# Fecr Sûresi, 9. Âyet (89:9)

> وَثَمُودَ ٱلَّذِينَ جَابُوا۟ ٱلصَّخْرَ بِٱلْوَادِ

*Ve śemûde-lleżîne câbû-ssaḣra bil-vâd(i)*

**Meal (Diyanet):** (6-10) (Ey Muhammed!) Rabbinin, (Hud'un kavmi) Ad'e, şehirler içinde benzeri kurulmamış olan, sütunlarla dolu İrem'e, vadide kayaları oyan (Salih'in kavmi) Semud'a, kazıklar sahibi Firavun'a ne yaptığını görmedin mi?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/89/9

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Semud kavminin yaşadığı coğrafi ve mimari özelliklere vurgu yaparak, onların kayaları oyma ve şekillendirme yeteneklerini 'cebe' fiili üzerinden anlatmaktadır. Ayet, Semud'un gücünü ve medeniyetini, ancak bu gücün Allah'a karşı gelmede nasıl kullanıldığını ima etmektedir.","keyConcepts":[{"word":"ثَمُودَ","root":"ث م د","rootLatin":"s-m-d","meaning":"Kur'an'da adı geçen, kayaları oyarak evler yapan eski bir Arap kavmi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'Semud' kelimesinin özel bir isim olduğunu ve bu kavmin, kayaları oyarak meskenler inşa etmeleriyle bilindiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, bu kavmin mimari yeteneklerine ve yaşadıkları bölgeye işaret eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'Semud' gibi kavim isimlerinin, genellikle Allah'ın kudretini ve geçmiş kavimlerin akıbetlerini hatırlatmak amacıyla kullanıldığını vurgular. Bu bağlamda Semud, ilahi uyarıya karşı gelen ve helak olan bir kavim örneğidir."}]},{"word":"جَابُوا۟","root":"ج و ب","rootLatin":"c-v-b","meaning":"Kayaları kesip oyarak içinden geçitler açmak, şekillendirmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'cebe' fiilinin 'kesmek, yarmak, delmek' anlamlarına geldiğini ve bu ayette Semud kavminin kayaları oyarak evler yapma becerisini ifade ettiğini açıklar. Bu, onların mühendislik ve mimari yeteneklerini gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'cebe' fiilinin mecazi olarak 'bir şeyi yarıp içinden geçmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'kayaları yarmak' ifadesi, Semud'un kayaları oyarak kendilerine meskenler edinmelerini mecazi bir dille anlatır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cebe' fiilinin 'bir şeyi kesip içinden geçmek, oyuk açmak' anlamını taşıdığını ve bu ayette Semud'un kayaları oyarak evler yapma eylemini ifade ettiğini belirtir. Bu, onların yaşadıkları coğrafyayı kendi lehlerine dönüştürme yeteneklerini vurgular."}]},{"word":"ٱلصَّخْرَ","root":"ص خ ر","rootLatin":"s-h-r","meaning":"Büyük ve sert kaya parçaları, kayalıklar.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'sahr' kelimesinin 'büyük ve sert kaya' anlamına geldiğini ve bu ayette Semud kavminin işlediği, oyduğu materyali ifade ettiğini belirtir. Bu, onların zorlu bir madde üzerinde çalıştıklarını gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'sahr' kelimesinin 'dağlardan kopan büyük taş parçaları' olduğunu ve ayette Semud'un bu sert kayaları işleyerek meskenler inşa etme yeteneklerine işaret ettiğini açıklar. Bu, onların gücünü ve becerisini vurgular."}]},{"word":"ٱلْوَادِ","root":"و د ي","rootLatin":"v-d-y","meaning":"İki dağ veya tepe arasındaki geçit, dere yatağı, vadi.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'vadi' kelimesinin 'iki dağ arasındaki geniş ve uzun çukur' anlamına geldiğini ve ayette Semud kavminin yaşadığı coğrafi bölgeyi tanımladığını belirtir. Bu, onların yerleşim yerlerinin doğal yapısını gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'vadi' kelimesinin 'su akıntısının geçtiği yer, iki dağ arasındaki açıklık' olduğunu ve ayette Semud'un kayaları oyduğu ve yerleştiği bölgeyi ifade ettiğini açıklar. Bu, onların yaşam alanlarının bir tasviridir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'vadi' kelimesinin Kur'an'da genellikle coğrafi bir mekan olarak kullanıldığını ve bu ayette Semud'un kayaları oyma eylemini gerçekleştirdiği spesifik bir bölgeyi işaret ettiğini belirtir. Bu, ayetin görsel bir betimlemesini sunar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-gecmis-kavimler","kissa-musa","imtihan-bela"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ثَمُودَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ث-م-د","rootLatin":"th-m-d","lemma":"ثَمُود","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki kelimeye (Firavun'a) atfedildiği için mansûb","gloss":"Semud"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnî; 'ثَمُودَ' kelimesinin sıfatı konumunda","gloss":"o kimseler ki"},{"position":3,"surface":"جَابُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-و-ب","rootLatin":"j-w-b","lemma":"جَابَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yardılar, kestiler"},{"position":4,"surface":"ٱلصَّخْرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-خ-ر","rootLatin":"ṣ-kh-r","lemma":"صَخْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"'جَابُوا۟' fiilinin mef'ûlün bih'i olduğu için mansûb","gloss":"kayayı"},{"position":5,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile, içinde"},{"position":5,"surface":"ٱلْوَادِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-د-ي","rootLatin":"w-d-y","lemma":"وَادِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"vadi"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Fecr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *89/9*
- **Fecr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *89/9*