# Enfâl Sûresi, 75. Âyet (8:75)

> وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنۢ بَعْدُ وَهَاجَرُوا۟ وَجَـٰهَدُوا۟ مَعَكُمْ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ مِنكُمْ ۚ وَأُو۟لُوا۟ ٱلْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ فِى كِتَـٰبِ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۢ

*Velleżîne âmenû min ba'du vehâcerû vecâhedû me'akum feulâ-ike minkum(c) veulû-l-erhâmi ba'duhum evlâ biba'din fî kitâbi(A)llâh(i)(k) inna(A)llâhe bikulli şey-in ‘alîm(un)*

**Meal (Diyanet):** Daha sonra iman edip hicret eden ve sizinle birlikte cihad edenlere gelince, işte onlar da sizdendir. Allah'ın kitabınca, kan akrabaları birbirlerine (varis olmaya) daha layıktırlar. Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/8/75

---

## Tefsir

{"topics":["miras","sosyal-dayanisma","cihad","iman","ilahi-kitaplar"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû mahallindedir","gloss":"o kimseler ki"},{"position":2,"surface":"ءَامَنُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnîdir","gloss":"iman ettiler"},{"position":3,"surface":"مِنۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan"},{"position":4,"surface":"بَعْدُ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh hazfedilip yerine tenvin geldiği için mebnîdir","gloss":"sonra"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"هَاجَرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-ج-ر","rootLatin":"h-j-r","lemma":"هَاجَرَ","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnîdir","gloss":"hicret ettiler"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"جَـٰهَدُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ه-د","rootLatin":"j-h-d","lemma":"جَاهَدَ","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnîdir","gloss":"cihad ettiler"},{"position":7,"surface":"مَعَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"م-ع-و","rootLatin":"m-'-w","lemma":"مَعَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûbdur","gloss":"ile birlikte"},{"position":7,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallindedir","gloss":"sizin"},{"position":8,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Fâ-i Rabıta","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"işte"},{"position":8,"surface":"أُو۟لَـٰٓئِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أُولَٰئِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû mahallindedir","gloss":"onlar"},{"position":9,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan"},{"position":9,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahallindedir","gloss":"siz"},{"position":10,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"أُو۟لُوا۟","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-و-ل","rootLatin":"a-w-l","lemma":"أُولُو","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfûdur","gloss":"sahipleri"},{"position":11,"surface":"ٱلْأَرْحَامِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","lemma":"رَحِم","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûrdur","gloss":"akrabalıklar"},{"position":12,"surface":"بَعْضُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfûdur","gloss":"bazısı"},{"position":12,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallindedir","gloss":"onların"},{"position":13,"surface":"أَوْلَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"أَوْلَى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfûdur","gloss":"daha yakın"},{"position":14,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-e, -a"},{"position":14,"surface":"بَعْضٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûrdur","gloss":"bazısına"},{"position":15,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":16,"surface":"كِتَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûrdur","gloss":"kitabı"},{"position":17,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûrdur","gloss":"Allah'ın"},{"position":18,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz"},{"position":19,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûbdur","gloss":"Allah"},{"position":20,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-e, -a"},{"position":20,"surface":"كُلِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-ل","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûrdur","gloss":"her"},{"position":21,"surface":"شَىْءٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"ş-y-ء","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûrdur","gloss":"şey"},{"position":22,"surface":"عَلِيمٌۢ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfûdur","gloss":"bilendir"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Enfâl