# Enfâl Sûresi, 68. Âyet (8:68)

> لَّوْلَا كِتَـٰبٌ مِّنَ ٱللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَآ أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

*Levlâ kitâbun mina(A)llâhi sebeka lemessekum fîmâ eḣażtum ‘ażâbun ‘azîm(un)*

**Meal (Diyanet):** Eğer Allah'ın daha önce verilmiş bir hükmü olmasaydı, aldığınız şey (fidye)den dolayı size büyük bir azap dokunurdu.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/68

---

## Tefsir

{"topics":["kader","hukuk-ceza","imtihan-bela"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَّوْلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart (İmtinâiyye)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْلَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart harfi olduğu için mebnî","gloss":"olmasaydı"},{"position":2,"surface":"كِتَـٰبٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"لَوْلَا'dan sonra gelen mübteda olduğu için merfû, haberi mahzûf (موجود)","gloss":"bir hüküm"},{"position":3,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":4,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":5,"surface":"سَبَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-ب-ق","rootLatin":"s-b-q","lemma":"سَبَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"geçmişti, önceden vardı"},{"position":6,"surface":"لَمَسَّكُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"م-س-س","rootLatin":"m-s-s","lemma":"مَسَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dokunurdu, erişirdi"},{"position":6,"surface":"كُم","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُم","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Fiilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb mahallen mebnî","gloss":"size"},{"position":7,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde, hakkında"},{"position":7,"surface":"مَآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahallen mebnî","gloss":"şey"},{"position":8,"surface":"أَخَذْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"a-kh-dh","lemma":"أَخَذَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"aldınız"},{"position":9,"surface":"عَذَابٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ذ-ب","rootLatin":"'-dh-b","lemma":"عَذَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"لَمَسَّكُمْ fiilinin fâili olduğu için merfû","gloss":"bir azap"},{"position":10,"surface":"عَظِيمٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ظ-م","rootLatin":"'-dh-m","lemma":"عَظِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin (عَذَابٌ) sıfatı olduğu için merfû","gloss":"büyük"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl Suresi 68. ayet, savaş ganimetleri ve esirler konusunda ilahi bir hükmün önceliğini vurgulayarak, bu hüküm olmasaydı müminlere büyük bir azabın dokunacağını bildirmektedir. Ayet, Allah'ın takdirinin ve önceden belirlenmiş yazgının önemini dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"كِتَـٰبٌ","root":"ك ت ب","rootLatin":"k-t-b","meaning":"Burada Allah'ın önceden takdir ettiği, yazdığı veya hükmettiği ilahi bir yazgı veya hükmü ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kitâb' kelimesinin asıl anlamının 'harfleri bir araya getirmek' olduğunu belirtir. Kur'an'da ise bu kelime, Allah'ın takdir ettiği, hükmettiği veya emrettiği şeyleri ifade etmek için kullanılır. Bu ayetteki 'kitâb', Allah'ın ezelde takdir ettiği ve levh-i mahfuzda yazdığı bir hükmü, yani ganimetlerin helal kılınması veya esirlerin fidye ile serbest bırakılmasına dair ilahi izni ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'kitâb' kelimesinin Kur'an'da 'farz kılınan, hükmedilen' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'kitâb', Allah'ın önceden belirlediği ve farz kıldığı bir hükmü, yani ganimetlerin helal kılınması veya esirlerin fidye ile serbest bırakılmasına dair ilahi bir izni ifade eder ki bu izin olmasaydı yapılan eylem azaba sebep olurdu."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kitâb' kavramının Kur'an'da sadece 'yazılı metin' anlamına gelmediğini, aynı zamanda 'ilahi takdir', 'hüküm' ve 'kanun' anlamlarını da taşıdığını vurgular. Bu ayetteki 'kitâb', Allah'ın ezelî iradesiyle belirlenmiş, değişmez bir hükmü ve takdiri ifade eder ki bu hüküm, müminlerin belirli bir durumda nasıl hareket etmeleri gerektiğine dair ilahi bir yol göstericidir."