# Enfâl Sûresi, 66. Âyet (8:66)

> ٱلْـَٔـٰنَ خَفَّفَ ٱللَّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا ۚ فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّا۟ئَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا۟ مِا۟ئَتَيْنِ ۚ وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوٓا۟ أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ

*El-âne ḣaffefa(A)llâhu ‘ankum ve'alime enne fîkum da'fâ(en)(c) fe-in yekun minkum mi-etun sâbiratun yaġlibû mi-eteyn(i)(c) ve-in yekun minkum elfun yaġlibû elfeyni bi-iżni(A)llâh(i)(c) va(A)llâhu me'a-ssâbirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Şimdi ise, Allah yükünüzü hafifletti ve sizde muhakkak bir zaaf olduğunu bildi. Eğer içinizde sabırlı yüz kişi olursa iki yüz kişiye galip gelirler. Eğer içinizde (sabırlı) bin kişi olursa, Allah'ın izniyle iki bin kişiye galip gelirler. Allah, sabredenlerle beraberdir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/66

---

## Tefsir

{"topics":["cihad","sabir","tevekkul","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلْـَٔـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ء-و-ن","rootLatin":"a-w-n","lemma":"آن","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Zaman zarfı olduğu için mansûb","gloss":"şimdi"},{"position":2,"surface":"خَفَّفَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ف-ف","rootLatin":"kh-f-f","lemma":"خَفَّفَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"hafifletti"},{"position":3,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":4,"surface":"عَنكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"hakkınızda"},{"position":4,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":5,"surface":"وَعَلِمَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"عَلِمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"bildi"},{"position":6,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":7,"surface":"فِيكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinizde"},{"position":7,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":8,"surface":"ضَعْفًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ض-ع-ف","rootLatin":"d-'-f","lemma":"ضَعْف","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"bir zayıflık"},{"position":9,"surface":"فَإِن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde"},{"position":9,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":10,"surface":"يَكُن","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart edatı إِنْ tarafından meczûm edildiği için meczûm","gloss":"olursa"},{"position":11,"surface":"مِّنكُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"sizden"},{"position":11,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":12,"surface":"مِّا۟ئَةٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ء-ي","rootLatin":"m-'-y","lemma":"مِائَة","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"yüz kişi"},{"position":13,"surface":"صَابِرَةٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ب-ر","rootLatin":"s-b-r","lemma":"صَابِر","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"sabırlı"},{"position":14,"surface":"يَغْلِبُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"غ-ل-ب","rootLatin":"gh-l-b","lemma":"غَلَبَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"yenerler"},{"position":15,"surface":"مِا۟ئَتَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ء-ي","rootLatin":"m-'-y","lemma":"مِائَة","form":"-","features":{"number":"Tesniye","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"iki yüz"},{"position":16,"surface":"وَإِن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":16,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer"},{"position":17,"surface":"يَكُن","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart edatı إِنْ tarafından meczûm edildiği için meczûm","gloss":"olursa"},{"position":18,"surface":"مِّنكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"sizden"},{"position":18,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":19,"surface":"أَلْفٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ل-ف","rootLatin":"a-l-f","lemma":"أَلْف","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"bin kişi"},{"position":20,"surface":"يَغْلِبُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"غ-ل-ب","rootLatin":"gh-l-b","lemma":"غَلَبَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"yenerler"},{"position":21,"surface":"أَلْفَيْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ل-ف","rootLatin":"a-l-f","lemma":"أَلْف","form":"-","features":{"number":"Tesniye","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"iki bin"},{"position":22,"surface":"بِإِذْنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile"},{"position":22,"surface":"إِذْنِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ء-ذ-ن","rootLatin":"a-dh-n","lemma":"إِذْن","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Muzâf"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"izni"},{"position":23,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":24,"surface":"وَٱللَّهُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":24,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":25,"surface":"مَعَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"م-ع-ي","rootLatin":"m-'-y","lemma":"مَعَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Muzâf"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"ile beraberdir"},{"position":26,"surface":"ٱلصَّـٰبِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ب-ر","rootLatin":"s-b-r","lemma":"صَابِر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sabredenler"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl Suresi 66. ayet, savaşta müminlerin sayıca az olmalarına rağmen sabır ve Allah'ın izniyle düşmanlarına karşı üstün gelebileceklerini vurgulamaktadır. Ayet, Allah'ın müminlerin zaafını bilerek yüklerini hafiflettiğini ve sabrın zaferdeki rolünü öne çıkarmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"خَفَّفَ","root":"خ ف ف","rootLatin":"h-f-f","meaning":"Allah'ın müminlerin yükünü hafifletmesi, kolaylaştırması ve onlara merhamet etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"خفف kelimesi, bir şeyin ağırlığını azaltmak, hafifletmek demektir. Ayetteki kullanımıyla Allah'ın müminler üzerindeki yükümlülüğü veya zorluğu azalttığını, onlara kolaylık sağladığını ifade eder. Bu, onların zayıflıklarını dikkate alarak verilen bir lütuftur."