# Tevbe Sûresi, 17. Âyet (9:17)

> مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَن يَعْمُرُوا۟ مَسَـٰجِدَ ٱللَّهِ شَـٰهِدِينَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِم بِٱلْكُفْرِ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَـٰلُهُمْ وَفِى ٱلنَّارِ هُمْ خَـٰلِدُونَ

*Mâ kâne lilmuşrikîne en ya'murû mesâcida(A)llâhi şâhidîne ‘alâ enfusihim bilkufr(i)(c) ulâ-ike habitat a'mâluhum vefî-nnâri hum ḣâlidûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Allah'a ortak koşanların, inkarlarına bizzat kendileri şahitlik edip dururken, Allah'ın mescitlerini imar etmeleri düşünülemez. Onların bütün amelleri boşa gitmiştir. Onlar ateşte ebedi kalacaklardır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/9/17

---

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","musrikler","ahiret-mukafat","cehennem"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefiy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"oldu"},{"position":3,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":3,"surface":"لْمُشْرِكِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"مُشْرِك","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"müşrikler"},{"position":4,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Masdariyye ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mesi"},{"position":5,"surface":"يَعْمُرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-م-ر","rootLatin":"'-m-r","lemma":"عَمَرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı 'أَن'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"imar etmeleri"},{"position":6,"surface":"مَسَـٰجِدَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mekân","root":"س-ج-د","rootLatin":"s-j-d","lemma":"مَسْجِد","form":"Mef'al","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"mescitleri"},{"position":7,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":8,"surface":"شَـٰهِدِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ه-د","rootLatin":"ş-h-d","lemma":"شَاهِد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"şahitler olarak"},{"position":9,"surface":"عَلَىٰٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":10,"surface":"أَنفُسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nefisleri"},{"position":10,"surface":"هِم","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":11,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":11,"surface":"ٱلْكُفْرِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كُفْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"küfür"},{"position":12,"surface":"أُو۟لَـٰٓئِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أُو۟لَـٰٓئِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"işte onlar"},{"position":13,"surface":"حَبِطَتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ب-ط","rootLatin":"h-b-t","lemma":"حَبِطَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boşa gitmiştir"},{"position":14,"surface":"أَعْمَـٰلُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'-m-l","lemma":"عَمَل","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"amelleri"},{"position":14,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":16,"surface":"ٱلنَّارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ateş"},{"position":17,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî mahallen merfû","gloss":"onlar"},{"position":18,"surface":"خَـٰلِدُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-ل-د","rootLatin":"h-l-d","lemma":"خَالِد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"ebedi kalacaklar"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Tevbe Suresi 17. ayet, müşriklerin Allah'ın mescitlerini imar etme yetkisinin olmadığını, zira küfürleri sebebiyle amellerinin boşa gideceğini ve cehennemde ebedi kalacaklarını dilbilimsel bir kesinlikle ifade eder. Ayet, 'imar etme', 'şahitlik etme', 'küfür' ve 'amellerin boşa gitmesi' gibi temel kavramlar üzerinden inanç ve amel arasındaki derin ilişkiyi vurgular.","keyConcepts":[{"word":"لِلْمُشْرِكِينَ","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Allah'a ortak koşanlar, birden fazla ilaha tapanlar anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şirk (شِرْك), iki ortağın birleşmesi ve bir işe ortak olmasıdır. Allah'a şirk koşmak ise, O'na ortak koşmak, O'nunla birlikte başka bir ilah kabul etmektir. Ayetteki 'müşrikîn' kelimesi, Allah'ın birliğini reddedip O'na ortak koşanları ifade eder ve bu durum onların mescitleri imar etme ehliyetini ortadan kaldırır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Müşrik (مُشْرِك), Allah'a başkasını ortak koşan kimsedir. Bu ayette, müşriklerin kendi küfürlerine şahit olmaları, onların Allah'ın mescitlerini imar etmelerinin mecazen dahi mümkün olmadığını gösterir, çünkü imar, tevhid inancıyla bağdaşır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu'ya göre 'şirk', Kur'an'ın temel kavramlarından biri olup, tevhidin zıddıdır. Allah'ın mutlak birliğini ihlal eden her türlü inanç ve eylemi kapsar. Ayetteki 'müşrikîn' kelimesi, bu temel karşıtlık üzerinden, onların dini yapıları imar etme yetkisizliğini vurgular."