# Tevbe Sûresi, 108. Âyet (9:108)

> لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا ۚ لَّمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ ۚ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُوا۟ ۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ

*Lâ tekum fîhi ebedâ(en)(c) lemescidun ussise ‘alâ-ttakvâ min evveli yevmin ehakku en tekûme fîh(i)(c) fîhi ricâlun yuhibbûne en yetetahherû(c) va(A)llâhu yuhibbu-lmuttahhirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Onun içinde asla namaz kılma. İlk günden temeli takva (Allah'a karşı gelmekten sakınmak) üzerine kurulan mescit (Kuba mescidi), içinde namaz kılmana elbette daha layıktır. Orada temizlenmeyi seven adamlar vardır. Allah da tertemiz olanları sever.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/9/108

---

## Tefsir

{"topics":["takva","temizlik","munafiklar","ihlas"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nehiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yapma"},{"position":2,"surface":"تَقُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"q-w-m","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَامَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy edatı 'لَا' ile meczûm","gloss":"durma"},{"position":3,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":3,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":4,"surface":"أَبَدًا","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"a-b-d","rootLatin":"a-b-d","lemma":"أَبَد","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mansûb","gloss":"asla"},{"position":5,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İbtidâ (Tekid Lâmı)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":5,"surface":"مَسْجِدٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mekân","root":"s-j-d","rootLatin":"s-j-d","lemma":"مَسْجِد","form":"Mef'al","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"mescid"},{"position":6,"surface":"أُسِّسَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"a-s-s","rootLatin":"a-s-s","lemma":"أَسَّسَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kuruldu"},{"position":7,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":8,"surface":"ٱل","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tarif","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ال","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"el-"},{"position":8,"surface":"تَّقْوَىٰ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"w-q-y","rootLatin":"w-q-y","lemma":"تَقْوَى","form":"İf'âl","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"takva"},{"position":9,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":10,"surface":"أَوَّلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"a-w-l","rootLatin":"a-w-l","lemma":"أَوَّل","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ilk"},{"position":11,"surface":"يَوْمٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"y-w-m","rootLatin":"y-w-m","lemma":"يَوْم","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"gün"},{"position":12,"surface":"أَحَقُّ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"h-q-q","rootLatin":"h-q-q","lemma":"أَحَقّ","form":"Ef'al","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha layık"},{"position":13,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Mastariyye ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mesi"},{"position":14,"surface":"تَقُومَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"q-w-m","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَامَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı 'أَن' ile mansûb","gloss":"durman"},{"position":15,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":15,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":16,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":16,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":17,"surface":"رِجَالٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"r-j-l","rootLatin":"r-j-l","lemma":"رِجَال","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (muahhar mübteda)","gloss":"adamlar"},{"position":18,"surface":"يُحِبُّونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"h-b-b","rootLatin":"h-b-b","lemma":"أَحَبَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"severler"},{"position":19,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Mastariyye ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mesi"},{"position":20,"surface":"يَتَطَهَّرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"t-h-r","rootLatin":"t-h-r","lemma":"تَطَهَّرَ","form":"Tef'a'ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı 'أَن' ile mansûb","gloss":"temizlenmeleri"},{"position":21,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":21,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"a-l-h","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":22,"surface":"يُحِبُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"h-b-b","rootLatin":"h-b-b","lemma":"أَحَبَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"sever"},{"position":23,"surface":"ٱلْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tarif","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ال","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"el-"},{"position":23,"surface":"مُطَّهِّرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"t-h-r","rootLatin":"t-h-r","lemma":"مُطَّهِّر","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"temizlenenleri"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, münafıklar tarafından inşa edilen Mescid-i Dırar'a karşı, takva temeli üzerine kurulan mescidin üstünlüğünü vurgulamakta ve Allah'ın arınmayı seven kullarını övmektedir. Ayet, takva, mescid ve taharet kavramları üzerinden manevi temizliğin ve samimiyetin önemini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"تَقُمْ","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Ayetteki bağlamda, bir yerde bulunmak, ikamet etmek veya namaz kılmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'k-v-m' kökünün asıl anlamının 'dik durmak, ayakta durmak' olduğunu belirtir. Ayetteki 'لَا تَقُمْ فِيهِ' ifadesi, Mescid-i Dırar'da namaz kılmak veya orada bulunmak fiilini yasaklamaktadır. 'أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ' ise, takva mescidinde bu fiili gerçekleştirmenin daha layık olduğunu ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'k-v-m' fiilinin Kur'an'da farklı mecazî anlamlarda kullanıldığını belirtir. Buradaki 'تقم' fiili, 'orada ikamet etme, orada namaz kılma' anlamında mecazî olarak kullanılmıştır. Mescid-i Dırar'da bulunmanın veya orada ibadet etmenin caiz olmadığını vurgular."}]},{"word":"مَسْجِدٌ","root":"س ج د","rootLatin":"s-c-d","meaning":"Allah'a secde edilen, ibadet edilen yer; özelde ise cami anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'mescid' kelimesinin 'secde' kökünden türediğini ve secde edilen yer anlamına geldiğini belirtir. Ayette iki farklı mescidden bahsedilmekte; biri münafıkların kurduğu 'Mescid-i Dırar', diğeri ise 'takva' üzerine kurulan mesciddir. Bu ayrım, mescidin sadece fiziksel bir yapıdan ibaret olmadığını, aynı zamanda niyet ve temelinin önemini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'mescid' kelimesinin 'secde' fiilinin ism-i mekânı olduğunu ve Allah'a ibadet edilen her yer için kullanılabileceğini ifade eder. Ayetteki 'لَّمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَىٰ' ifadesi, mescidin kuruluş amacının ve temelinin takva olması gerektiğini vurgulayarak, ibadet mekanının manevi değerini öne çıkarır."}]},{"word":"ٱلتَّقْوَىٰ","root":"و ق ي","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Allah'a karşı gelmekten sakınma, O'nun emirlerine uyma ve yasaklarından kaçınma bilinci.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'takva' kavramını Kur'an'ın merkezi ahlaki kavramlarından biri olarak ele alır. 'V-k-y' kökünden türeyen takva, 'korunma, sakınma' anlamlarına gelir. Ayette 'أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقْوَىٰ' ifadesi, mescidin temelinin Allah'tan korkma ve O'nun rızasını gözetme üzerine atıldığını, dolayısıyla bu mescidin manevi değerinin yüksek olduğunu belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'takva'nın asıl anlamının 'bir şeyi zararlı şeylerden korumak' olduğunu belirtir. Dini bağlamda ise, nefsi günahlardan korumak ve Allah'ın azabından sakınmak anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, bir mescidin kuruluşunun temelinde takvanın bulunmasının, o mescidi diğerinden üstün kıldığını ve Allah katındaki değerini artırdığını gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, takvayı 'Allah'ın emirlerine uyup yasaklarından kaçınarak O'nun azabından korunmak' olarak tanımlar. Ayetteki 'takva üzerine kurulan mescid' ifadesi, bu mescidin amacının Allah'a itaat ve O'nun rızasını kazanmak olduğunu, dolayısıyla münafıkların kurduğu mescidin aksine, samimi bir niyetle inşa edildiğini vurgular."}]},{"word":"يَتَطَهَّرُوا۟","root":"ط ه ر","rootLatin":"t-h-r","meaning":"Maddi ve manevi kirlerden arınmak, temizlenmek.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 't-h-r' kökünün hem maddi hem de manevi temizliği ifade ettiğini belirtir. 'يتطهروا' fiili, tefa'ul babından gelerek 'kendini temizlemeye çalışmak, arınmak istemek' anlamını taşır. Ayetteki 'يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُوا۟' ifadesi, o mescidde bulunanların sadece maddi temizliğe değil, aynı zamanda günahlardan ve kötü ahlaktan arınmaya da istekli olduklarını gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'taharet'in hem duyusal (maddi) hem de manevi (kalbi) temizliği kapsadığını açıklar. Ayetteki 'arınmak isteyen insanlar' ifadesi, bu kişilerin Allah'a yakınlaşmak için hem abdest ve gusül gibi zahiri temizliklere riayet ettiklerini hem de kalplerini şirk, nifak ve günahlardan arındırmaya çalıştıklarını vurgular. Allah'ın da bu tür arınmayı sevenleri sevdiğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'taharet' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve sadece fiziksel temizlikle sınırlı olmadığını belirtir. Ayetteki 'يَتَطَهَّرُوا۟' fiili, müminlerin hem ibadet için gerekli olan abdest ve gusül gibi temizliklere özen gösterdiklerini hem de kalplerini kötü düşüncelerden, niyetlerden ve ahlaki kusurlardan arındırma çabası içinde olduklarını ifade eder. Bu, Allah'ın sevdiği kulların temel özelliklerinden biridir."}]},{"word":"ٱلْمُطَّهِّرِينَ","root":"ط ه ر","rootLatin":"t-h-r","meaning":"Kendini temizleyenler, arınanlar; hem maddi hem de manevi temizliğe özen gösterenler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'mutahhirîn' kelimesinin 'taharet' kökünden türeyen 'tefahhul' babından ism-i fail olduğunu ve 'kendini temizleyenler, arınanlar' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُطَّهِّرِينَ' ifadesi, Allah'ın sadece maddi temizliğe değil, aynı zamanda günahlardan ve kötü ahlaktan arınmaya çalışan, kalbi temiz olan kullarını sevdiğini açıkça ifade eder."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'mutahhirîn' kelimesinin hem maddi temizliğe (necasetten arınma) hem de manevi temizliğe (günahlardan arınma) işaret ettiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, takva mescidinde bulunan ve arınmak isteyen kişilerin bu vasfa sahip olduğu ve Allah'ın bu tür kulları sevdiği vurgulanır. Bu, ibadetin kabulü için hem zahiri hem de batıni temizliğin önemini gösterir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Tevbe suresi 107-110. âyet*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Tevbe suresi 107-110. âyet*
- **Ahzâb Sûresi** · *9/108*
- **Ahzâb Sûresi** · *9/108*
- **Nûr Sûresi** · *9/108*
- **Nûr Sûresi** · *9/108*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *9/108*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *9/108*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *9/108*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *9/108*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *9/108*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *9/108*