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"خفف fiili, 'Allah'ın onlara kolaylık sağlaması' anlamında mecazi bir kullanımdır. Savaş yükümlülüğünün ilk başta ağır olmasından sonra, müminlerin durumuna uygun olarak bu yükümlülüğün hafifletildiğini gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hafifletme' kavramının Kur'an'da Allah'ın kullarına olan merhametini ve onların kapasitelerini göz önünde bulundurmasını yansıttığını belirtir. Bu ayette, müminlerin zaafı nedeniyle savaş oranının değiştirilmesi, ilahi bir kolaylaştırma ve rahmetin tezahürüdür."}]},{"word":"ضَعْفًا","root":"ض ع ف","rootLatin":"d-'-f","meaning":"Müminlerin fiziksel veya ruhsal zayıflığını, güçsüzlüğünü ifade eder ki bu durum Allah'ın hükmü hafifletmesine sebep olmuştur.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"ضعف, bir şeyin gücünün veya kuvvetinin eksikliği anlamına gelir. Ayetteki bağlamda, müminlerin düşmana karşı sayıca ve belki de tecrübe olarak sahip oldukları zayıflığı ifade eder. Allah bu zayıflığı bilerek onlara kolaylık sağlamıştır."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, ضعف kelimesini 'güçsüzlük' olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, müminlerin düşman karşısındaki sayısal ve belki de moral zayıflığını vurgular, bu da Allah'ın onlara olan lütfunun gerekçesidir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zaaf' kelimesinin Kur'an'da genellikle insanın yaratılışındaki sınırlılıkları ve güçsüzlükleri ifade ettiğini belirtir. Bu ayette ise, müminlerin savaş meydanındaki sayısal ve psikolojik zayıflığına işaret ederek, Allah'ın bu durumu dikkate alarak hükmü değiştirmesini açıklar."}]},{"word":"صَابِرَةٌ","root":"ص ب ر","rootLatin":"s-b-r","meaning":"Zorluklar karşısında direnen, sebat eden ve dayanıklı olan kişileri ifade eder; zaferin anahtarı olan bir niteliktir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"صبر, nefsi hoşlanmadığı şeylerden alıkoymak ve zorluklara karşı dayanmak demektir. Ayetteki 'sâbire' kelimesi, savaşın zorluklarına, düşmanın çokluğuna rağmen sebat eden, direnen müminleri tanımlar. Bu sabır, Allah'ın yardımıyla zafere ulaşmanın temel şartıdır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Sabır, nefsin musibetlere karşı tahammül etmesi ve şikayeti terk etmesidir. Ayetteki 'sâbire' ifadesi, savaşın çetin şartlarında bile metanetini koruyan, azimli ve kararlı müminleri niteler. Bu nitelik, sayısal dezavantaja rağmen zaferin anahtarı olarak sunulur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, sabrın Kur'an'daki merkezi önemine dikkat çeker. Savaş bağlamında sabır, sadece pasif bir dayanıklılık değil, aynı zamanda aktif bir direniş ve azim anlamına gelir. Bu ayette, müminlerin sabrı, Allah'ın onlara yardım etmesinin ve onları zafere ulaştırmasının temel nedenlerinden biri olarak gösterilir."}]},{"word":"يَغْلِبُوا۟","root":"غ ل ب","rootLatin":"ğ-l-b","meaning":"Üstün gelmek, yenmek, galip gelmek anlamındadır; müminlerin düşmanlarına karşı elde edecekleri zaferi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"غلب, bir şeye üstün gelmek, onu yenmek demektir. Ayetteki 'yeğlibû' fiili, müminlerin sayıca az olmalarına rağmen, Allah'ın izni ve sabırları sayesinde düşmanlarına karşı kesin bir zafer kazanacaklarını belirtir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"غلب fiili, 'üstün gelmek, yenmek' anlamında kullanılır. Bu ayette, müminlerin sayıca çok olan düşmanlarına karşı Allah'ın yardımıyla galip geleceklerini ifade eden bir vaattir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"غلب kelimesi, bir şeye karşı güç ve kuvvetle üstünlük sağlamak demektir. Ayetteki kullanımı, müminlerin sabır ve Allah'ın izniyle, düşmanlarının sayısal üstünlüğüne rağmen onları mağlup edeceklerini açıkça ortaya koyar."}]},{"word":"بِإِذْنِ","root":"أ ذ ن","rootLatin":"'-dh-n","meaning":"Allah'ın izni, müsaadesi ve takdiri ile gerçekleşen bir durumu ifade eder; zaferin nihai kaynağının Allah olduğunu vurgular.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"إذن, bir şeye izin vermek, müsaade etmek demektir. Ayetteki 'bi-izni' ifadesi, müminlerin zaferinin sadece kendi güçleri veya sabırlarıyla değil, Allah'ın iradesi ve takdiriyle gerçekleşeceğini vurgular. Bu, zaferin ilahi bir lütuf olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"İzin, bir şeyin gerçekleşmesi için verilen ruhsat ve müsaadedir. Ayetteki 'Allah'ın izniyle' ifadesi, müminlerin zaferinin Allah'ın takdirine bağlı olduğunu, O'nun dilemesi olmadan hiçbir şeyin gerçekleşmeyeceğini belirtir. Bu, tevekkülün önemini de içerir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'izin' kavramının Kur'an'da Allah'ın mutlak egemenliğini ve her şeyin O'nun iradesiyle gerçekleştiğini gösteren temel bir kavram olduğunu belirtir. Bu ayette, müminlerin zaferinin Allah'ın aktif müdahalesi ve onayıyla mümkün olacağı vurgulanır."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/66*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/66*