# Tevbe Sûresi, 63. Âyet (9:63)

> أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّهُۥ مَن يُحَادِدِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَأَنَّ لَهُۥ نَارَ جَهَنَّمَ خَـٰلِدًا فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْخِزْىُ ٱلْعَظِيمُ

*Elem ya'lemû ennehu men yuhâdidi(A)llâhe verasûlehu feenne lehu nâra cehenneme ḣâliden fîhâ(c) żâlike-lḣizyu-l'azîm(u)*

**Meal (Diyanet):** Allah'a ve Resulüne karşı gelen kimseye, içinde ebedi kalacağı cehennem ateşinin olduğunu bilmediler mi? İşte bu, büyük bir rezilliktir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/9/63

---

## Tefsir

{"topics":["cehennem","ahiret-mukafat","musrikler","kufur-sirk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"mi?"},{"position":1,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil"},{"position":2,"surface":"يَعْلَمُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Harf-i cezm (لَمْ) ile meczûm","gloss":"bilmezler mi?"},{"position":3,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ki, şüphesiz"},{"position":3,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"o"},{"position":4,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"kim"},{"position":5,"surface":"يُحَادِدِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-د-د","rootLatin":"h-d-d","lemma":"حَادَّ","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"İsm-i şart (مَن) ile meczûm","gloss":"karşı koyarsa"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'a"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":7,"surface":"رَسُولَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki kelimeye (ٱللَّهَ) atfedildiği için mansûb","gloss":"elçisi"},{"position":7,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":8,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Rabıt","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":8,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ki, şüphesiz"},{"position":9,"surface":"لَهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":9,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ona"},{"position":10,"surface":"نَارَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"ateş"},{"position":11,"surface":"جَهَنَّمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ه-ن-م","rootLatin":"j-h-n-m","lemma":"جَهَنَّم","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"cehennem"},{"position":12,"surface":"خَـٰلِدًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-ل-د","rootLatin":"h-l-d","lemma":"خَالِد","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"ebedi kalıcı olarak"},{"position":13,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"içinde"},{"position":13,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":14,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"işte bu"},{"position":15,"surface":"ٱلْخِزْىُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"خ-ز-ي","rootLatin":"h-z-y","lemma":"خِزْي","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"rezillik"},{"position":16,"surface":"ٱلْعَظِيمُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ظ-م","rootLatin":"'-z-m","lemma":"عَظِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"büyük"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Tevbe Suresi'nin 63. ayeti, Allah ve Resulüne karşı gelenlerin akıbetini ve bu durumun büyük bir rezillik olduğunu vurgulamaktadır. Ayet, 'muhâdât' fiili üzerinden ilahi sınırlara tecavüzü, 'cehennem' kavramıyla nihai cezayı ve 'hizye' ile de bu durumun manevi alçaklığını dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"يُحَادِدِ","root":"ح د د","rootLatin":"h-d-d","meaning":"Allah'a ve Resulüne karşı gelmek, onlara düşmanlık etmek, sınırlarını aşmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hadd' kelimesinin bir şeyi diğerinden ayıran sınır anlamına geldiğini belirtir. 'Muhâdde' ise, bir şeye karşı gelmek, ona muhalif olmak ve onun sınırlarını aşmak demektir. Ayetteki 'men yuhâdidillâhe ve resûlehû' ifadesi, Allah'ın ve Resulünün koyduğu sınırları çiğneyen, onlara düşmanlık eden ve onlara karşı cephe alan kimseleri ifade eder. Bu, sadece fiziki bir karşıtlık değil, aynı zamanda itikadi ve ameli bir muhalefeti de içerir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hâdde' fiilini 'şâkka' (karşı gelmek, muhalefet etmek) anlamında kullanır. Ona göre, Allah'a ve Resulüne 'muhâdde' etmek, onlara karşı gelmek, onlara düşmanlık beslemek ve onların emirlerine aykırı hareket etmektir. Ayetteki kullanım, bu karşıtlığın ve düşmanlığın ciddiyetini ve sonuçlarını vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hadd' kavramının Kur'an'da ilahi sınırlar ve yasaklar bağlamında sıkça kullanıldığını belirtir. 