# Tevbe Sûresi, 16. Âyet (9:16)

> أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تُتْرَكُوا۟ وَلَمَّا يَعْلَمِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ جَـٰهَدُوا۟ مِنكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَا رَسُولِهِۦ وَلَا ٱلْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً ۚ وَٱللَّهُ خَبِيرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ

*Em hasibtum en tutrakû velemmâ ya'lemi(A)llâhu-lleżîne câhedû minkum velem yetteḣiżû min dûni(A)llâhi velâ rasûlihi velâ-lmu/minîne velîce(ten)(c) va(A)llâhu ḣabîrun bimâ ta'melûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Yoksa; Allah içinizden, Allah'tan, Resulünden ve mü'minlerden başkasını kendilerine sırdaş edinmeksizin cihad edenleri ayırt etmeden bırakılacağınızı mı sandınız? Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/9/16

---

## Tefsir

{"topics":["cihad","iman","takva","imtihan-bela","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"İstifham harfi olduğu için mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":2,"surface":"حَسِبْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-س-ب","rootLatin":"h-s-b","lemma":"حَسِبَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"zannettiniz mi"},{"position":3,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Nasb harfi olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":4,"surface":"تُتْرَكُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ت-ر-ك","rootLatin":"t-r-k","lemma":"تَرَكَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَن nasb edatından sonra geldiği için mansûb","gloss":"bırakılacaksınız"},{"position":5,"surface":"وَلَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Cezm harfi olduğu için mebnî","gloss":"henüz değil"},{"position":6,"surface":"يَعْلَمِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"لَمَّا cezm edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"bilmedi"},{"position":7,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":8,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"o kimseler ki"},{"position":9,"surface":"جَـٰهَدُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ه-د","rootLatin":"j-h-d","lemma":"جَاهَدَ","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"cihad ettiler"},{"position":10,"surface":"مِنكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinizden"},{"position":10,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"siz"},{"position":11,"surface":"وَلَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Cezm harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve ...medi"},{"position":12,"surface":"يَتَّخِذُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"أ-خ-ذ","rootLatin":"a-kh-dh","lemma":"اِتَّخَذَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"لَمْ cezm edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"edinmediler"},{"position":13,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":14,"surface":"دُونِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-و-ن","rootLatin":"d-w-n","lemma":"دُون","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"başka"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'tan"},{"position":16,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve ne de"},{"position":17,"surface":"رَسُولِهِۦ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"elçisi"},{"position":17,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":18,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve ne de"},{"position":19,"surface":"ٱلْمُؤْمِنِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ء-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"مُؤْمِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"müminler"},{"position":20,"surface":"وَلِيجَةً","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"و-ل-ج","rootLatin":"w-l-j","lemma":"وَلِيجَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sırdaş"},{"position":21,"surface":"وَٱللَّهُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":21,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":22,"surface":"خَبِيرٌۢ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"خ-ب-ر","rootLatin":"kh-b-r","lemma":"خَبِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"haberdardır"},{"position":23,"surface":"بِمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":23,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":24,"surface":"تَعْمَلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"yapıyorsunuz"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, müminlerin samimiyetini ve bağlılığını sınayan bir meydan okumayı ifade eder. Allah'ın, cihat edenleri ve O'ndan başkasını sırdaş edinmeyenleri ortaya çıkarmadan onları kendi hallerine bırakmayacağını vurgulayarak, imanın gerektirdiği fedakarlığı ve sadakati dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"حَسِبْتُمْ","root":"ح س ب","rootLatin":"h-s-b","meaning":"Zannetmek, sanmak, hesap etmek anlamlarına gelir ve ayette bir beklenti veya varsayımın sorgulanmasını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hasibe' fiilinin hem 'saymak, hesaplamak' hem de 'zannetmek, sanmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, müminlerin Allah'ın kendilerini imtihan etmeden bırakacağı yönündeki yanlış bir zannını sorgulamaktadır. (el-Müfredât, s. 226)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hasibtum' ifadesinin burada 'zannettiniz mi?' şeklinde bir istifham-ı inkârî (reddedici soru) olduğunu ve Allah'ın, müminlerin bu tür bir zanna kapılmalarını onaylamadığını gösterdiğini ifade eder. