز","rootLatin":"ʿ-z-z","lemma":"عَزِيز","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"üstündür"},{"position":20,"surface":"حَكِيمٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-ك-م","rootLatin":"h-k-m","lemma":"حَكِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"hikmet sahibidir"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl Suresi'nin 63. ayeti, Allah'ın kalpleri birleştirme kudretini vurgulayarak, bu ilahi fiilin beşerî imkanlarla gerçekleştirilemeyeceğini belirtir. Ayet, 'te'lîf' kavramı üzerinden ilahi kudretin ve hikmetin tecellisini dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"أَلَّفَ","root":"أ ل ف","rootLatin":"e-l-f","meaning":"Kalpleri birleştirmek, uzlaştırmak, aralarında ülfet ve muhabbet oluşturmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'elif' kelimesinin 'bir şeyi diğerine katmak, bir araya getirmek' anlamından geldiğini belirtir. 'Te'lîf' ise, farklı unsurları bir araya getirerek aralarında bir uyum ve bütünlük sağlamaktır. Ayetteki 'أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ' ifadesi, Allah'ın müminlerin kalpleri arasına sevgi, muhabbet ve birlik koyarak onları bir araya getirmesi anlamındadır. Bu, sadece dışsal bir birleşme değil, içsel bir uyum ve kaynaşmadır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'te'lîf' kelimesini 'cem'a' (toplamak, birleştirmek) anlamında kullanır. Ayetteki bağlamda, Allah'ın müminlerin kalplerini bir araya getirmesi, onların arasındaki düşmanlığı giderip yerine dostluk ve kardeşlik tesis etmesi olarak yorumlanır. Bu, mecazi bir ifade olup, kalplerin manevi olarak birleşmesini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ülfet' kavramının Kur'an'da toplumsal birliği ve uyumu sağlayan temel bir değer olduğunu belirtir. 'Te'lîf', bu ülfeti tesis etme fiilidir. Ayette, Allah'ın bu fiili, Medine'deki Evs ve Hazrec kabileleri arasındaki uzun süreli düşmanlığı sona erdirip onları İslam kardeşliği çatısı altında birleştirmesi örneği üzerinden açıklanır. Bu, beşerî güçlerin başaramayacağı ilahi bir müdahaledir."}]},{"word":"قُلُوبِهِمْ","root":"ق ل ب","rootLatin":"k-l-b","meaning":"İnsanların duygularının, düşüncelerinin ve inançlarının merkezi olan kalpler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kalb' kelimesinin 'bir şeyi ters çevirmek, döndürmek' anlamından geldiğini ve bu nedenle sürekli değişen, dönüşen duyguların ve düşüncelerin merkezi olduğunu belirtir. Ayetteki 'قُلُوبِهِمْ' ifadesi, müminlerin iç dünyalarını, hislerini ve niyetlerini ifade eder. Allah'ın bu kalpleri 'te'lîf' etmesi, onların içsel durumlarını değiştirerek birbirlerine karşı sevgi ve bağlılık hissetmelerini sağlamasıdır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'kalb'i, idrakin ve iradenin merkezi olarak tanımlar. Ayetteki 'kalplerin birleştirilmesi', sadece duygusal bir yakınlaşma değil, aynı zamanda ortak bir inanç ve amaç etrafında zihinsel ve iradi bir birleşmeyi de ifade eder. Bu, müminlerin İslam davası etrafında kenetlenmesini sağlayan temel unsurdur."}]},{"word":"أَنفَقْتَ","root":"ن ف ق","rootLatin":"n-f-k","meaning":"Malı harcamak, tüketmek, sarf etmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'infâk' kelimesinin 'bir şeyi bitirmek, tüketmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًا' ifadesi, yeryüzündeki tüm mal varlığını harcasan bile, kalpleri birleştirme gücüne sahip olamayacağını vurgular. Bu, beşerî maddi imkanların ilahi kudret karşısındaki acizliğini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'infâk'ın 'bir şeyin tükenmesi, bitmesi' anlamını taşıdığını ve genellikle malın harcanması bağlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki kullanımı, kalpleri birleştirme gibi manevi bir fiilin, maddi harcamalarla elde edilemeyecek kadar yüce bir ilahi lütuf olduğunu pekiştirir."}]},{"word":"عَزِيزٌ","root":"ع ز ز","rootLatin":"a-z-z","meaning":"Üstün, güçlü, yenilmez, kudretli.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'azîz' kelimesinin 'üstün gelmek, yenilmez olmak, güçlü olmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Allah'ın 'Azîz' olması, O'nun her şeye gücünün yetmesi, hiçbir şeyin O'na karşı gelememesi ve iradesinin mutlak olması demektir. Ayette, kalpleri birleştirme fiilinin ancak 'Azîz' olan Allah tarafından gerçekleştirilebileceği vurgulanarak, bu fiilin ilahi kudretin bir tecellisi olduğu ifade edilir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'azîz' isminin, Allah'ın kudretinin ve üstünlüğünün bir göstergesi olduğunu açıklar. Bu bağlamda, insanların kalplerini birleştirme gibi zorlu bir işin, ancak mutlak güce sahip olan Allah tarafından başarılabileceği, O'nun iradesi dışında hiçbir gücün buna muktedir olamayacağı belirtilir."}]},{"word":"حَكِيمٌ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Hikmet sahibi, her şeyi yerli yerince yapan, hüküm ve kararında isabetli olan.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hakîm' kelimesinin 'hikmet sahibi, sağlam ve doğru hüküm veren' anlamlarına geldiğini ifade eder. Allah'ın 'Hakîm' olması, O'nun her şeyi bir amaç ve düzen içinde yaratması, fiillerinin ve kararlarının en doğru ve en uygun olması demektir. Ayette, kalpleri birleştirme fiilinin sadece kudretle değil, aynı zamanda ilahi hikmetle de gerçekleştiği vurgulanır. Bu birleşme, müminlerin hayrı ve İslam'ın yücelmesi için en uygun ve hikmetli bir eylemdir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hakîm' isminin, Allah'ın ilim ve iradesinin mükemmelliğini ifade ettiğini belirtir. Kalplerin birleştirilmesi gibi derin ve karmaşık bir sürecin, ancak her şeyi en iyi bilen ve en doğru şekilde düzenleyen 'Hakîm' olan Allah tarafından gerçekleştirilebileceği, bu fiilin arkasında büyük bir ilahi plan ve hikmetin yattığına işaret eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/63*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/63*
- **Kelime-i Ya'kûbiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/63*
- **Kelime-i Ya'kûbiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/63*