}]},{"word":"يَعْمُرُوا۟","root":"ع م ر","rootLatin":"a-m-r","meaning":"Bir yeri bayındır hale getirmek, onarmak, inşa etmek ve aynı zamanda ibadetle şenlendirmek anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"'Amr' (عَمْر), bir yeri mamur etmek, onarmak ve orada ikamet etmektir. Ayetteki 'ya'murû' fiili, mescitleri hem fiziksel olarak inşa ve bakımını yapmak hem de onları ibadetle şenlendirmek anlamını taşır. Müşriklerin bu fiili gerçekleştiremeyeceği, inanç eksikliklerinden kaynaklanır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İmar (إِعْمَار), bir yeri yaşanılır kılmak, şenlendirmek ve onarmaktır. Mescitlerin imarı, sadece fiziksel yapısını değil, aynı zamanda orada Allah'a ibadetle meşgul olmayı da içerir. Müşriklerin küfürleri, bu manevi imarı gerçekleştirmelerine engeldir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'amr' kökünün Kur'an'da hem maddi hem de manevi anlamda 'şenlendirme, yaşatma' manasına geldiğini belirtir. Mescitlerin imarı, sadece duvarlarını yükseltmek değil, aynı zamanda onları tevhid inancıyla doldurmaktır ki bu da müşrikler için mümkün değildir."}]},{"word":"مَسَـٰجِدَ","root":"س ج د","rootLatin":"s-c-d","meaning":"Secde edilen yerler, ibadethaneler, Allah'a kulluk edilen mekanlar anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Mescid (مَسْجِد), secde edilen yerdir. Secde, Allah'a karşı en büyük tevazu ve kulluk ifadesidir. Ayetteki 'mesâcid' kelimesi, Allah'a ibadet ve tevhidin merkezi olan mekanları ifade eder ve bu mekanların imarı ancak tevhid inancına sahip olanlar tarafından yapılabilir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Mescid, secde için tahsis edilmiş yerdir. Secde, Allah'a boyun eğme ve O'na kulluk etmenin en belirgin şeklidir. Müşriklerin, kendi küfürlerine şahitlik ederken bu mekanları imar etmeleri, kavramsal olarak bir çelişki oluşturur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Mescid, Allah'a ibadet ve zikir için inşa edilmiş özel bir mekandır. Bu mekanların kutsiyeti, orada yapılan ibadetlerin tevhid inancına uygun olmasıyla doğrudan ilişkilidir. Müşriklerin bu mekanları imar etme yetkisi, onların inançsızlıkları nedeniyle reddedilir."}]},{"word":"بِٱلْكُفْرِ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"İnkar, nankörlük, gerçeği örtme ve Allah'ın birliğini reddetme halidir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr (كُفْر), bir şeyi örtmek, gizlemektir. Dini bağlamda ise, Allah'ın nimetlerini inkar etmek ve O'nun birliğini reddetmektir. Ayetteki 'bi'l-küfr' ifadesi, müşriklerin kendi inançsızlıklarını açıkça ortaya koyduklarını ve bu durumun onların mescitleri imar etme ehliyetini ortadan kaldırdığını vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr, Allah'ın birliğini ve peygamberlerin getirdiklerini inkar etmektir. Ayetteki 'şâhidîne alâ enfüsihim bi'l-küfr' ifadesi, müşriklerin kendi ağızlarıyla veya fiilleriyle küfürlerini itiraf ettiklerini ve bu durumun onların amellerini değersiz kıldığını belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'küfr' kavramını Kur'an'ın merkezi kavramlarından biri olarak ele alır ve onu 'iman'ın karşıtı olarak tanımlar. Küfür, sadece inançsızlık değil, aynı zamanda Allah'ın lütuflarına karşı nankörlük ve gerçeği bilerek reddetme eylemidir. Ayette, müşriklerin bu küfür hali, onların dini görevleri yerine getirme yetersizliğinin temel nedenidir."}]},{"word":"حَبِطَتْ","root":"ح ب ط","rootLatin":"h-b-t","meaning":"Amellerin boşa gitmesi, faydasız hale gelmesi, sevabının kalmaması anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Habit (حَبِطَ), bir şeyin boşa gitmesi, faydasız hale gelmesidir. Ayetteki 'habitat a'mâluhum' ifadesi, müşriklerin yaptıkları iyi işlerin, küfürleri nedeniyle Allah katında hiçbir değerinin kalmadığını mecazi bir anlatımla ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Habt (حَبْط), bir hayvanın çok yiyip karnının şişmesi ve sonra ölmesidir. Amellerin 'habıt' olması ise, onların sevabının yok olması, boşa gitmesidir. Müşriklerin amellerinin boşa gitmesi, onların küfürleri sebebiyle ahirette hiçbir karşılık bulamayacaklarını gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Habt, amelin sevabının düşmesi ve yok olmasıdır. Bu ayette, müşriklerin küfürleri nedeniyle yaptıkları her türlü iyiliğin, Allah katında bir değer taşımayacağı ve ahirette kendilerine bir fayda sağlamayacağı açıkça belirtilmiştir."}]},{"word":"خَـٰلِدُونَ","root":"خ ل د","rootLatin":"h-l-d","meaning":"Ebediyen kalmak, sonsuza dek ikamet etmek anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hulûd (خُلُود), bir yerde uzun süre kalmak, ebediyen ikamet etmektir. Ayetteki 'hâlidûn' kelimesi, müşriklerin cehennemde sonsuza dek kalacaklarını, oradan çıkışlarının olmadığını kesin bir dille ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hulûd, bir şeyin eskimeyen ve değişmeyen bir durumda kalmasıdır. Ahiret bağlamında ise, cennet veya cehennemde sonsuza dek kalmayı ifade eder. Müşriklerin cehennemde 'hâlidûn' olmaları, onların küfürlerinin nihai ve geri dönülmez sonucudur."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Hulûd, bir şeyin kalıcı olması ve yok olmamasıdır. Cehennemde 'hâlidûn' olmak, azabın sürekli ve kesintisiz olacağını, müşrikler için kurtuluş umudunun bulunmadığını gösterir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/17*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/17*