# Ğâşiye Sûresi, 17. Âyet (88:17)

> أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى ٱلْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ

*Efelâ yenzurûne ilâ-l-ibili keyfe ḣulikat*

**Meal (Diyanet):** Deveye bakmıyorlar mı, nasıl yaratılmıştır!

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/88/17

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Ğâşiye Suresi'nin 17. ayeti, Allah'ın yaratma kudretini ve evrendeki düzeni vurgulamak amacıyla insanları düşünmeye sevk eden bir dizi sorudan ilkidir. Ayet, özellikle devenin yaratılışındaki inceliklere dikkat çekerek, gözlem ve tefekkür yoluyla imana ulaşmanın önemini vurgular.","keyConcepts":[{"word":"يَنظُرُونَ","root":"ن ظ ر","rootLatin":"n-z-r","meaning":"Gözlemlemek, dikkatle bakmak, tefekkür etmek anlamında kullanılır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nazar' kelimesinin hem gözle görmek hem de akılla düşünmek, tefekkür etmek anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yenẓurûne' ifadesi, sadece fiziksel bir bakışı değil, aynı zamanda devenin yaratılışındaki hikmeti ve kudreti idrak etmek için derinlemesine bir düşünmeyi ve ibret almayı ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'nazar' kelimesinin Kur'an'da bazen 'düşünmek, ibret almak' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki kullanımı, devenin yaratılışındaki olağanüstülüğü fark ederek Allah'ın kudretine delil getirme amacını taşır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'nazar' kavramının Kur'an'da sadece 'görmek' değil, aynı zamanda 'düşünmek, tefekkür etmek, ibret almak' gibi daha derin anlamlar taşıdığını vurgular. Ayetteki 'yenẓurûne' ifadesi, insanları devenin yaratılışındaki ilahi sanatı ve düzeni idrak etmeye, böylece Allah'ın varlığı ve birliği üzerine düşünmeye davet eder."}]},{"word":"ٱلْإِبِلِ","root":"أ ب ل","rootLatin":"e-b-l","meaning":"Develer, çöl ortamına uyumu ve faydalarıyla bilinen hayvanlardır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ibil' kelimesinin tekil ve çoğul için kullanılan bir isim olduğunu ve Araplar için çöl hayatının vazgeçilmez bir parçası olan develeri ifade ettiğini belirtir. Ayette, devenin yaratılışındaki mucizevi özelliklere dikkat çekilerek Allah'ın kudreti vurgulanır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ibil' kelimesinin deve sürüsü anlamına geldiğini ve Kur'an'da genellikle bu hayvanın çöl şartlarına uyumu, dayanıklılığı ve insanlara sağladığı faydalar bağlamında zikredildiğini ifade eder. Ayetteki 'el-ibil' ifadesi, Allah'ın yaratma sanatının somut bir örneği olarak sunulur."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ibil' kelimesinin Kur'an'da genellikle çöl ortamında yaşamın sürdürülmesi için Allah'ın bir nimeti olarak sunulduğunu belirtir. Ayetteki 'el-ibil'in yaratılışına dikkat çekilmesi, insanların bu hayvanın özelliklerini düşünerek Allah'ın kudretini ve hikmetini anlamalarına yöneliktir."}]},{"word":"خُلِقَتْ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Yaratıldı, yoktan var edildi anlamında kullanılır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'halk' kelimesinin 'yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirmek' anlamlarına geldiğini açıklar. Ayetteki 'hulikat' ifadesi, devenin tesadüfen değil, belirli bir amaç ve düzen içinde Allah tarafından yaratıldığını vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'halk' kelimesinin Allah'a nispet edildiğinde 'yoktan var etme, örneksiz yaratma' anlamı taşıdığını belirtir. 'Hulikat' kelimesi, devenin yaratılışındaki benzersizliği ve mükemmelliği ifade ederek, Allah'ın yaratma kudretinin bir delili olarak sunulur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'halk' kavramının Allah'ın sıfatlarından biri olduğunu ve O'nun her şeyi bir ölçü ve hikmetle yarattığını ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'hulikat' ifadesi, devenin yaratılışındaki ince detaylara ve çöl şartlarına uyumuna dikkat çekerek, bu yaratılışın tesadüfî olmadığını, aksine ilahi bir planın ürünü olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis","insanin-yaratilisi"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"mi?"},{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o halde"},{"position":1,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"يَنظُرُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ظ-ر","rootLatin":"n-z-r","lemma":"نَظَرَ","form":"Fa'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"bakıyorlar"},{"position":3,"surface":"إِلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":4,"surface":"ٱلْإِبِلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ب-ل","rootLatin":"a-b-l","lemma":"إِبِل","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"deve"},{"position":5,"surface":"كَيْفَ","pos":"harf","posDetail":"İsm-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَيْفَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"nasıl"},{"position":6,"surface":"خُلِقَتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"Fa'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaratıldı"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **A'lâ ve Gâşiye Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *88/17*
- **A'lâ ve Gâşiye Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *88/17*