'Muhâdde' ise bu sınırları ihlal etme, Allah'ın koyduğu kurallara karşı çıkma eylemidir. Ayetteki 'yuhâdid' fiili, bu ilahi düzene karşı gelmenin, Allah'ın otoritesini tanımamanın bir ifadesidir ve bu eylemin ciddi sonuçları olduğunu gösterir."}]},{"word":"نَارَ","root":"ن و ر","rootLatin":"n-w-r","meaning":"Cehennem ateşi, azap yeri.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nâr' kelimesinin bilinen ateş anlamına geldiğini ve Kur'an'da hem dünyevi ateşi hem de ahiretteki azap ateşi olan cehennemi ifade etmek için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'nâra cehenneme' ifadesi, Allah'a ve Resulüne karşı gelenlerin karşılaşacağı ebedi ve şiddetli azabı simgeler."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'nâr' kelimesinin yakıcı ve aydınlatıcı özelliklerini vurgular. Kur'an'da 'nâr'ın genellikle azap ve ceza aracı olarak kullanıldığını ifade eder. Bu ayetteki 'nâr', Allah'ın gazabının ve cezalandırmasının somut bir tezahürü olarak, karşı gelenlerin ebedi ikametgahı olacak olan cehennem ateşini ifade eder."}]},{"word":"جَهَنَّمَ","root":"ج ه ن م","rootLatin":"c-h-n-m","meaning":"Ahiretteki azap yurdu, cehennem.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'cehennem' kelimesinin Arapça'da derin ve karanlık çukur anlamına gelen 'cehennem'den türediğini belirtir. Kur'an'da ise bu kelime, kafirlerin ve günahkarların ahiretteki azap yurdu olarak kullanılır. Ayetteki 'nâra cehenneme' ifadesi, Allah'a ve Resulüne karşı gelenlerin ebedi olarak kalacakları bu azap mekanını açıkça belirtir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'cehennem' kelimesinin Farsça kökenli olup Arapçalaştırıldığını ve derin kuyu anlamına geldiğini ifade eder. Kur'an'da ise bu kelime, Allah'ın gazabına uğrayanların ebedi olarak kalacakları, çeşitli azap türlerinin bulunduğu bir yer olarak tasvir edilir. Bu ayetteki kullanımı, ilahi sınırlara tecavüz edenlerin nihai ve korkunç akıbetini vurgular."}]},{"word":"خَـٰلِدًا","root":"خ ل د","rootLatin":"h-l-d","meaning":"Ebedi olarak kalıcı, sonsuz.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hulûd' kelimesinin bir şeyin uzun süre kalması veya hiç yok olmaması anlamına geldiğini belirtir. Kur'an'da ise 'hâlidîn' veya 'hâlidâ' kelimeleri, cennet veya cehennemde ebedi kalışı ifade eder. Bu ayetteki 'hâlidâ fîhâ' ifadesi, Allah'a ve Resulüne karşı gelenlerin cehennem ateşinde sonsuza dek kalacaklarını, azabın kesintisiz ve nihai olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hulûd'un, bir şeyin varlığının devamlılığı ve son bulmaması olduğunu açıklar. Ahiret bağlamında ise bu, ölümden sonraki yaşamın sonsuzluğunu ifade eder. Ayetteki 'hâlidâ' kelimesi, cehennem azabının geçici değil, kalıcı ve ebedi olduğunu, dolayısıyla işlenen günahın ve karşı gelmenin cezasının büyüklüğünü gösterir."}]},{"word":"ٱلْخِزْىُ","root":"خ ز ى","rootLatin":"h-z-y","meaning":"Rezillik, rüsvaylık, alçaklık, utanç.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hizye' kelimesinin utanç, aşağılanma ve rezillik anlamına geldiğini belirtir. Bu durum, genellikle bir suç veya günahın sonucu olarak ortaya çıkan manevi bir alçalmadır. Ayetteki 'zâlike'l-hizyu'l-azîm' ifadesi, Allah'a ve Resulüne karşı gelmenin sadece dünyevi bir ceza değil, aynı zamanda ahiretteki ebedi azapla birlikte gelen büyük bir manevi utanç ve rezillik olduğunu vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'hizye' kelimesinin bir kimsenin yaptığı kötü bir fiil nedeniyle maruz kaldığı aşağılanma ve utanç durumu olduğunu açıklar. Ayetteki 'el-hizyu'l-azîm' ifadesi, Allah'a ve Resulüne karşı gelmenin, insanı hem dünyada hem de ahirette en büyük utanca ve rezilliğe düşüreceğini, bu durumun sadece fiziki bir azapla sınırlı kalmayıp manevi bir alçalmayı da beraberinde getireceğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hizye' kavramının Kur'an'da genellikle ilahi emirlere karşı gelme, isyan etme veya peygamberleri yalanlama gibi büyük günahların bir sonucu olarak ortaya çıkan manevi bir aşağılanma ve utanç hali olduğunu ifade eder. Bu ayetteki 'büyük rezillik' ifadesi, Allah'a ve Resulüne karşı gelmenin, kişinin itibarını ve değerini tamamen yitirmesine yol açan en ağır sonuçlardan biri olduğunu vurgular."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/63*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/63*
- **Kelime-i Yûsufiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *9/63*
- **Kelime-i Yûsufiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *9/63*
- **Kelime-i Yûsufiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *9/63*
- **Kelime-i Yûsufiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *9/63*