# Enfâl Sûresi, 65. Âyet (8:65)

> يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَى ٱلْقِتَالِ ۚ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَـٰبِرُونَ يَغْلِبُوا۟ مِا۟ئَتَيْنِ ۚ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّا۟ئَةٌ يَغْلِبُوٓا۟ أَلْفًا مِّنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَفْقَهُونَ

*Yâ eyyuhâ-nnebiyyu harridi-lmu/minîne ‘alâ-lkitâl(i)(c) in yekun minkum ‘işrûne sâbirûne yaġlibû mi-eteyn(i)(c) ve-in yekun minkum mi-etun yaġlibû elfen mine-lleżîne keferû bi-ennehum kavmun lâ yefkahûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Ey Peygamber! Mü'minleri savaşa teşvik et. Eğer içinizde sabırlı yirmi kişi bulunursa, iki yüz kişiye galip gelirler. Eğer içinizde (sabırlı) yüz kişi bulunursa, inkar edenlerden bin kişiye galip gelirler. Çünkü onlar anlamayan bir kavimdir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/65

---

## Tefsir

{"topics":["cihad","sabir","iman","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَـٰٓأَيُّهَا","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"Ey"},{"position":2,"surface":"ٱلنَّبِىُّ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"n-b-w","rootLatin":"n-b-w","lemma":"نَبِيّ","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Nidâ harfinden sonra geldiği için merfû","gloss":"Peygamber"},{"position":3,"surface":"حَرِّضِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"h-r-d","rootLatin":"h-r-d","lemma":"حَرَّضَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"teşvik et"},{"position":4,"surface":"ٱلْمُؤْمِنِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"a-m-n","rootLatin":"a-m-n","lemma":"مُؤْمِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"müminleri"},{"position":5,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":6,"surface":"ٱلْقِتَالِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"q-t-l","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قِتَال","form":"Mufâ'ale","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"savaş"},{"position":7,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart harfi olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":8,"surface":"يَكُن","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"k-w-n","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart fiili olduğu için meczûm","gloss":"olursa"},{"position":9,"surface":"مِّنكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"sizden"},{"position":9,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"siz"},{"position":10,"surface":"عِشْرُونَ","pos":"isim","posDetail":"Sayı","root":"'-sh-r","rootLatin":"'-sh-r","lemma":"عِشْرُونَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"yirmi"},{"position":11,"surface":"صَـٰبِرُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"s-b-r","rootLatin":"s-b-r","lemma":"صَابِر","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"sabırlı"},{"position":12,"surface":"يَغْلِبُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"gh-l-b","rootLatin":"gh-l-b","lemma":"غَلَبَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"yenerler"},{"position":13,"surface":"مِا۟ئَتَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"Sayı","root":"m-'-y","rootLatin":"m-'-y","lemma":"مِائَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Tesniye","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ikiyüz"},{"position":14,"surface":"وَإِن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve eğer"},{"position":14,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart harfi olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":15,"surface":"يَكُن","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"k-w-n","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart fiili olduğu için meczûm","gloss":"olursa"},{"position":16,"surface":"مِّنكُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"sizden"},{"position":16,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"siz"},{"position":17,"surface":"مِّا۟ئَةٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sayı","root":"m-'-y","rootLatin":"m-'-y","lemma":"مِائَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"yüz"},{"position":18,"surface":"يَغْلِبُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"gh-l-b","rootLatin":"gh-l-b","lemma":"غَلَبَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"yenerler"},{"position":19,"surface":"أَلْفًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sayı","root":"a-l-f","rootLatin":"a-l-f","lemma":"أَلْف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bin"},{"position":20,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":21,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"اَلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o kimseler ki"},{"position":22,"surface":"كَفَرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"k-f-r","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"inkar ettiler"},{"position":23,"surface":"بِأَنَّهُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"çünkü"},{"position":23,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe bi'l-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i müşebbehe bi'l-fiil olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":23,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Enne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"onlar"},{"position":24,"surface":"قَوْمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"q-w-m","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Enne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"bir kavimdir"},{"position":25,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":26,"surface":"يَفْقَهُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"f-q-h","rootLatin":"f-q-h","lemma":"فَقِهَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"anlamazlar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl