# Tevbe Sûresi, 114. Âyet (9:114)

> وَمَا كَانَ ٱسْتِغْفَارُ إِبْرَٰهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَآ إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥٓ أَنَّهُۥ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ۚ إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ لَأَوَّٰهٌ حَلِيمٌ

*Vemâ kâne-stiġfâru ibrâhîme li-ebîhi illâ ‘an mev'idetin ve'adehâ iyyâhu felemmâ tebeyyene lehu ennehu ‘aduvvun li(A)llâhi teberrae minh(u)(c) inne ibrâhîme leevvâhun halîm(un)*

**Meal (Diyanet):** İbrahim'in, babası için af dilemesi, sadece ona verdiği bir söz yüzündendi. Onun bir Allah düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca, ondan uzaklaştı. Şüphesiz İbrahim, çok içli, yumuşak huylu bir kişiydi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/9/114

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","tovbe","iman","kufur-sirk"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in babası için yaptığı istiğfarın nedenini ve bu istiğfarın ne zaman sona erdiğini açıklarken, İbrahim'in 'evvah' ve 'halim' vasıflarını vurgulamaktadır. Ayet, bir peygamberin dahi Allah'ın düşmanı olan birine istiğfar etmesinin caiz olmadığını, ancak bu durumun başlangıçta bir vaade dayandığını dilbilimsel olarak ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"ٱسْتِغْفَارُ","root":"غ ف ر","rootLatin":"ğ-f-r","meaning":"Günahların affını dilemek, bağışlanma talep etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İstiğfar, günahların örtülmesini ve affedilmesini talep etmektir. Bu ayetteki istiğfar, Hz. İbrahim'in babasının şirk üzere ölmesi durumunda dahi Allah'tan bağışlanmasını dilemesidir ki bu, başlangıçta babasına verdiği bir söze dayanmaktadır. Ancak bu istiğfar, babasının Allah'ın düşmanı olduğu anlaşıldığında sona ermiştir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İstiğfar kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'tan günahların bağışlanmasını isteme eylemini ifade eder. Hz. İbrahim'in babası için istiğfarı, onun babasına karşı duyduğu şefkatin ve ona verdiği sözün bir tezahürüdür, ancak bu durum, tevhid ilkesiyle çeliştiğinde terk edilmiştir. Bu, istiğfarın belirli sınırlar içinde geçerli olduğunu gösterir."}]},{"word":"مَّوْعِدَةٍ","root":"و ع د","rootLatin":"v-'-d","meaning":"Bir işin yapılacağına dair verilen söz, taahhüt.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Mev'ide, vaat edilen şeydir. Bu ayetteki 'mev'ide', Hz. İbrahim'in babasına, onun hidayete ermesi için dua edeceğine dair verdiği sözdür. Bu söz, İbrahim'in babasına olan insani şefkatinin bir ifadesidir ve istiğfarının temelini oluşturmuştur."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Mev'ide, vaat kökünden türemiş bir isim olup, bir şeye dair verilen sözü ifade eder. Ayetteki 'mev'ide', İbrahim'in babasına 'Senin için Rabbimden mağfiret dileyeceğim' (Meryem 19:47) şeklindeki vaadidir. Bu vaat, babasının küfürde ısrar etmesi ve Allah'ın düşmanı olduğunun açıkça ortaya çıkmasıyla geçerliliğini yitirmiştir."}]},{"word":"تَبَيَّنَ","root":"ب ي ن","rootLatin":"b-y-n","meaning":"Bir şeyin açık ve net hale gelmesi, belirginleşmesi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tebeyyün, bir şeyin açıklığa kavuşması, şüphenin ortadan kalkmasıdır. Ayetteki 'tebeyyene', Hz. İbrahim'in babasının Allah'a düşmanlığının ve şirkteki ısrarının kesin olarak anlaşılması anlamına gelir. Bu açıklık, İbrahim'in babası için istiğfar etmeyi bırakmasının gerekçesidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Tebeyyün, bir şeyin hakikatinin ortaya çıkması ve zihinde netleşmesidir. Bu ayette, Hz. İbrahim'in babasının Allah'ın düşmanı olduğunun 'tebeyyün' etmesi, onun küfür üzere öleceğinin veya küfürde ısrar edeceğinin kesinleşmesi demektir. Bu durum, İbrahim'in babasına olan insani şefkatinin ötesinde, tevhid ilkesine bağlı kalmasını gerektirmiştir."}]},{"word":"تَبَرَّأَ","root":"ب ر أ","rootLatin":"b-r-'-","meaning":"Bir şeyden uzaklaşmak, ilişiğini kesmek, sorumlu olmaktan çıkmak.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Teberrü', bir şeyden uzaklaşmak, ondan ilişiğini kesmek ve ondan beri olmak demektir. Hz. İbrahim'in babasından 'teberrü' etmesi, onun küfür ve şirkinden tamamen uzaklaşması, babasının bu halinden dolayı sorumluluk kabul etmemesi ve onunla olan manevi bağını kesmesidir. Bu, tevhidin gereğidir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Teberrü' fiili, Kur'an'da genellikle şirkten, küfürden ve müşriklerden uzaklaşma anlamında kullanılır. Hz. İbrahim'in babasından teberrü' etmesi, onun Allah'ın düşmanı olduğunun kesinleşmesi üzerine, babasına olan insani bağlarını keserek Allah'a olan bağlılığını öncelikli kıldığını gösterir. Bu, iman ve küfür arasındaki kesin ayrımı ifade eder."}]},{"word":"لَأَوَّٰهٌ","root":"أ و ه","rootLatin":"e-v-h","meaning":"Çok ah eden, çok dua eden, merhametli, Allah'a çok yönelen.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Evvah, çok ah eden, çok dua eden, Allah'a çok yönelen ve O'na çok yalvaran demektir. Hz. İbrahim'in bu vasfı, onun merhametli, şefkatli ve Allah'a karşı derin bir huşu içinde olduğunu gösterir. Babası için istiğfar etmesi de bu 'evvah' olma vasfının bir tezahürüdür."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Evvah, Allah'a çokça yönelen, O'na çokça dua eden ve O'nun azabından korkarak ah eden kişidir. Hz. İbrahim'in 'evvah' olması, onun kalbinin yumuşaklığını, merhametini ve Allah'a olan derin bağlılığını ifade eder. Bu vasıf, onun babasına karşı gösterdiği şefkatin ve istiğfarının kaynağını açıklar."