# Tevbe Sûresi, 91. Âyet (9:91)

> لَّيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَآءِ وَلَا عَلَى ٱلْمَرْضَىٰ وَلَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا۟ لِلَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۚ مَا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

*Leyse ‘alâ-ddu'afâ-i velâ ‘alâ-lmerdâ velâ ‘alâ-lleżîne lâ yecidûne mâ yunfikûne haracun iżâ nesahû li(A)llâhi verasûlih(i)(c) mâ ‘alâ-lmuhsinîne min sebîl(in)(c) va(A)llâhu ġafûrun rahîm(un)*

**Meal (Diyanet):** Allah'a ve Resulüne karşı sadık ve samimi oldukları takdirde, güçsüzlere, hastalara ve (seferde) harcayacakları bir şey bulamayanlara (sefere katılmadıkları için) bir günah yoktur. İyilikte bulunan kimselerin (kınanması) için de bir sebep yoktur. Allah, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/9/91

---

## Tefsir

{"topics":["sosyal-dayanisma","af-hosgoru","merhamet","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَّيْسَ","pos":"fiil","posDetail":"Nakıs Fiil","root":"l-y-s","rootLatin":"l-y-s","lemma":"لَيْسَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"değildir"},{"position":2,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":3,"surface":"ٱلضُّعَفَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"d-'-f","rootLatin":"d-'-f","lemma":"ضَعِيف","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"zayıflar"},{"position":4,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve değil"},{"position":5,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":6,"surface":"ٱلْمَرْضَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl Cemi","root":"m-r-d","rootLatin":"m-r-d","lemma":"مَرِيض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hastalar"},{"position":7,"surface":"وَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve değil"},{"position":8,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":9,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr mahallen mebnî","gloss":"o kimseler ki"},{"position":10,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":11,"surface":"يَجِدُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"v-c-d","rootLatin":"w-j-d","lemma":"وَجَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"bulamazlar"},{"position":12,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb mahallen mebnî","gloss":"şey"},{"position":13,"surface":"يُنفِقُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"n-f-q","rootLatin":"n-f-q","lemma":"أَنفَقَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"harcarlar"},{"position":14,"surface":"حَرَجٌ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"h-r-c","rootLatin":"h-r-j","lemma":"حَرَج","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Leyse'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"bir zorluk"},{"position":15,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Zarf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"olduğu zaman"},{"position":16,"surface":"نَصَحُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"n-s-h","rootLatin":"n-s-h","lemma":"نَصَحَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"öğüt verdiler"},{"position":17,"surface":"لِلَّهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":17,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"A-l-h","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":18,"surface":"وَرَسُولِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":18,"surface":"رَسُولِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"r-s-l","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Atıf olduğu için mecrûr","gloss":"elçisi"},{"position":18,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallen mebnî","gloss":"onun"},{"position":19,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoktur"},{"position":20,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":21,"surface":"ٱلْمُحْسِنِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"h-s-n","rootLatin":"h-s-n","lemma":"مُحْسِن","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"iyilik edenler"},{"position":22,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":23,"surface":"سَبِيلٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"s-b-l","rootLatin":"s-b-l","lemma":"سَبِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir yol"},{"position":24,"surface":"وَٱللَّهُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":24,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"A-l-h","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":25,"surface":"غَفُورٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ġ-f-r","rootLatin":"gh-f-r","lemma":"غَفُور","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"çok bağışlayandır"},{"position":26,"surface":"رَّحِيمٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"r-h-m","rootLatin":"r-h-m","lemma":"رَحِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haberin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"çok merhamet edendir"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, savaş gibi dini yükümlülüklerden muaf tutulan zayıf, hasta ve maddi imkanı olmayan kişileri ele almaktadır. Ayet, bu kişilerin samimi niyetle Allah ve Resulüne bağlı kalmaları durumunda üzerlerinde bir sorumluluk olmadığını vurgulamakta, iyilik yapanların kınanmayacağını ve Allah'ın bağışlayıcı ve merhametli olduğunu belirtmektedir. Anahtar kavramlar, muafiyetin şartlarını ve Allah'ın sıfatlarını ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ٱلضُّعَفَآءِ","root":"ض ع ف","rootLatin":"d-a-f","meaning":"Fiziksel veya maddi olarak zayıf, güçsüz ve aciz kimselerdir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'da'f' (ضعف) kelimesini bedensel veya akli güçsüzlük olarak tanımlar. Bu ayetteki 'du'afâ' (ضعفاء) ise, savaşa katılamayacak kadar fiziksel gücü olmayan veya maddi imkanlardan yoksun olan kişileri ifade eder. Ayet, bu kişilerin cihad yükümlülüğünden muafiyetini meşrulaştırır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'du'afâ' kelimesini 'acizler' ve 'güçsüzler' olarak açıklar. Ayetteki bağlamda, savaşa katılma gücüne sahip olmayan, bedensel veya maddi yetersizlikleri nedeniyle cihad görevini yerine getiremeyen kimseleri kasteder. Bu, onların mazeretlerinin kabul edildiğini gösterir."