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 1, s. 257)"}]},{"word":"تُتْرَكُوا۟","root":"ت ر ك","rootLatin":"t-r-k","meaning":"Bırakılmak, terk edilmek anlamına gelir ve ayette Allah'ın müminleri imtihansız ve sorgusuz bırakmayacağını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'terk' kelimesinin 'bırakmak, vazgeçmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'tutrakû' ifadesi, Allah'ın müminleri, cihat ve sadakat gibi sınavlardan geçirmeden kendi hallerine bırakmayacağı manasını taşır. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 189)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'terk'in bir şeyi olduğu gibi bırakmak, ondan el çekmek olduğunu açıklar. Ayetteki bağlamda, Allah'ın müminleri, imanlarının gereğini yerine getirmeden, yani cihat etmeden ve sırdaş edinmeden, başıboş bırakmayacağını vurgular. (Basâiru Zevi't-Temyîz, c. 2, s. 28)"}]},{"word":"جَـٰهَدُوا۟","root":"ج ه د","rootLatin":"c-h-d","meaning":"Cihat etmek, gayret göstermek, çaba sarf etmek anlamına gelir ve ayette Allah yolunda mücadele etmeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'cihat' kavramının Kur'an'da sadece savaşmakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda Allah yolunda her türlü gayreti, çabayı ve fedakarlığı kapsadığını belirtir. Ayetteki 'câhedû' ifadesi, müminlerin imanlarını ispatlamak için gösterdikleri bu geniş kapsamlı mücadeleyi vurgular. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 200-205)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'cihat'ın 'güç ve takatin son sınırına kadar çaba sarf etmek' olduğunu açıklar. Ayetteki 'câhedû' kelimesi, Allah'ın, müminlerin bu samimi ve azimli çabalarını görmeden onları bırakmayacağını ifade eder. (el-Müfredât, s. 197)"}]},{"word":"وَلِيجَةً","root":"و ل ج","rootLatin":"v-l-c","meaning":"Sırdaş, içli dışlı olunan kimse, yakın dost anlamına gelir ve ayette Allah'tan başkasını sırdaş edinmeme ilkesini vurgular.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'velîce' kelimesinin 'içine girilen şey' veya 'sırdaş edinilen kimse' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, müminlerin Allah, Resulü ve müminler dışında kimseyi sırdaş edinmemesi gerektiğini, yani onlara tam bir sadakat göstermesi gerektiğini ifade eder. (Nüzhetü'l-Kulûb, s. 245)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'velîce'nin 'bir topluluğun içine girip onlardan olmayan, ancak onlardanmış gibi görünen kişi' veya 'sırların paylaşıldığı yakın dost' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki bağlamda, müminlerin Allah'a olan bağlılıklarında samimi olmaları ve düşmanlarla gizli ilişkiler kurmamaları gerektiği vurgulanır. (el-Külliyyât, s. 953)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'velîce' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'içerden bilgi alan, sırdaş edinilen yabancı' anlamında kullanıldığını ve bu ayette müminlerin, Allah'a ve Resulüne karşı sadakatlerini zedeleyecek gizli dostluklardan kaçınmaları gerektiğini ifade ettiğini belirtir. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 312)"}]},{"word":"خَبِيرٌۢ","root":"خ ب ر","rootLatin":"h-b-r","meaning":"Her şeyden haberdar olan, her şeyi bilen anlamına gelir ve Allah'ın kullarının tüm yaptıklarından eksiksiz bilgi sahibi olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'habîr' isminin 'bir şeyin iç yüzünü, gizli yönlerini bilen' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'Allahü Habîrun bimâ ta'melûn' ifadesi, Allah'ın müminlerin cihatlarındaki samimiyetlerini, sırdaş edinmelerindeki niyetlerini ve tüm amellerini en ince ayrıntısına kadar bildiğini vurgular. (el-Müfredât, s. 246)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'habîr' kelimesinin 'bir şeyin hakikatini ve mahiyetini bilen' anlamında kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, Allah'ın müminlerin dış görünüşlerinin ötesinde, kalplerindeki niyetleri ve amellerinin iç yüzünü de bildiği mesajını pekiştirir. (Umdetü'l-Huffâz, c. 1, s. 400)"}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/16*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/16*