# Enfâl Sûresi, 73. Âyet (8:73)

> وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍ ۚ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُن فِتْنَةٌ فِى ٱلْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ

*Velleżîne keferû ba'duhum evliyâu ba'd(in)(c) illâ tef'alûhu tekun fitnetun fî-l-ardi vefesâdun kebîr(un)*

**Meal (Diyanet):** İnkar edenler de birbirlerinin velileridir. Eğer siz bunların gereğini yapmazsanız, yeryüzünde bir karışıklık ve büyük bir bozulma olur.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/73

---

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","sosyal-dayanisma"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"o kimseler ki"},{"position":2,"surface":"كَفَرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"inkar ettiler"},{"position":3,"surface":"بَعْضُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"bazısı"},{"position":3,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":4,"surface":"أَوْلِيَآءُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"وَلِيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"dostlarıdır"},{"position":5,"surface":"بَعْضٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"birbirinin"},{"position":6,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"eğer ... yapmazsanız"},{"position":7,"surface":"تَفْعَلُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart fiili olduğu için meczûm","gloss":"yaparsanız"},{"position":7,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":8,"surface":"تَكُن","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"olur"},{"position":9,"surface":"فِتْنَةٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ت-ن","rootLatin":"f-t-n","lemma":"فِتْنَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"fitne"},{"position":10,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":11,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yeryüzü"},{"position":12,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"فَسَادٌ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-س-د","rootLatin":"f-s-d","lemma":"فَسَاد","form":"Mufâale","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ'nin ismine atfedildiği için merfû","gloss":"bozgun"},{"position":13,"surface":"كَبِيرٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ك-ب-ر","rootLatin":"k-b-r","lemma":"كَبِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"büyük"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl Suresi 73. ayet, inkar edenlerin birbirleriyle olan ilişkisini ve müminlerin kendi aralarındaki birliğin önemini vurgular. Ayet, müminlerin birbirlerini desteklememesi durumunda ortaya çıkacak 'fitne' ve 'fesad' gibi olumsuz sonuçlara dikkat çekerek toplumsal düzen ve ahlaki değerler açısından kritik kavramları barındırır.","keyConcepts":[{"word":"كَفَرُوا۟","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"İnkar edenler, gerçeği örtenler, Allah'ın birliğini ve peygamberliğini reddedenlerdir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'küfr' kelimesinin aslının bir şeyi örtmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'keferû' ifadesi, Allah'ın varlığını ve birliğini, peygamberlerin getirdiği hakikatleri örten, gizleyen ve reddeden kimseleri ifade eder. Bu bağlamda, inkar edenler, hakikati görmezden gelerek birbirlerine destek olanlardır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'küfr' kavramını Kur'an'ın temel zıtlıklarından biri olarak ele alır. İman'ın karşıtı olan küfr, sadece inanmamak değil, aynı zamanda Allah'ın nimetlerini nankörlükle karşılamak ve O'nun ayetlerini reddetmek anlamına gelir. Ayetteki 'keferû', bu reddedişin bir sonucu olarak kendi aralarında bir dayanışma içinde olanları işaret eder."}]},{"word":"أَوْلِيَآءُ","root":"و ل ي","rootLatin":"v-l-y","meaning":"Dostlar, yardımcılar, birbirine yakın olanlar ve birbirini destekleyenlerdir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'velî' kelimesinin 'yakınlık' ve 'yardımcı' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'evliyâü ba'dın' ifadesi, inkar edenlerin birbirlerine yakınlık gösterdiklerini, birbirlerini desteklediklerini ve aralarında bir dayanışma olduğunu mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'velâyet'in asıl anlamının 'yakınlık' olduğunu ve bu yakınlığın hem mekânsal hem de manevi olabileceğini açıklar. 