# Şems Sûresi, 1. Âyet (91:1)

>  وَٱلشَّمْسِ وَضُحَىٰهَا

*Ve-şşemsi ve duhâhâ*

**Meal (Diyanet):** Güneşe ve onun aydınlığına andolsun,

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/91/1

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, 'Şems' (Güneş) ve 'Duhâhâ' (onun ışığı/kuşluk vakti) kavramları üzerinden yemin ederek, yaratılışın azametine ve ilahi kudrete dikkat çekmektedir. Dilbilimsel olarak, bu iki kelime ayetin temel anlamını ve vurgusunu oluşturur.","keyConcepts":[{"word":"وَٱلشَّمْسِ","root":"ش م س","rootLatin":"ş-m-s","meaning":"Yemin edilen, evrenin merkezi ve ışık kaynağı olan Güneş.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şems' kelimesini 'gündüzün ışık kaynağı olan yıldız' olarak tanımlar. Ayetteki kullanımı, Allah'ın kudretine ve yaratılışındaki mükemmelliğe yemin edilen yüce bir varlık olarak vurgulanır. (s. 458)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'şems' kelimesinin mecazi olarak 'parlaklık' ve 'aydınlık' anlamlarına gelebileceğini belirtir. Bu ayette ise doğrudan Güneş'in kendisi kastedilerek, onun varlığının ve işlevinin önemine dikkat çekilir. (c. 2, s. 296)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki kozmik yeminlerin, yemin edilen şeyin önemini ve Allah'ın yaratıcılığının bir delili olduğunu belirtir. 'Şems' kelimesi, bu bağlamda, Allah'ın kudretinin ve düzeninin en belirgin sembollerinden biri olarak sunulur."}]},{"word":"وَضُحَىٰهَا","root":"ض ح و","rootLatin":"d-h-v","meaning":"Güneş'in yükselip yayıldığı, aydınlığın en belirgin olduğu kuşluk vakti veya Güneş'in ışığı.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'duhâ' kelimesini 'güneşin yükseldiği ve ışığının yayıldığı vakit' olarak açıklar. Ayetteki 'duhâhâ' ise 'Güneş'in ışığı' veya 'Güneş'in kuşluk vakti' anlamında kullanılarak, Güneş'in aydınlatıcı özelliğine yemin edildiğini gösterir. (s. 524)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'duhâ' kelimesinin hem 'gündüzün ilk kısmı' (kuşluk vakti) hem de 'güneşin ışığı' anlamlarına geldiğini belirtir. Bu ayette, 'Güneş'e ve onun ışığına' şeklinde bir yemin olarak, Güneş'in varlığının ve aydınlatma gücünün önemini vurgular. (s. 292)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'duhâ' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'gündüzün aydınlık ve parlak kısmı' anlamında kullanıldığını ifade eder. 'Duhâhâ' ifadesi, Güneş'in kendisiyle birlikte getirdiği aydınlığa ve bu aydınlığın oluşturduğu vakte dikkat çekerek, ilahi yaratılışın bir başka yönünü vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ٱلشَّمْسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-س","rootLatin":"sh-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Kasem harfi olan 'vav'dan sonra geldiği için mecrûr","gloss":"güneş"},{"position":2,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":2,"surface":"ضُحَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ض-ح-و","rootLatin":"d-h-w","lemma":"ضُحَى","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki kelimeye (الشمس) atfedildiği için mecrûr","gloss":"kuşluk vakti/ışığı"},{"position":2,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"onun"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *91/1*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *91/1*