Suresi 65. ayet, müminlerin savaşta gösterdiği sabır ve azmin önemini vurgulayarak, sayıca az olsalar bile inanç ve anlayış farkı nedeniyle düşmana karşı üstün geleceklerini bildirmektedir. Ayet, 'tahrid', 'kıtal', 'sabr' ve 'fıkh' gibi kavramlar üzerinden müminlerin psikolojik ve manevi hazırlığını ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"حَرِّضِ","root":"ح ر ض","rootLatin":"h-r-d","meaning":"Müminleri savaşa teşvik etmek, coşturmak ve yüreklendirmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Harrada (حَرَّضَ) kelimesi, birini bir şeye teşvik etmek, onu o şeye yönlendirmek ve isteklendirmek anlamına gelir. Ayetteki 'harrıdi' emri, Hz. Peygamber'in müminleri cihada, yani Allah yolunda savaşmaya teşvik etmesini ifade eder. Bu teşvik, sadece sözlü bir davet değil, aynı zamanda moral ve motivasyon verme eylemidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Harrada (حَرَّضَ) fiili, birini bir işe karşı gayrete getirmek, onu o iş için kışkırtmak demektir. Ayetteki kullanımı, müminlerin savaşma azmini artırmak ve onları düşmana karşı durmaya cesaretlendirmek şeklinde mecazi bir anlam taşır."}]},{"word":"ٱلْقِتَالِ","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Allah yolunda düşmanla savaşmak, mücadele etmek ve çarpışmak anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kıtal (قِتَال), düşmanla savaşmak, çarpışmak demektir. Ayetteki 'ale'l-kıtal' ifadesi, müminlerin savaş için hazırlanması ve bu uğurda mücadele etmesi gerektiğini açıkça belirtir. Bu, sadece savunma değil, aynı zamanda İslam'ın yayılması ve zulmün ortadan kaldırılması için yapılan bir mücadeledir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kıtal (قِتَال), öldürme eyleminin karşılıklı olarak gerçekleşmesi veya bu eyleme teşebbüs etmektir. Ayetteki bağlamda, müminlerin düşmanla karşı karşıya gelerek fiili bir mücadeleye girişmesini ifade eder. Bu, sadece fiziksel bir eylem değil, aynı zamanda inanç uğruna yapılan bir fedakarlıktır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kıtal (قِتَال) kavramı, Kur'an'da genellikle 'cihad' kavramıyla birlikte ele alınır ve Allah yolunda yapılan savaşı ifade eder. Bu savaş, sadece fiziksel bir çatışma değil, aynı zamanda inançsızlığa karşı verilen ideolojik ve manevi bir mücadeledir. Ayetteki 'kıtal', müminlerin Allah'ın rızasını kazanmak için giriştikleri kutsal bir eylemdir."}]},{"word":"صَـٰبِرُونَ","root":"ص ب ر","rootLatin":"s-b-r","meaning":"Zorluklara, sıkıntılara ve düşman karşısında direnmeye tahammül eden, sebat gösteren kimselerdir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sabır (صَبْر), nefsi hoşlanmadığı şeylerden alıkoymak ve zorluklara karşı direnmektir. 'Sabirûn' (صَابِرُونَ) ise bu niteliğe sahip olanlardır. Ayetteki 'sabirûn' ifadesi, savaşın zorluklarına, düşmanın çokluğuna ve ölüm tehlikesine karşı metanetini koruyan, azmini yitirmeyen müminleri tanımlar."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Sabır (صَبْر), nefsi, akıl ve şeriatın gerektirdiği şeylere yöneltmek ve ondan hoşlanmadığı şeylerden alıkoymaktır. Ayetteki 'sabirûn', savaş meydanında düşman karşısında sebat gösteren, korkuya kapılmayan ve Allah'ın yardımına güvenen müminlerin vasfıdır. Bu sabır, zaferin anahtarı olarak sunulmuştur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Sabır (صَبْر), Kur'an'da merkezi bir kavram olup, zorluklar karşısında gösterilen metanet, azim ve dayanıklılığı ifade eder. Ayetteki 'sabirûn', sadece pasif bir bekleyiş değil, aktif bir direniş ve mücadele ruhunu temsil eder. Bu, müminlerin inançları uğruna her türlü sıkıntıya katlanma kapasitesini gösterir."}]},{"word":"يَفْقَهُونَ","root":"ف ق ه","rootLatin":"f-k-h","meaning":"Anlamak, kavramak, idrak etmek ve derinlemesine bilgi sahibi olmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fıkh (فِقْه), bir şeyi bilmekten daha özel olarak, bir şeyin derinliğini ve inceliklerini kavramaktır. Ayetteki 'lâ yefkahûn' (لَا يَفْقَهُونَ) ifadesi, inkar edenlerin hakikati, savaşın gerçek amacını ve Allah'ın kudretini idrak edememelerini, yani anlayışsızlıklarını vurgular. Bu anlayışsızlık, onların yenilgisinin temel nedenlerinden biri olarak gösterilir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Fıkh (فِقْه), bir şeyi tam olarak anlamak ve kavramaktır. Ayetteki 'lâ yefkahûn', kafirlerin Allah'ın vaadini, müminlerin inanç gücünü ve savaşın manevi boyutunu kavrayamamalarını ifade eder. Onlar sadece maddi güce odaklandıkları için, müminlerin manevi üstünlüğünü anlayamazlar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Fıkh (فِقْه) kelimesi, sadece yüzeysel bir bilgi edinmeyi değil, aynı zamanda bir konunun özünü, hikmetini ve sonuçlarını idrak etmeyi ifade eder. Ayetteki 'lâ yefkahûn' ifadesi, inkar edenlerin, müminlerin Allah'a olan güvenlerinin ve sabırlarının getireceği zaferi anlayacak bir kavrayışa sahip olmadıklarını belirtir. Onların anlayışsızlığı, dünya görüşlerinin sığlığından kaynaklanır."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/65*
- **Şûrâ Sûresi** · *8/65*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/65*
- **Kelime-i Yûnusiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/65*
- **Kelime-i Yûnusiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/65*
- **TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/65*
- **Şûrâ Sûresi** · *8/65*
- **Kelime-i Yûnusiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/65*
- **Kelime-i Yûnusiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/65*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/65*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *65. âyetler*