Suresi 75. ayet, iman, hicret ve cihat kavramları üzerinden Müslüman topluluğun birliğini ve akrabalık bağlarının ilahi kitaptaki yerini vurgulamaktadır. Ayet, hem dini bağlılık hem de kan bağı temelli ilişkilerin önemini dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"ءَامَنُوا۟","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Allah'a ve peygamberine gönülden inanmak, tasdik etmek ve güvenmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İman (أمن), kalbin tasdiki ve güven duymasıdır. Ayetteki 'âmenû' ifadesi, sadece sözlü ikrarı değil, aynı zamanda kalben tasdiki ve bu tasdikin getirdiği güveni ifade eder. Bu, Medine'ye hicret eden ve orada Müslüman topluluğa katılanların Allah'a olan derin bağlılığını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutu'ya göre 'iman' (iman), Kur'an'da sadece bir inanç değil, aynı zamanda bir 'güven' ve 'sadakat' ilişkisidir. Ayetteki kullanımı, yeni Müslüman olanların, peygambere ve diğer Müslümanlara karşı gösterdikleri sadakati ve bu sadakatin getirdiği toplumsal birliği pekiştirir."}]},{"word":"هَاجَرُوا۟","root":"ه ج ر","rootLatin":"h-c-r","meaning":"Dini inançları uğruna bir yerden başka bir yere göç etmek, terk etmek anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hicret (هجر), bir şeyi terk edip ondan uzaklaşmaktır. Ayetteki 'hâcerû' ifadesi, Mekke'den Medine'ye yapılan özel hicreti ve bu eylemin, inanç uğruna vatanı terk etme fedakarlığını simgeler. Bu, Müslüman topluluğun oluşumunda merkezi bir rol oynamıştır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, hicreti, 'bir yerden ayrılıp başka bir yere gitmek' olarak açıklar. Ayetteki bağlamda, bu, müşriklerin zulmünden kaçarak İslam'ın yayılması için yeni bir ortam arayışını ve bu arayışın getirdiği toplumsal dönüşümü ifade eder."}]},{"word":"جَـٰهَدُوا۟","root":"ج ه د","rootLatin":"c-h-d","meaning":"Allah yolunda tüm güç ve çabayı sarf etmek, mücadele etmek demektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Cihad (جهد), bir şeyi elde etmek için tüm gücü sarf etmektir. Ayetteki 'câhedû' ifadesi, hem düşmanla savaşmayı hem de nefisle mücadeleyi ve Allah yolunda her türlü çabayı kapsar. Bu, Müslümanların inançlarını korumak ve yaymak için gösterdikleri azmi vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Cihad, 'meşakkat ve zorluklara katlanarak bir amaca ulaşmak için gayret göstermek' olarak tanımlanır. Ayetteki kullanımı, hicret edenlerin yeni yurtlarında İslam'ı savunmak ve güçlendirmek için gösterdikleri fiili ve manevi mücadeleyi ifade eder."}]},{"word":"ٱلْأَرْحَامِ","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Kan bağıyla birbirine bağlı olan akrabalar, hısımlar demektir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Rahim (رحم), akrabalık bağını ifade eder. Ayetteki 'el-erhâm' kelimesi, kan bağıyla birbirine bağlı olan kişileri, yani akrabaları belirtir. Bu, İslam'ın akrabalık haklarına ve miras hukukuna verdiği önemi gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'rahim' kelimesinin, 'akrabalık bağı' ve 'merhamet' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'ülü'l-erhâm' ifadesi, miras hukukunda akrabaların birbirine önceliğini vurgulayarak, toplumsal düzenin ve aile bağlarının korunmasının önemine işaret eder."}]},{"word":"أَوْلَىٰ","root":"و ل ي","rootLatin":"v-l-y","meaning":"Daha layık, daha yakın, daha öncelikli demektir.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Evlâ (أولى), 'daha yakın' veya 'daha hak sahibi' anlamına gelir. Ayetteki 'ba'duhüm evlâ bi-ba'd' ifadesi, akrabaların miras ve velayet gibi konularda birbirlerine karşı öncelikli haklara sahip olduğunu belirtir. Bu, İslam hukukunda akrabalık bağlarının gücünü gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'evlâ' kelimesinin, 'yakınlık' ve 'öncelik' anlamlarını taşıdığını ifade eder. Ayetteki kullanımı, akrabalık bağının, iman kardeşliği bağlamında bile belirli haklar ve sorumluluklar açısından özel bir önceliğe sahip olduğunu vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/75*
- **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *8/75*