# Tevbe Sûresi, 114. Âyet (9:114)

> وَمَا كَانَ ٱسْتِغْفَارُ إِبْرَٰهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَآ إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥٓ أَنَّهُۥ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ۚ إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ لَأَوَّٰهٌ حَلِيمٌ

*Vemâ kâne-stiġfâru ibrâhîme li-ebîhi illâ ‘an mev'idetin ve'adehâ iyyâhu felemmâ tebeyyene lehu ennehu ‘aduvvun li(A)llâhi teberrae minh(u)(c) inne ibrâhîme leevvâhun halîm(un)*

**Meal (Diyanet):** İbrahim'in, babası için af dilemesi, sadece ona verdiği bir söz yüzündendi. Onun bir Allah düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca, ondan uzaklaştı. Şüphesiz İbrahim, çok içli, yumuşak huylu bir kişiydi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/9/114

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in babası için yaptığı istiğfarın nedenini ve bu istiğfarın ne zaman sona erdiğini açıklarken, İbrahim'in 'evvah' ve 'halim' vasıflarını vurgulamaktadır. Ayet, bir peygamberin dahi Allah'ın düşmanı olan birine istiğfar etmesinin caiz olmadığını, ancak bu durumun başlangıçta bir vaade dayandığını dilbilimsel olarak ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"ٱسْتِغْفَارُ","root":"غ ف ر","rootLatin":"ğ-f-r","meaning":"Günahların affını dilemek, bağışlanma talep etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İstiğfar, günahların örtülmesini ve affedilmesini talep etmektir. Bu ayetteki istiğfar, Hz. İbrahim'in babasının şirk üzere ölmesi durumunda dahi Allah'tan bağışlanmasını dilemesidir ki bu, başlangıçta babasına verdiği bir söze dayanmaktadır. Ancak bu istiğfar, babasının Allah'ın düşmanı olduğu anlaşıldığında sona ermiştir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İstiğfar kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'tan günahların bağışlanmasını isteme eylemini ifade eder. Hz. İbrahim'in babası için istiğfarı, onun babasına karşı duyduğu şefkatin ve ona verdiği sözün bir tezahürüdür, ancak bu durum, tevhid ilkesiyle çeliştiğinde terk edilmiştir. Bu, istiğfarın belirli sınırlar içinde geçerli olduğunu gösterir."}]},{"word":"مَّوْعِدَةٍ","root":"و ع د","rootLatin":"v-'-d","meaning":"Bir işin yapılacağına dair verilen söz, taahhüt.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Mev'ide, vaat edilen şeydir. Bu ayetteki 'mev'ide', Hz. İbrahim'in babasına, onun hidayete ermesi için dua edeceğine dair verdiği sözdür. Bu söz, İbrahim'in babasına olan insani şefkatinin bir ifadesidir ve istiğfarının temelini oluşturmuştur."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Mev'ide, vaat kökünden türemiş bir isim olup, bir şeye dair verilen sözü ifade eder. Ayetteki 'mev'ide', İbrahim'in babasına 'Senin için Rabbimden mağfiret dileyeceğim' (Meryem 19:47) şeklindeki vaadidir. Bu vaat, babasının küfürde ısrar etmesi ve Allah'ın düşmanı olduğunun açıkça ortaya çıkmasıyla geçerliliğini yitirmiştir."}]},{"word":"تَبَيَّنَ","root":"ب ي ن","rootLatin":"b-y-n","meaning":"Bir şeyin açık ve net hale gelmesi, belirginleşmesi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tebeyyün, bir şeyin açıklığa kavuşması, şüphenin ortadan kalkmasıdır. Ayetteki 'tebeyyene', Hz. İbrahim'in babasının Allah'a düşmanlığının ve şirkteki ısrarının kesin olarak anlaşılması anlamına gelir. Bu açıklık, İbrahim'in babası için istiğfar etmeyi bırakmasının gerekçesidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Tebeyyün, bir şeyin hakikatinin ortaya çıkması ve zihinde netleşmesidir. Bu ayette, Hz. İbrahim'in babasının Allah'ın düşmanı olduğunun 'tebeyyün' etmesi, onun küfür üzere öleceğinin veya küfürde ısrar edeceğinin kesinleşmesi demektir. Bu durum, İbrahim'in babasına olan insani şefkatinin ötesinde, tevhid ilkesine bağlı kalmasını gerektirmiştir."}]},{"word":"تَبَرَّأَ","root":"ب ر أ","rootLatin":"b-r-'-","meaning":"Bir şeyden uzaklaşmak, ilişiğini kesmek, sorumlu olmaktan çıkmak.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Teberrü', bir şeyden uzaklaşmak, ondan ilişiğini kesmek ve ondan beri olmak demektir. Hz. İbrahim'in babasından 'teberrü' etmesi, onun küfür ve şirkinden tamamen uzaklaşması, babasının bu halinden dolayı sorumluluk kabul etmemesi ve onunla olan manevi bağını kesmesidir. Bu, tevhidin gereğidir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Teberrü' fiili, Kur'an'da genellikle şirkten, küfürden ve müşriklerden uzaklaşma anlamında kullanılır. Hz. İbrahim'in babasından teberrü' etmesi, onun Allah'ın düşmanı olduğunun kesinleşmesi üzerine, babasına olan insani bağlarını keserek Allah'a olan bağlılığını öncelikli kıldığını gösterir. Bu, iman ve küfür arasındaki kesin ayrımı ifade eder."}]},{"word":"لَأَوَّٰهٌ","root":"أ و ه","rootLatin":"e-v-h","meaning":"Çok ah eden, çok dua eden, merhametli, Allah'a çok yönelen.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Evvah, çok ah eden, çok dua eden, Allah'a çok yönelen ve O'na çok yalvaran demektir. Hz. İbrahim'in bu vasfı, onun merhametli, şefkatli ve Allah'a karşı derin bir huşu içinde olduğunu gösterir. Babası için istiğfar etmesi de bu 'evvah' olma vasfının bir tezahürüdür."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Evvah, Allah'a çokça yönelen, O'na çokça dua eden ve O'nun azabından korkarak ah eden kişidir. Hz. İbrahim'in 'evvah' olması, onun kalbinin yumuşaklığını, merhametini ve Allah'a olan derin bağlılığını ifade eder. Bu vasıf, onun babasına karşı gösterdiği şefkatin ve istiğfarının kaynağını açıklar."}]},{"word":"حَلِيمٌ","root":"ح ل م","rootLatin":"h-l-m","meaning":"Yumuşak huylu, sabırlı, öfkesini yenen, aceleci olmayan.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halim, öfkesini yenen, aceleci olmayan, sabırlı ve yumuşak huylu kimsedir. Hz. İbrahim'in 'halim' olması, babasının küfürdeki ısrarına rağmen ona karşı sabırlı davranmasını, hemen öfkelenmemesini ve ona hidayet dilemesini açıklar. Bu vasıf, onun peygamberlik ahlakının önemli bir parçasıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Halim kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'ın ve peygamberlerin bir vasfı olarak geçer ve sabır, hoşgörü, öfkeyi kontrol etme anlamlarını taşır. Hz. İbrahim'in 'halim' olması, babasının şirkine karşı gösterdiği sabrı ve ona karşı aceleci bir tavır sergilememesini ifade eder. Bu, onun babasına karşı olan insani sorumluluğunu yerine getirme çabasını vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Ahzâb Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Ahzâb Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*
- **Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)** — Nusret Tura · *9/114*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/114*