# İnşikâk Sûresi, 5. Âyet (84:5)

> وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ

*Ve eżinet lirabbihâ ve hukkat*

**Meal (Diyanet):** Rabbini dinlediği zaman -ki ona yaraşan da budur- (insan yaptıklarını karşısında bulur!)

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/84/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, kıyamet gününde yeryüzünün Rabbine itaatini ve O'nun emrine boyun eğmesini tasvir etmektedir. Kelimelerin kök anlamları, bu teslimiyetin kaçınılmazlığını ve mutlaklığını vurgular.","keyConcepts":[{"word":"وَأَذِنَتْ","root":"أذن","rootLatin":"e-z-n","meaning":"Yeryüzünün Rabbine boyun eğmesi, O'nun emrine kulak vermesi ve itaat etmesi anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'أذن' kelimesinin asıl anlamının 'kulak vermek, dinlemek' olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı ise, yeryüzünün Allah'ın emrini dinleyip ona boyun eğmesi, yani O'nun iradesine teslim olması şeklinde mecazi bir anlam taşır. Bu, yeryüzünün kendi iradesiyle değil, Allah'ın emriyle hareket edeceğini gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'أذنت لربها' ifadesini 'سمعت وأطاعت' (dinledi ve itaat etti) olarak açıklar. Bu, yeryüzünün Allah'ın emrine karşı gelmeyip, O'nun buyruğunu eksiksiz yerine getireceğini, yani kıyamet alametlerini sergileyeceğini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'işitme' ve 'itaat etme' arasındaki semantik bağına dikkat çeker. Kur'an'da 'işitmek', genellikle 'itaat etmek' ve 'boyun eğmek' anlamlarını da içerir. Bu ayette yeryüzünün Rabbine 'kulak vermesi', O'nun buyruğuna tam bir teslimiyetle karşılık vermesi anlamına gelir."}]},{"word":"لِرَبِّهَا","root":"ربب","rootLatin":"r-b-b","meaning":"Yeryüzünün sahibi, yöneticisi ve terbiye edicisi olan Allah'a işaret eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'رب' kelimesinin 'terbiye etmek, ıslah etmek, bir şeyi tedricen kemale erdirmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'Rabbiha' ifadesi, yeryüzünün yaratıcısı, yöneticisi ve üzerinde tasarruf sahibi olan Allah'a atıfta bulunur. Yeryüzü, O'nun terbiyesi ve idaresi altındadır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'رب' kelimesinin 'malik, seyyid, müdebbir, mürebbi' gibi anlamları kapsadığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, yeryüzünün mutlak sahibi ve yöneticisi olan Allah'a boyun eğmesi, O'nun emrine tam bir teslimiyetle uyması gerektiğini vurgular."}]},{"word":"وَحُقَّتْ","root":"حقق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Yeryüzünün Rabbine boyun eğmesinin kaçınılmaz ve zorunlu olduğunu, bu durumun gerçekleşmesinin hak olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'حُقَّتْ' kelimesini 'وجبت لها الطاعة' (ona itaat vacip oldu) veya 'كانت حقيقة بذلك' (buna layık oldu) şeklinde açıklar. Bu, yeryüzünün Rabbine itaat etmesinin sadece bir emir değil, aynı zamanda onun için kaçınılmaz bir gerçeklik ve zorunluluk olduğunu belirtir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'وحقت' ifadesini 'وحق لها أن تأذن' (ona kulak vermesi hak oldu) olarak yorumlar. Bu, yeryüzünün Rabbine itaat etmesinin, O'nun kudreti ve yaratıcılığı karşısında doğal ve olması gereken bir durum olduğunu vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'حُقَّتْ' kelimesinin 'hak oldu, vacip oldu, layık oldu' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki kullanımı, yeryüzünün Rabbine boyun eğmesinin, O'nun mutlak otoritesi karşısında kaçınılmaz bir gerçeklik ve O'nun hakkı olduğunu ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kiyamet","tabiat-ayetleri","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"أَذِنَتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-ذ-ن","rootLatin":"hamza-dh-n","lemma":"أَذِنَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boyun eğdi"},{"position":2,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":2,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbi"},{"position":2,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":3,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":3,"surface":"حُقَّتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"hak kılındı/layık görüldü"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *84/5*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *84/1-5*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *84/1-5*
- **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *84/5*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *84/1-5*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk · *84/1-5*