# Beled Sûresi, 13. Âyet (90:13)

> فَكُّ رَقَبَةٍ

*Fekku rakabe(tin)*

**Meal (Diyanet):** O tutsak bir boynu çözmek (köle azat etmek)tir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/90/13

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Beled Suresi'nin 13. ayetindeki 'fekku rakabeh' ifadesi, zorlu bir geçit olarak nitelendirilen hayır işlerinden birini, yani köle veya esir azat etmeyi vurgular. Bu ifade, hem maddi hem de manevi bir kurtuluşu ve özgürleştirmeyi sembolize eder.","keyConcepts":[{"word":"فَكُّ","root":"ف ك ك","rootLatin":"f-k-k","meaning":"Bu kelime, bir şeyi çözmek, ayırmak, serbest bırakmak ve kurtarmak anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fekke' fiilinin asıl anlamının 'bir şeyi bağından çözmek, ayırmak' olduğunu belirtir. Ayetteki 'fekku rakabeh' ifadesi, köleyi esaretten kurtarmak, zincirlerinden çözmek anlamında kullanılmıştır. Bu, sadece fiziksel bir kurtuluş değil, aynı zamanda hukuki ve sosyal bir özgürleştirme eylemidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fekku rakabeh' ifadesini 'köleyi azat etmek' olarak açıklar. Bu, mecazi olarak bir 'bağı çözmek' anlamında olup, kölenin boynundaki esaret bağının çözülmesi ve onun hürriyetine kavuşturulması demektir. Ayetteki bağlamda, zorlu bir geçit olarak nitelendirilen bu eylem, büyük bir sevap ve fedakarlık olarak sunulur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fekke' kökünün Kur'an'daki kullanımının, bir tür 'kurtuluş' veya 'serbest bırakma' anlamını taşıdığını vurgular. 'Fekku rakabeh' ifadesi, İslam'ın sosyal adalet ve insan onuruna verdiği önemi gösteren temel kavramlardan biridir. Kölenin azat edilmesi, sadece bireysel bir eylem değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluktur."}]},{"word":"رَقَبَةٍ","root":"ر ق ب","rootLatin":"r-k-b","meaning":"Bu kelime, boyun anlamına gelmekle birlikte, ayette mecazi olarak köle veya esir anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'rakabeh' kelimesinin aslen 'boyun' anlamına geldiğini, ancak Kur'an'da ve Arap dilinde mecazi olarak 'köle' veya 'esir' anlamında kullanıldığını belirtir. 'Fekku rakabeh' ifadesi, 'bir boynu azat etmek' yani 'bir köleyi özgürleştirmek' demektir. Bu kullanım, kölenin boynunun efendisine ait olması ve azat edildiğinde bu bağın çözülmesi fikrinden gelir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'rakabeh' kelimesinin 'boyun' anlamından türeyerek, 'köle' veya 'esir' anlamında kullanıldığını açıklar. Çünkü köleler, boyunlarından tanınır veya boyunlarına takılan zincirlerle ayırt edilirdi. Ayetteki 'rakabeh' kelimesi, somut bir varlık olan köleyi ifade eder ve onun özgürlüğüne kavuşturulmasının önemini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rakabeh' kelimesinin Kur'an'daki kullanımının, insan onuruna vurgu yapan bir mecaz olduğunu belirtir. Kölenin azat edilmesi, sadece bir malın serbest bırakılması değil, bir insanın 'boynunun' yani şahsiyetinin ve özgürlüğünün iadesidir. Bu, İslam'ın köleliğe bakış açısını ve onu ortadan kaldırmaya yönelik teşviklerini gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["zekat-infak","sosyal-dayanisma"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَكُّ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ف-ك-ك","rootLatin":"f-k-k","lemma":"فَكّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"çözmek, azat etmek"},{"position":2,"surface":"رَقَبَةٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ق-ب","rootLatin":"r-q-b","lemma":"رَقَبَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"boyun, köle"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/13*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/13*