# Tevbe Sûresi, 109. Âyet (9:109)

> أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَـٰنَهُۥ عَلَىٰ تَقْوَىٰ مِنَ ٱللَّهِ وَرِضْوَٰنٍ خَيْرٌ أَم مَّنْ أَسَّسَ بُنْيَـٰنَهُۥ عَلَىٰ شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَٱنْهَارَ بِهِۦ فِى نَارِ جَهَنَّمَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ

*Efemen essese bunyânehu ‘alâ takvâ mina(A)llâhi veridvânin ḣayrun em men essese bunyânehu ‘alâ şefâ curufin hârin fenhâra bihi fî nâri cehennem(e)(k) va(A)llâhu lâ yehdî-lkavme-zzâlimîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Binasını takva (Allah'a karşı gelmekten sakınmak) ve O'nun rızasını kazanmak temeli üzerine kuran kimse mi daha hayırlıdır, yoksa binasını çökmeye yüz tutmuş bir yarın kenarına kurup, onunla birlikte kendisi de cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi? Allah, zalimler topluluğunu doğru yola erdirmez.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/9/109

---

## Tefsir

{"topics":["takva","cehennem","hidayet-dalalet","imtihan-bela"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, iki farklı temel üzerine inşa edilen yapıları metaforik olarak karşılaştırarak, takva ve rızaya dayalı bir yaşam ile zulüm ve çürük bir temel üzerine kurulu bir yaşam arasındaki farkı vurgular. Anahtar kavramlar, sağlam ve çürük temellerin yanı sıra, bu temellerin sonuçlarını ve Allah'ın hidayet prensibini dilbilimsel olarak derinlemesine incelemektedir.","keyConcepts":[{"word":"أَسَّسَ","root":"أ س س","rootLatin":"e-s-s","meaning":"Bir şeyi temelden kurmak, inşa etmek, bir binanın temelini atmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'esese' fiilini bir şeyin aslını, temelini koymak olarak açıklar. Ayetteki 'esese bünyanehu' ifadesi, kişinin hayatını veya amellerini hangi temel üzerine kurduğunu, yani niyetini ve dayanağını ifade eder. Bu, sadece fiziksel bir yapı inşa etmekten öte, manevi bir temel oluşturmayı simgeler."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, bu tür ifadeleri mecazi anlamda değerlendirir. 'Esese bünyanehu' ifadesi, kişinin dinî ve ahlaki duruşunu, inançlarını ve amellerini üzerine bina ettiği temeli mecazi olarak anlatır. Ayetteki bağlamda, bu temel ya sağlam (takva ve rıdvan) ya da çürük (şefa curufin har) olabilir."}]},{"word":"تَقْوَىٰ","root":"و ق ي","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Allah'tan korkmak, sakınmak, O'nun emirlerine riayet etmek ve yasaklarından kaçınmak suretiyle kendini korumak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'takva' kelimesini bir şeyi zararlı şeylerden korumak anlamındaki 'vikaye' kökünden türetir. Allah'a karşı takva ise, kişinin kendini Allah'ın azabından, O'na isyan etmekten korumasıdır. Ayetteki 'takva minallahi' ifadesi, Allah'ın rızasını kazanmak ve azabından sakınmak üzere bir temel oluşturmayı ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, takvayı Kur'an'ın merkezi kavramlarından biri olarak ele alır ve onu 'Allah'a karşı sorumluluk bilinci' olarak tanımlar. Bu bilinç, kişinin tüm eylemlerini Allah'ın hoşnutluğunu gözeterek yapmasını sağlar. Ayetteki 'takva' kavramı, bir yapının sağlamlığını ve değerini belirleyen temel ahlaki ve dini ilkeyi temsil eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, takvayı 'Allah'ın emirlerine sarılmak ve yasaklarından kaçınmak suretiyle nefsi korumak' olarak açıklar. Ayetteki bağlamda, bu, kişinin hayatını ve amellerini Allah'ın rızasına uygun bir şekilde inşa etmesi, yani sağlam bir manevi temel üzerine kurması anlamına gelir."}]},{"word":"رِضْوَٰنٍ","root":"ر ض و","rootLatin":"r-d-v","meaning":"Allah'ın hoşnutluğu, razı olması, rızası.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rıdvan' kelimesini 'rıza' kökünden türetir ve Allah'ın kullarından razı olması, onlara hoşnutluk göstermesi olarak açıklar. Ayetteki 'rıdvanin' ifadesi, kişinin amellerini ve hayatını Allah'ın hoşnutluğunu kazanma gayesiyle inşa etmesi gerektiğini vurgular. Bu, takva ile birlikte sağlam bir temelin iki ana unsurundan biridir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'rıdvan'ı Allah'ın kullarına olan lütfu ve onlardan razı olması olarak belirtir. Ayetteki bağlamda, bu, kişinin Allah'ın rızasını hedefleyerek yaptığı her eylemin, inşa ettiği yapının sağlamlığını ve ebedi değerini artırdığını gösterir."}]},{"word":"شَفَا","root":"ش ف و","rootLatin":"ş-f-v","meaning":"Bir şeyin kenarı, kıyısı, ucu; özellikle uçurumun kenarı.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'şefa' kelimesini bir şeyin kenarı, kıyısı olarak açıklar. Ayetteki 'şefa curufin har' ifadesinde, 'şefa', uçurumun kenarı, düşmek üzere olan bir yerin kıyısı anlamında kullanılmıştır. Bu, sağlam olmayan, yıkılmaya yüz tutmuş bir temeli mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'şefa' kelimesinin burada mecazi bir anlam taşıdığını belirtir. Bir yapının 'şefa curufin har' üzerine kurulması, o yapının sağlam bir temele sahip olmadığını, her an yıkılmaya mahkum olduğunu simgeler. Bu, kişinin amellerini ve hayatını çürük, dayanıksız bir temel üzerine kurmasını ifade eder."}]},{"word":"جُرُفٍ","root":"ج ر ف","rootLatin":"c-r-f","meaning":"Sel sularının aşındırdığı, kenarı çökmeye hazır dik yamaç, yar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'curuf' kelimesini selin aşındırdığı, kenarı çökmeye hazır dik yamaç olarak tanımlar. Ayetteki 'şefa curufin har' ifadesinde, 'curuf', sağlam olmayan, her an yıkılabilecek bir zemini temsil eder. Bu, kişinin amellerini dayandırdığı temelin ne kadar zayıf ve tehlikeli olduğunu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'curuf' kelimesinin 'selin toprağı alıp götürmesi' anlamındaki kökten geldiğini belirtir. Bu, temelin aşınmış, zayıflamış ve yıkılmaya hazır olduğunu vurgular. Ayetteki kullanımı, kişinin hayatını ve amellerini sağlam olmayan, geçici ve aldatıcı değerler üzerine kurmasını mecazi olarak ifade eder."