}]},{"word":"حَرَجٌ","root":"ح ر ج","rootLatin":"h-r-j","meaning":"Sıkıntı, zorluk, günah veya sorumluluk anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'harac' kelimesini 'daralma, sıkıntı ve günah' olarak açıklar. Bu ayette 'aleyhim harac' (üzerlerine bir sıkıntı yoktur) ifadesi, zayıf, hasta ve yoksul kimselerin savaşa katılmamaları durumunda günah işlemeyeceklerini veya bir sorumluluk altına girmeyeceklerini belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'harac' kelimesinin asıl anlamının 'ağaçların sık olduğu yer' olduğunu ve buradan 'sıkıntı, darlık' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, bu kişilerin savaşa katılmama konusunda herhangi bir vicdani veya dini sıkıntı, günah veya sorumluluk taşımadıklarını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'harac' kavramının Kur'an'da genellikle 'dini bir yükümlülüğün yerine getirilmesindeki zorluk veya günah' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, belirli mazeretleri olan kişilerin cihad yükümlülüğünden muaf tutulmasıyla, üzerlerinden bu tür bir zorluğun veya günahın kaldırıldığını vurgular."}]},{"word":"نَصَحُوا۟","root":"ن ص ح","rootLatin":"n-s-h","meaning":"Samimi olmak, içten davranmak, öğüt vermek ve hayır dilemek anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nasaha' (نصح) kelimesinin 'samimiyet, içtenlik ve hayır dileme' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'nasahû lillahi ve rasûlihi' (Allah ve Resulü için samimi davrandıkları sürece) ifadesi, bu kişilerin savaşa katılamasalar bile, kalben Allah'a ve Peygamberine bağlılıklarını sürdürmeleri ve Müslümanlara karşı samimi olmaları gerektiğini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'nasaha' kelimesini 'bir şeyi saf ve temiz kılmak' olarak açıklar ve buradan 'samimiyet' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, muaf tutulanların, kalplerinde hiçbir hile veya ihanet olmaksızın, Allah'ın dinine ve Resulünün sünnetine bağlılıklarını sürdürmeleri şartını ifade eder."}]},{"word":"ٱلْمُحْسِنِينَ","root":"ح س ن","rootLatin":"h-s-n","meaning":"İyilik yapanlar, güzel davrananlar, görevlerini en iyi şekilde yerine getirenlerdir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ihsan' (إحسان) kelimesini 'bir şeyi güzel yapmak, iyi davranmak' olarak tanımlar. 'Muhsinîn' (محسنين) ise, Allah'a ve insanlara karşı görevlerini en güzel şekilde yerine getiren, samimi ve iyi niyetli kimselerdir. Ayette, bu vasfa sahip olanların kınanmayacağı ve üzerlerinde bir sorumluluk olmayacağı belirtilir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ihsan' kavramının 'bir fiili en mükemmel şekilde yerine getirmek' olduğunu belirtir. 'Muhsinîn' ise, Allah'ın emirlerine uymada ve yasaklarından kaçınmada titizlik gösteren, aynı zamanda insanlara karşı da iyi muamelede bulunan kişilerdir. Ayet, bu kişilerin mazeretlerinin kabul edilmesinin yanı sıra, genel olarak iyi davranışlarının da takdir edildiğini gösterir."}]},{"word":"غَفُورٌ","root":"غ ف ر","rootLatin":"ğ-f-r","meaning":"Günahları çokça bağışlayan, örten ve affeden demektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ğafr' (غفر) kelimesinin 'örtmek' anlamına geldiğini ve 'ğafûr' (غفور) isminin Allah'ın günahları çokça örten ve bağışlayan sıfatı olduğunu belirtir. Ayetin sonunda bu ismin zikredilmesi, mazeretli kişilerin eksikliklerini veya olası kusurlarını Allah'ın bağışlayacağını ve onlara merhamet edeceğini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ğafûr' isminin Allah'ın kullarının günahlarını affetme ve örtme konusundaki genişliğini ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, mazeretleri nedeniyle savaşa katılamayan ve samimiyetlerini koruyan kişilere yönelik ilahi affın ve merhametin bir teyidi olarak yer alır."}]},{"word":"رَّحِيمٌ","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Çok merhametli, acıyan ve şefkat gösteren demektir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rahmet' (رحمة) kelimesinin 'incelik, şefkat ve acıma' anlamına geldiğini ve 'rahîm' (رحيم) isminin Allah'ın kullarına karşı sürekli ve özel merhametini ifade ettiğini belirtir. Ayette 'ğafûr' ile birlikte kullanılması, Allah'ın bağışlamasının merhametle birlikte olduğunu ve mazeretli kullarına karşı şefkatli davrandığını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'rahîm' kavramının Allah'ın kullarına yönelik sürekli ve aktif merhametini ifade ettiğini vurgular. Bu ayette, Allah'ın mazeretli kullarına karşı gösterdiği kolaylık ve muafiyetin, O'nun engin merhametinin bir tezahürü olduğunu belirtir."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/91*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/91*
- **Zekât ve İnfâk** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/91*
- **Zekât ve İnfâk** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *9/91*