# Burûc Sûresi, 4. Âyet (85:4)

> قُتِلَ أَصْحَـٰبُ ٱلْأُخْدُودِ

*Kutile ashâbu-l-uḣdûd(i)*

**Meal (Diyanet):** (3-5) Şahitlik edene ve şahitlik edilene andolsun ki, (mü'minleri yakmak için) hendek kazıp (içinde) alevli ateş yakanlar lanetlenmiştir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/85/4

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Burûc Suresi'nin 4. ayeti, 'Hendek Ashabı'nın lanetlenmesini ifade eder. Ayet, 'katledildi' fiiliyle başlayarak, 'ashab' ve 'uhdûd' kavramları üzerinden, inananlara zulmeden bir topluluğun akıbetini dilbilimsel ve semantik derinlikle ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"قُتِلَ","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Bu fiil, 'kahrolsunlar, lanetlensinler' anlamında beddua ve kınama ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kutile' fiilinin burada 'lanetlendi, helak edildi' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki bağlamda, Hendek Ashabı'nın yaptıkları zulüm nedeniyle ilahi bir kınama ve beddua olarak anlaşılmalıdır. (s. 495)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'katl' kelimesinin asıl anlamının 'can almak' olduğunu, ancak Kur'an'da mecazi olarak 'lanetleme, kınama' anlamında da kullanıldığını ifade eder. Buradaki 'kutile' pasif formuyla, onların ilahi bir gazaba uğradığını vurgular. (s. 405)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki bazı fiillerin, sözlük anlamlarının ötesinde, güçlü bir ahlaki yargı ve ilahi iradeyi yansıttığını belirtir. 'Kutile' fiili, burada sadece fiziksel bir öldürmeyi değil, aynı zamanda manevi bir mahkumiyeti ve ilahi bir laneti ifade eder. (s. 187)"}]},{"word":"أَصْحَـٰبُ","root":"ص ح ب","rootLatin":"s-h-b","meaning":"Bu kelime, 'sahip olanlar, birlikte olanlar, yoldaşlar' anlamında olup, burada 'hendek' ile ilişkilendirilen topluluğu ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ashâb' kelimesinin bir şeye sahip olan veya onunla sürekli ilişki içinde olan kişiler için kullanıldığını belirtir. 'Ashâbü'l-uhdûd' terkibi, hendekleri kazıp ateşi yakan ve bu eylemleriyle özdeşleşen kişileri ifade eder. (c. 2, s. 287)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sahib' kelimesinin 'birlikte bulunan, arkadaşlık eden' anlamlarına geldiğini, ancak 'ashâb' şeklinde çoğul kullanıldığında, bir şeye mensubiyeti veya onunla olan güçlü bağı ifade ettiğini açıklar. Ayette, hendeklerle ve oradaki zulümle özdeşleşen topluluğu işaret eder. (s. 467)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'sahib' kelimesinin, bir şeyin maliki olmaktan ziyade, onunla sürekli bir ilişki içinde olmayı veya ona eşlik etmeyi ifade ettiğini belirtir. 'Ashâbü'l-uhdûd' ifadesi, hendeklerin sahipleri olmaktan çok, hendek olayının failleri ve bu olayın bir parçası olan kişiler anlamına gelir. (s. 535)"}]},{"word":"ٱلْأُخْدُودِ","root":"خ د د","rootLatin":"h-d-d","meaning":"Bu kelime, 'yerde kazılan uzun ve derin yarık, hendek' anlamına gelir ve ayette inananlara işkence etmek için kullanılan çukurları ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'uhdûd' kelimesinin 'yerde kazılan uzun ve derin yarık' olduğunu, özellikle de ateş yakmak için hazırlanan çukurları ifade ettiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, inananları yakmak amacıyla kazılan büyük hendekleri kasteder. (s. 115)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hadd' kökünden türeyen 'uhdûd' kelimesinin, 'bir şeyi kesmek, yarmak' anlamından geldiğini ve bu nedenle 'yerde açılan derin yarık' anlamına geldiğini açıklar. Kur'an'da, inananlara işkence etmek için kullanılan ateş dolu hendekleri ifade eder. (s. 238)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'uhdûd' kelimesinin, 'hendek' anlamında kullanıldığını ve bu hendeklerin, inananları ateşe atmak için kazıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, bu zulmün boyutunu ve vahşetini vurgular. (c. 1, s. 389)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'uhdûd' kelimesinin, sadece fiziksel bir çukur olmanın ötesinde, Kur'an'da bir zulüm ve işkence aracı olarak sembolik bir anlam kazandığını ifade eder. Bu kelime, inananlara karşı uygulanan şiddetin ve imtihanın bir göstergesidir. (s. 210)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-gecmis-kavimler","imtihan-bela","musrikler","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قُتِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kahrolmuştur"},{"position":2,"surface":"أَصْحَـٰبُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ح-ب","rootLatin":"ṣ-ḥ-b","lemma":"صَاحِب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Nâib-i Fâil olduğu için merfû","gloss":"sahipleri"},{"position":3,"surface":"ٱلْأُخْدُودِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-د-د","rootLatin":"ḫ-d-d","lemma":"أُخْدُود","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"hendek"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bürûc, 81/1-7*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Bürûc, 81/1-7*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *85/4*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *85/4*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *Burûc, 81/1-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *Bürûc, 81/1-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *Burûc, 81/1-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *Bürûc, 81/1-7*