}]},{"word":"هَارٍ","root":"ه و ر","rootLatin":"h-v-r","meaning":"Çökmeye yüz tutmuş, yıkılmaya hazır, zayıf.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'har' kelimesini 'yıkılmaya yüz tutmuş, çökmeye hazır' olarak açıklar. Ayetteki 'curufin har' ifadesi, uçurumun kenarının zaten zayıf ve çökmeye hazır olduğunu belirtir. Bu, kişinin amellerini üzerine kurduğu temelin ne kadar güvensiz ve sonunun hüsran olacağını gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"el-Kefevî, 'har' kelimesinin 'çökme, yıkılma' anlamındaki kökten geldiğini ve bir şeyin zayıflığını, dayanıksızlığını ifade ettiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, bu, kişinin hayatını ve amellerini dayandırdığı temelin çürük ve yıkılmaya mahkum olduğunu, dolayısıyla kendisinin de onunla birlikte helak olacağını simgeler."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Soru edatı olduğu için mebnî","gloss":"mi?"},{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":1,"surface":"مَنْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"kimse"},{"position":2,"surface":"أَسَّسَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-س-س","rootLatin":"a-s-s","lemma":"تَأْسِيس","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kurdu, inşa etti"},{"position":3,"surface":"بُنْيَـٰنَهُۥ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ب-ن-ي","rootLatin":"b-n-y","lemma":"بُنْيَان","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yapısını"},{"position":3,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":4,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":5,"surface":"تَقْوَىٰ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"تَقْوَى","form":"İf'âl","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"takva, sakınma"},{"position":6,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":7,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"رِضْوَٰنٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-ض-و","rootLatin":"r-d-w","lemma":"رِضْوَان","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Atfedildiği için mecrûr","gloss":"rıza, hoşnutluk"},{"position":9,"surface":"خَيْرٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"خ-ي-ر","rootLatin":"h-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha hayırlı"},{"position":10,"surface":"أَم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":11,"surface":"مَّنْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Atfedildiği için mebnî mahallen merfû","gloss":"kimse"},{"position":12,"surface":"أَسَّسَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-س-س","rootLatin":"a-s-s","lemma":"تَأْسِيس","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kurdu, inşa etti"},{"position":13,"surface":"بُنْيَـٰنَهُۥ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ب-ن-ي","rootLatin":"b-n-y","lemma":"بُنْيَان","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yapısını"},{"position":13,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":14,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":15,"surface":"شَفَا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ف-و","rootLatin":"ş-f-w","lemma":"شَفَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kıyı, kenar"},{"position":16,"surface":"جُرُفٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ر-ف","rootLatin":"c-r-f","lemma":"جُرُف","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"yar, uçurum"},{"position":17,"surface":"هَارٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ه-و-ر","rootLatin":"h-w-r","lemma":"هَارٍ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"çökmeye yüz tutmuş, kaygan"},{"position":18,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":18,"surface":"ٱنْهَارَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-و-ر","rootLatin":"h-w-r","lemma":"اِنْهِيَار","form":"İnfi'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"çöktü, yıkıldı"},{"position":19,"surface":"بِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":19,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"o"},{"position":20,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":21,"surface":"نَارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ateş"},{"position":22,"surface":"جَهَنَّمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ج-ه-ن-م","rootLatin":"c-h-n-m","lemma":"جَهَنَّم","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"cehennem"},{"position":23,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstînaf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"İstînaf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":23,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":24,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil, -mez"},{"position":25,"surface":"يَهْدِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدْي","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"hidayet etmez, yol göstermez"},{"position":26,"surface":"ٱلْقَوْمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kavmi, topluluğu"},{"position":27,"surface":"ٱلظَّـٰلِمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"ظَالِم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"zalimleri, zulmedenleri"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Tevbe suresi 107-110. âyet*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Tevbe suresi 107-110. âyet*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/109*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/109*