}]},{"word":"حَلِيمٌ","root":"ح ل م","rootLatin":"h-l-m","meaning":"Yumuşak huylu, sabırlı, öfkesini yenen, aceleci olmayan.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halim, öfkesini yenen, aceleci olmayan, sabırlı ve yumuşak huylu kimsedir. Hz. İbrahim'in 'halim' olması, babasının küfürdeki ısrarına rağmen ona karşı sabırlı davranmasını, hemen öfkelenmemesini ve ona hidayet dilemesini açıklar. Bu vasıf, onun peygamberlik ahlakının önemli bir parçasıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Halim kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'ın ve peygamberlerin bir vasfı olarak geçer ve sabır, hoşgörü, öfkeyi kontrol etme anlamlarını taşır. Hz. İbrahim'in 'halim' olması, babasının şirkine karşı gösterdiği sabrı ve ona karşı aceleci bir tavır sergilememesini ifade eder. Bu, onun babasına karşı olan insani sorumluluğunu yerine getirme çabasını vurgular."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değildi"},{"position":2,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":3,"surface":"ٱسْتِغْفَارُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"غ-ف-ر","rootLatin":"gh-f-r","lemma":"ٱسْتِغْفَار","form":"İstif'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"كَانَ'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"mağfiret dilemesi"},{"position":4,"surface":"إِبْرَٰهِيمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِبْرَٰهِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"İbrahim'in"},{"position":5,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"أَبِي","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ب-و","rootLatin":"a-b-w","lemma":"أَب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr (esmâ-i hamse olduğu için yâ ile)","gloss":"babası"},{"position":5,"surface":"هِ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onun"},{"position":6,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"İstisna harfi olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":7,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"dolayı"},{"position":8,"surface":"مَّوْعِدَةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ع-د","rootLatin":"w-'-d","lemma":"مَوْعِدَة","form":"Mef'ale","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir sözden"},{"position":9,"surface":"وَعَدَهَآ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"و-ع-د","rootLatin":"w-'-d","lemma":"وَعَدَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"söz verdi"},{"position":9,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"ona"},{"position":10,"surface":"إِيَّاهُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِيَّاهُ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Tekid için mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"onu"},{"position":11,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":11,"surface":"لَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"ne zaman ki"},{"position":12,"surface":"تَبَيَّنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"تَبَيَّنَ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"açıkça belli oldu"},{"position":13,"surface":"لَهُۥٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ona"},{"position":13,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"o"},{"position":14,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i müşebbehe bil-fiil olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":14,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mebnî","gloss":"o"},{"position":15,"surface":"عَدُوٌّۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-د-و","rootLatin":"'-d-w","lemma":"عَدُوّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"أَنَّ'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"düşman"},{"position":16,"surface":"لِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":16,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a"},{"position":17,"surface":"تَبَرَّأَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-ر-أ","rootLatin":"b-r-'","lemma":"تَبَرَّأَ","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uzaklaştı"},{"position":18,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ondan"},{"position":18,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"o"},{"position":19,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i müşebbehe bil-fiil olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":20,"surface":"إِبْرَٰهِيمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِبْرَٰهِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"إِنَّ'nin ismi olduğu için mansûb (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"İbrahim"},{"position":21,"surface":"لَأَوَّٰهٌ","pos":"harf","posDetail":"Tekid Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Tekid harfi olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":21,"surface":"أَوَّٰهٌ","pos":"isim","posDetail":"Mübalağalı İsm-i Fâil","root":"أ-و-ه","rootLatin":"a-w-h","lemma":"أَوَّاه","form":"Fa''âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"إِنَّ'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"çok ah eden, çok dua eden"},{"position":22,"surface":"حَلِيمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-ل-م","rootLatin":"h-l-m","lemma":"حَلِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"halim"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** · *9/114*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** · *9/114*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *9/114*
- **Ahzâb Sûresi** · *9/114*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *9/114*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *9/114*