}]},{"word":"سَبَقَ","root":"س ب ق","rootLatin":"s-b-q","meaning":"Bir şeyin zaman veya mertebe açısından önde olması, önce gelmesi veya geçmesi anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sebaka' fiilinin 'bir şeyin önüne geçmek, önde olmak' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'sebaka', Allah'ın hükmünün, müminlerin eylemlerinden ve bu eylemlerin sonuçlarından önce geldiğini, yani ilahi takdirin ve iznin önceliğini vurgular. Bu, Allah'ın hükmünün ezelî olduğunu ve her şeyden önce var olduğunu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'sebaka' fiilinin 'geçmişte vuku bulmak, önceden olmak' anlamını taşıdığını ifade eder. Ayetteki 'sebaka', Allah'ın 'kitâb'ının, yani hükmünün, müminlerin ganimet alma eyleminden önce var olduğunu, dolayısıyla bu eylemin ilahi bir izne dayandığını belirtir. Bu öncelik, ilahi takdirin ve emrin bağlayıcılığını gösterir."}]},{"word":"لَمَسَّكُمْ","root":"م س س","rootLatin":"m-s-s","meaning":"Bir şeye dokunmak, temas etmek, ulaşmak veya bir şeyin başına gelmek anlamındadır; burada azabın dokunması, isabet etmesi kastedilir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'messe' fiilinin 'dokunmak, ulaşmak' anlamında kullanıldığını ve genellikle olumsuz bir durumun başına gelmesini ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'lemesseküm', 'size dokunurdu', yani 'size isabet ederdi, başınıza gelirdi' anlamındadır ve Allah'ın hükmü olmasaydı müminlerin büyük bir azaba maruz kalacaklarını ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Es-Sicistânî, 'messe' fiilinin 'bir şeye ulaşmak, temas etmek' anlamında kullanıldığını ve bazen de 'bir musibetin başına gelmesi' anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'lemesseküm', Allah'ın hükmü olmasaydı, ganimet alma eylemi nedeniyle müminlere büyük bir azabın ulaşacağını, onlara dokunacağını ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'messe' fiilinin Kur'an'da hem fiziksel teması hem de manevi bir etkiyi, özellikle de bir musibetin veya azabın isabet etmesini ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'lemesseküm', Allah'ın hükmü olmasaydı, müminlerin yaptıkları eylemden dolayı büyük bir azabın kendilerine dokunacağını, onları kuşatacağını ve etkileyeceğini vurgular."}]},{"word":"عَذَابٌ","root":"ع ذ ب","rootLatin":"a-z-b","meaning":"Acı veren, eziyetli bir ceza veya azap anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'azâb' kelimesinin 'bir şeyi engellemek, alıkoymak' kökünden geldiğini ve 'kişiyi arzu ettiği şeyden alıkoyan, eziyet veren şey' anlamına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'azâb', Allah'ın hükmüne aykırı bir davranışın sonucu olarak müminlere dokunacak olan şiddetli ve acı verici bir cezayı ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'azâb' kelimesinin 'eziyet, ceza' anlamında kullanıldığını ve genellikle Allah'ın kullarına isyanları karşısında verdiği cezayı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'azâb', Allah'ın önceden belirlenmiş hükmü olmasaydı, müminlerin ganimet alma eylemi nedeniyle karşılaşacakları büyük ve şiddetli bir ilahi cezayı vurgular."}]},{"word":"عَظِيمٌ","root":"ع ظ م","rootLatin":"a-z-m","meaning":"Büyük, yüce, önemli veya şiddetli anlamına gelir; burada azabın büyüklüğünü ve şiddetini niteler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'azîm' kelimesinin 'büyüklük, yücelik' anlamında kullanıldığını ve hem maddi hem de manevi büyüklüğü ifade edebileceğini belirtir. Bu ayette 'azâb' kelimesini niteleyerek, bu azabın miktar, şiddet ve etki açısından çok büyük ve dehşetli olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"El-Kefevî, 'azîm' kelimesinin 'büyüklük ve yücelik' ifade ettiğini ve bir şeyin niteliğini güçlendirmek için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'azâbün azîm', Allah'ın hükmü olmasaydı müminlere dokunacak olan cezanın sıradan bir ceza olmadığını, aksine çok büyük, şiddetli ve korkunç bir azap olduğunu pekiştirir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/68*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/67-68*
- **Kelime-i Şîsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/67-68*
- **Kelime-i Şîsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/67-68*
- **Kelime-i Şîsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/67-68*
- **Kelime-i Şîsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *8/67-68*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/68*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/67-68*