# Beled Sûresi, 15. Âyet (90:15)

> يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ

*Yetîmen żâ makrabe(tin)*

**Meal (Diyanet):** (14-16) Yahut şiddetli bir açlık gününde kendisiyle yakınlığı olan bir yetimi, yahut yerde sürünen bir yoksulu doyurmaktır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/90/15

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Beled Suresi'nin 15. ayetinde geçen 'yetîmen zâ makrabetin' ifadesi, 'yakınlığı olan bir yetimi' doyurma eylemini vurgular. Bu ifade, İslam'ın sosyal yardımlaşma ve akrabalık bağlarına verdiği önemi dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır. Özellikle 'makrabet' kelimesi, sadece fiziksel yakınlığı değil, aynı zamanda sosyal ve ahlaki bir bağı da işaret eder.","keyConcepts":[{"word":"يَتِيمًا","root":"ي ت م","rootLatin":"y-t-m","meaning":"Bu ayette, babasını kaybetmiş ve bakıma muhtaç olan çocuğu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, yetimi, babası ölmüş ve ergenlik çağına ulaşmamış çocuk olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, özellikle açlık gününde yardım edilmesi gereken, toplumun zayıf kesimlerinden birini işaret eder. (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân, s. 892)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, yetim kelimesinin mecazi olarak yalnız ve kimsesiz kalmış kişiyi de ifade edebileceğini belirtir. Bu ayette ise, doğrudan babasını kaybetmiş, himayeye muhtaç çocuğu kastetmektedir. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 2, s. 307)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da yetim kavramının sadece biyolojik bir durumu değil, aynı zamanda sosyal bir sorumluluğu da beraberinde getirdiğini vurgular. Yetimlere yardım, İslam'ın temel ahlaki prensiplerinden biridir ve bu ayet de bu prensibi pekiştirir. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 210-212)"}]},{"word":"مَقْرَبَةٍ","root":"ق ر ب","rootLatin":"k-r-b","meaning":"Bu ayette, yetim ile arasında akrabalık bağı bulunan, yakınlık derecesi olan kişiyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'makrabet' kelimesini 'kurb' kökünden türemiş olarak, hem mekânsal hem de nesebî yakınlığı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'zâ makrabetin' ifadesi, özellikle akrabalık bağı olan yetime öncelik verilmesi gerektiğini vurgular. (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân, s. 660)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'makrabet' kelimesinin 'kurb' kökünden geldiğini ve akrabalık, yakınlık anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, sadece genel bir yetime yardım etmekten ziyade, kişinin kendi akrabaları arasındaki yetimlere karşı özel bir sorumluluğu olduğunu gösterir. (Basâiru Zevi't-Temyîz, c. 4, s. 301)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'kurb' kökünün Kur'an'da farklı yakınlık derecelerini ifade ettiğini belirtir. 'Makrabet' ise, özellikle kan bağı veya evlilik yoluyla oluşan akrabalık ilişkisini vurgular. Bu ayet, akrabalık bağlarının sosyal yardımlaşmadaki önemini ortaya koyar. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 345)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["yetim-zayif","zekat-infak","sosyal-dayanisma"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَتِيمًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûf","root":"ي-ت-م","rootLatin":"y-t-m","lemma":"يَتِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir yetimi"},{"position":2,"surface":"ذَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Hamse","root":"ذ-و","rootLatin":"dh-w","lemma":"ذُو","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb (İsm-i Hamse'den olduğu için elif ile)","gloss":"sahibi"},{"position":3,"surface":"مَقْرَبَةٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-ر-ب","rootLatin":"q-r-b","lemma":"مَقْرَبَة","form":"Mef'ale","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"yakınlık"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/15*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/15*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/15*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/15*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/15*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/15*