# Beled Sûresi, 16. Âyet (90:16)

> أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ

*Ev miskînen żâ metrabe(tin)*

**Meal (Diyanet):** (14-16) Yahut şiddetli bir açlık gününde kendisiyle yakınlığı olan bir yetimi, yahut yerde sürünen bir yoksulu doyurmaktır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/90/16

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Beled Suresi'nin bu ayeti, zor zamanlarda muhtaçlara yardım etmenin önemini vurgulamaktadır. Özellikle 'miskin' ve 'metrabe' kavramları, yoksulluğun en uç ve çaresiz hallerini tasvir ederek, bu tür durumlardaki insanlara el uzatmanın ahlaki ve dini bir görev olduğunu belirtir.","keyConcepts":[{"word":"مِسْكِينًا","root":"س ك ن","rootLatin":"s-k-n","meaning":"Bu ayette, aşırı yoksulluk ve çaresizlik içinde olan, hiçbir şeye sahip olmayan kişiyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'miskin' kelimesinin 'sükûn' (hareketsizlik, durma) kökünden geldiğini belirtir. Miskin, geçimini temin edemediği için hareket kabiliyeti kısıtlanmış, çaresiz kalmış kişidir. Ayetteki 'miskinan zâ metrabe' ifadesiyle, bu çaresizliğin en ileri derecesi kastedilmektedir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, miskinin, 'sükûn' halindeki, yani hiçbir şeye sahip olmayan, hareket edemeyecek kadar yoksul olan kişi olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, bu durumdaki bir miskini doyurmanın büyük bir fazilet olduğu vurgulanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'miskin' kavramının sadece maddi yoksulluğu değil, aynı zamanda toplumsal dışlanmışlığı ve çaresizliği de içerdiğini belirtir. Beled Suresi'ndeki bu kullanım, miskinin en acınası durumunu, yani 'toprağa yapışmış' halini tasvir ederek, ona yardım etmenin ahlaki yükümlülüğünü pekiştirir."}]},{"word":"ذَا","root":"ذ و","rootLatin":"z-v","meaning":"Bu ayette, 'sahip olan' veya 'ile birlikte olan' anlamında, 'metrabe' halini nitelemek için kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'zû' (ذو) kelimesinin 'sahip olma' veya 'bir şeye bitişik olma' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'zâ metrabe' ifadesi, miskinin 'toprakla hemhal olmuş' veya 'toprağa yapışmış' bir durumda olduğunu, yani aşırı yoksulluktan dolayı hiçbir şeye sahip olmadığını vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'zâ' kelimesinin izafet (tamlayan-tamlanan) ilişkisi kurduğunu ve burada miskinin 'metrabe' vasfına sahip olduğunu gösterdiğini açıklar. Bu, miskinin yoksulluğunun sıradan bir yoksulluktan öte, toprağa serilmişlik derecesinde olduğunu ifade eder."}]},{"word":"مَتْرَبَةٍ","root":"ت ر ب","rootLatin":"t-r-b","meaning":"Bu ayette, aşırı yoksulluktan dolayı toprağa serilmiş, hiçbir şeye sahip olmayan, çaresiz kalmış durumu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'metrabe' kelimesinin 'turâb' (toprak) kökünden geldiğini ve 'toprağa yapışmış' veya 'toprakla hemhal olmuş' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'miskinan zâ metrabe' ifadesi, miskinin o kadar yoksul olduğunu ki, topraktan başka hiçbir şeyi olmadığını, hatta toprağa serilmiş bir halde bulunduğunu anlatır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'metrabe'nin 'toprak' anlamına geldiğini ve bu bağlamda, aşırı yoksulluktan dolayı toprağa serilmiş, hiçbir şeye sahip olmayan, çaresiz kalmış kişiyi ifade ettiğini açıklar. Bu, yoksulluğun en uç ve acınası halini tasvir eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'metrabe'nin 'toprak' ile ilişkili olduğunu ve burada 'toprağa yapışmışlık', 'toprakta yatma' gibi anlamlara geldiğini belirtir. Bu ifade, miskinin o kadar fakir olduğunu ki, yiyecek, giyecek ve barınak gibi temel ihtiyaçlardan mahrum kalarak adeta toprağa serilmiş bir durumda olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'metrabe' kelimesinin Kur'an'da yoksulluğun en şiddetli derecesini ifade etmek için kullanıldığını belirtir. 'Toprağa serilmiş' olmak, kişinin hiçbir mal varlığına sahip olmamasını, hatta barınacak bir yeri bile olmamasını sembolize eder. Bu durumdaki bir miskine yardım etmek, İslam'ın sosyal adalet anlayışının temelini oluşturur."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["yetim-zayif","zekat-infak","sosyal-dayanisma"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yahut"},{"position":2,"surface":"مِسْكِينًا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"س-ك-ن","rootLatin":"s-k-n","lemma":"مِسْكِين","form":"Mif'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yoksul"},{"position":3,"surface":"ذَا","pos":"isim","posDetail":"Esma-i Hamse","root":"ذ-و","rootLatin":"dh-w","lemma":"ذُو","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"sahip"},{"position":4,"surface":"مَتْرَبَةٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ت-ر-ب","rootLatin":"t-r-b","lemma":"مَتْرَبَة","form":"Mef'ale","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"toprak, yoksulluk"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/16*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *90/16*