# Abese Sûresi, 3. Âyet (80:3)

> وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُۥ يَزَّكَّىٰٓ

*Vemâ yudrîke le'allehu yezzekkâ*

**Meal (Diyanet):** (Ey Muhammed!) Ne bilirsin, belki de o arınacak,

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/80/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. Peygamber'e hitaben, muhatabın potansiyel arınma ve hidayetini vurgulamaktadır. Temel kavramlar, bilme/idrak etme ve arınma fiilleri üzerinden ilahi hikmeti ve insan ruhunun gelişimini işaret eder.","keyConcepts":[{"word":"يُدْرِيكَ","root":"د ر ي","rootLatin":"d-r-y","meaning":"Sana bildiren, seni haberdar eden, idrak ettiren anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"درى (derâ) kelimesi, bir şeyi bilmek, idrak etmek, ona ulaşmak anlamlarına gelir. Ayetteki 'وما يدريك' ifadesi, 'senin bilginin dışında olan bir şeyi sana kim bildirebilir ki?' manasına gelir ve Allah'ın gaybı bilme yetkisini vurgular. (s. 297)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Bu ifade, 'وما أعلمك' (sana ne bildirdi?) anlamındadır. Yani, Allah Teâlâ, Peygamber'e, o kişinin iç durumunu ve gelecekteki potansiyelini bilmediğini hatırlatmaktadır. (c. 2, s. 296)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'idrak' ve 'bilgi' kavramları, sadece dışsal bir olguyu kavramak değil, aynı zamanda içsel bir anlayışa ve hikmete ulaşmayı da ifade eder. Burada, Peygamber'in o kişinin içsel dönüşüm potansiyelini idrak edemeyeceği vurgulanır. (s. 145)"}]},{"word":"يَزَّكَّىٰٓ","root":"ز ك و","rootLatin":"z-k-w","meaning":"Arınmak, temizlenmek, nefsini tezkiye etmek, gelişmek ve olgunlaşmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zekât (زكاة) kelimesi, hem maddi hem manevi temizlik ve artış anlamına gelir. 'Tezekkî' (تزكي) ise, kişinin kendi nefsini arındırması, günahlardan temizlenmesi ve iyi amellerle gelişmesi demektir. Ayetteki 'يزّكّى' fiili, o kişinin iman ederek ve salih ameller işleyerek manevi olarak arınma ve yücelme ihtimalini ifade eder. (s. 378)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Zekâ, bir şeyin artması, bereketlenmesi ve temizlenmesi demektir. 'Tezekkî', kişinin kendini günahlardan temizlemesi, nefsini ıslah etmesi ve Allah'a yaklaşmasıdır. Ayette, muhatabın bu manevi yükselişi gerçekleştirebileceği umudu dile getirilmektedir. (c. 3, s. 164)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'tezkiye' kavramı, sadece günahlardan arınmayı değil, aynı zamanda ruhsal bir olgunlaşma ve ahlaki mükemmelliğe ulaşma sürecini de ifade eder. Bu ayette, Allah'ın, Peygamber'e, muhatabın bu potansiyelini göz ardı etmemesi gerektiğini hatırlattığı görülür. (s. 210)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Zekâ kökünden türeyen 'tezkiye', Kur'an'da genellikle nefsin kötü huylardan temizlenmesi, iyi huylarla donatılması ve böylece manevi bir yükseliş elde etmesi anlamında kullanılır. Ayetteki kullanım, bu manevi arınma ve gelişim potansiyelini vurgular. (s. 315)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["hidayet-dalalet","takva","peygamberlik"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"İstifham harfi olduğu için mebnî","gloss":"ne"},{"position":2,"surface":"يُدْرِي","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-ر-ي","rootLatin":"d-r-y","lemma":"أَدْرَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"bildirir"},{"position":2,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sana"},{"position":3,"surface":"لَعَلَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih ve Teraccî","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَعَلَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"belki"},{"position":3,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"لَعَلَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"o"},{"position":4,"surface":"يَزَّكَّىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ك-و","rootLatin":"z-k-w","lemma":"تَزَكَّى","form":"Tefea'ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"لَعَلَّ'nin haberi ve nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"arınır"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *80/1-4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *80/1-4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *80/1-4*
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *80/1-4*
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *80/1-4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *80/1-4*
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *80/1-4*
- **TB. Kelime-i Îseviyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *80/1-4*
- **TB. Kelime-i Îseviyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *80/1-4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *80/1-4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *80/1-4*
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *80/1-4*