'Evliyâü ba'dın' ifadesi, inkar edenlerin birbirlerine karşı duydukları yakınlığı, birbirlerini koruyup kollamalarını ve ortak hedefler doğrultusunda hareket etmelerini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'velî' kelimesinin Kur'an'da farklı bağlamlarda 'dost, yardımcı, koruyucu, idareci' gibi anlamlara geldiğini belirtir. Bu ayette 'evliyâü ba'dın' ifadesi, inkar edenlerin kendi aralarında oluşturdukları bir tür ittifakı, birbirlerine olan bağlılıklarını ve desteklerini ifade eder."}]},{"word":"تَفْعَلُوهُ","root":"ف ع ل","rootLatin":"f-'-l","meaning":"Yapmazsanız, yerine getirmezseniz, bu emri uygulamazsanız demektir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'fiil' kelimesinin genel olarak bir eylemi, bir işi yapmayı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'illâ tef'alûhu' ifadesi, müminlerin birbirlerine veli olmaları, yani birbirlerini desteklemeleri ve korumaları emrini yerine getirmemeleri durumunu anlatır. Bu, pasif bir duruşun veya ihmalin sonucunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'fiil'in 'kavl'in (söz) zıttı olarak, bir şeyin meydana gelmesini sağlayan her türlü eylem olduğunu açıklar. Ayetteki 'tef'alûhu', müminlerin birbirlerine karşı sorumluluklarını, yani birbirlerini veli edinme eylemini gerçekleştirmemeleri durumunda ortaya çıkacak olumsuz sonuçlara işaret eder."}]},{"word":"فِتْنَةٌ","root":"ف ت ن","rootLatin":"f-t-n","meaning":"Kargaşa, karışıklık, deneme, imtihan ve bozgunculuktur.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fitne' kelimesinin aslının altını ateşte eriterek saflığını denemek olduğunu belirtir. Buradan hareketle, fitne, insanları sınayan, onları zor duruma sokan, karışıklık ve düzensizlik yaratan her türlü durumu ifade eder. Ayetteki 'fitnetün fi'l-ard' ifadesi, müminlerin birliğinin bozulmasıyla yeryüzünde ortaya çıkacak toplumsal ve ahlaki kargaşayı vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fitne' kavramının Kur'an'da hem bir deneme, sınama hem de toplumsal bir kargaşa ve düzensizlik anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'fitne', müminlerin birbirlerine destek olmamaları durumunda ortaya çıkacak olan, toplumun düzenini bozan, insanları birbirine düşüren ve ahlaki değerleri sarsan bir durumu ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'fitne'nin farklı anlamlarını sıralarken, 'iğtişâş' (karışıklık) ve 'belâ' (imtihan) anlamlarına dikkat çeker. Ayetteki 'fitnetün fi'l-ard', müminlerin birliğinin bozulmasıyla yeryüzünde meydana gelecek olan, insanları zor duruma sokan ve toplumsal düzeni altüst eden bir karışıklık ve imtihan halini anlatır."}]},{"word":"فَسَادٌ","root":"ف س د","rootLatin":"f-s-d","meaning":"Bozgunculuk, çürüme, düzenin bozulması ve yıkımdır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'fesad' kelimesinin 'salâh'ın (iyilik, düzen) zıttı olduğunu belirtir. Bir şeyin asıl halinden sapması, bozulması anlamına gelir. Ayetteki 'fesâdün kebîr', müminlerin birliğinin bozulmasıyla yeryüzünde ortaya çıkacak olan büyük çaplı bir yıkımı, düzenin tamamen altüst olmasını ve ahlaki çöküntüyü ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'fesad'ın bir şeyin faydalı halinden zararlı hale dönüşmesi olduğunu açıklar. Ayetteki 'fesâdün kebîr', müminlerin birbirlerine destek olmamaları durumunda, toplumda meydana gelecek olan, hem maddi hem de manevi anlamda büyük bir bozulmayı, yıkımı ve düzensizliği vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fesad' kavramının Kur'an'da genellikle 'ıslah'ın zıttı olarak kullanıldığını ve düzenin bozulması, yozlaşma, yıkım gibi anlamlara geldiğini belirtir. Ayetteki 'fesâdün kebîr', müminlerin birliğinin sağlanmaması halinde, yeryüzünde ortaya çıkacak olan, toplumun temelini sarsacak ve geniş çaplı olumsuz sonuçlar doğuracak büyük bir bozulmayı ifade eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/73*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/73*