# İnşikâk Sûresi, 16. Âyet (84:16)

> فَلَآ أُقْسِمُ بِٱلشَّفَقِ

*Felâ uksimu bi-şşefak(i)*

**Meal (Diyanet):** Yemin ederim şafağa,

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/84/16

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın yemin ettiği 'şafak' kavramı üzerinden bir vurgu yapmaktadır. Dilbilimsel olarak 'şafak' kelimesinin etimolojik kökeni ve Kur'an'daki özel anlamı, ayetin mesajının derinliğini anlamak için kritik öneme sahiptir.","keyConcepts":[{"word":"أُقْسِمُ","root":"ق س م","rootLatin":"k-s-m","meaning":"Yemin etmek, ant içmek anlamına gelir ve Allah'ın bir şeye yemin ederek onun önemini vurgulamasını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kasem' (قسم) kelimesinin bir şeyi bölmek, taksim etmek anlamından geldiğini belirtir. Ancak Kur'an'da daha çok 'yemin etmek' manasında kullanıldığını, yemin edenin yemin ettiği şeyin önemine dikkat çektiğini ve yemin edilen şeyin yüceliğini gösterdiğini ifade eder. Bu ayette Allah'ın 'şafak' üzerine yemin etmesi, şafağın yaratılışındaki hikmete ve kudrete işaret eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'kasem'in (قسم) bir şeyi kesinleştirmek ve teyit etmek için kullanılan bir ifade olduğunu açıklar. Yemin, sözü güçlendirme ve muhatabı ikna etme amacı taşır. Ayetteki 'uksimu' fiili, Allah'ın 'şafak' üzerine yemin ederek, ardından gelecek olan hükmün veya haberin kesinliğini ve doğruluğunu pekiştirdiğini gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'kasem' fiilinin Kur'an'da genellikle Allah tarafından kullanıldığını ve yemin edilen şeyin Allah'ın kudret ve azametine delil teşkil ettiğini belirtir. 'Fela uksimu' (فلا أقسم) ifadesindeki 'la' (لا) edatının zâide (fazlalık) olup yemin anlamını pekiştirdiğini veya yemin edilen şeyin büyüklüğünden dolayı yemine gerek bile olmadığını ima ettiğini vurgular. Bu bağlamda 'şafak'ın önemi vurgulanır."}]},{"word":"بِٱلشَّفَقِ","root":"ش ف ق","rootLatin":"ş-f-k","meaning":"Güneş battıktan sonra batı ufkunda görülen kızıllık, alaca karanlık anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'şafak' kelimesinin güneş battıktan sonra ufukta beliren kızıllık olduğunu belirtir. Bu kızıllığın kaybolmasıyla yatsı vaktinin girdiğini ifade eder. Ayetteki yemin, bu doğal olayın büyüklüğüne ve Allah'ın kudretine işaret eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'şafak'ın (شفق) mecazi olarak da kullanılabileceğini, ancak bu ayetteki anlamının 'güneş battıktan sonraki kızıllık' olduğunu açıklar. Bu kızıllığın, gündüz ile gece arasındaki geçişi temsil ettiğini ve bu geçişin Allah'ın yaratılışındaki düzeni gösterdiğini ima eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şafak'ın (شفق) hem 'kızıllık' hem de 'korku, endişe' anlamlarına geldiğini belirtir. Ancak Kur'an'daki bu ayetteki kullanımının 'güneş battıktan sonra ufukta görülen kızıllık' olduğunu vurgular. Bu kızıllığın, gündüzün bitişi ve gecenin başlangıcı arasındaki o özel anı ifade ettiğini ve bu anın Allah'ın kudretine bir delil olduğunu belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da yemin edilen doğal fenomenlerin genellikle Allah'ın yaratma gücünü ve evrendeki düzeni gösteren işaretler olduğunu belirtir. 'Şafak' da bu bağlamda, gündüzün sona erişi ve gecenin başlangıcı arasındaki o muhteşem geçişi temsil eder. Bu geçiş, Allah'ın kudretinin ve evrendeki hassas dengenin bir göstergesidir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":1,"surface":"لَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Zâide","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"hayır/yemin için"},{"position":2,"surface":"أُقْسِمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-س-م","rootLatin":"q-s-m","lemma":"أَقْسَمَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"yemin ederim"},{"position":3,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":3,"surface":"ٱلشَّفَقِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ف-ق","rootLatin":"ş-f-q","lemma":"شَفَق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"alaca karanlık"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *84/16*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *84/16*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *84/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11** — Ahmed Avni Konuk · *84/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11** — Ahmed Avni Konuk · *84/16*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *84/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11** — Ahmed Avni Konuk · *84/16*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11** — Ahmed Avni Konuk · *84/16*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *84/16*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *84/16*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16. ÂYET*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *16. ÂYET*