# Şems Sûresi, 10. Âyet (91:10)

> وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّىٰهَا

*Ve kad ḣâbe men dessâhâ*

**Meal (Diyanet):** Onu kötülüklere gömüp kirleten kimse de ziyana uğramıştır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/91/10

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Şems Suresi'nin bu ayeti, nefsi arındırmayan ve onu günahlarla kirleten kişinin akıbetini ele almaktadır. Ayet, 'hüsran' ve 'kirletme' kavramları üzerinden, insanın kendi iç dünyasındaki eylemlerinin nihai sonucunu vurgular.","keyConcepts":[{"word":"خَابَ","root":"خ و ب","rootLatin":"h-v-b","meaning":"Umutsuzluğa düşmek, hüsrana uğramak, zarar etmek, beklentisi boşa çıkmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hâbe' kelimesini 'beklentinin aksine bir durumla karşılaşmak, umduğunu bulamamak' olarak açıklar. Ayetteki 'kad hâbe' ifadesi, nefsi tezkiye etmeyip günahlarla kirleten kişinin kesinlikle hüsrana uğrayacağını, umduğu kurtuluşa erişemeyeceğini belirtir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hâbe' fiilini 'zarar etti, hüsrana uğradı' anlamında kullanır. Ayetteki bağlamda, kendini fenalıklara gömen kişinin ahiretteki beklentilerinin boşa çıkacağını ve ilahi rahmetten mahrum kalacağını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'hâbe' kavramını, 'felah' (kurtuluş) kavramının zıddı olarak ele alır. Bu ayette 'hâbe', kişinin dinî ve ahlakî açıdan doğru yolu seçmemesi sonucu elde edeceği nihai başarısızlığı ve kurtuluştan mahrumiyeti simgeler."}]},{"word":"دَسَّىٰهَا","root":"د س س","rootLatin":"d-s-s","meaning":"Nefsi günahlarla kirletmek, onu alçaltmak, gizlemek, örtbas etmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'dessâhâ' fiilini 'onu (nefsi) günahlarla gizledi, örttü, alçalttı' şeklinde açıklar. Ayette, kişinin nefsini temizlemek yerine onu günahlarla örtbas etmesi, fıtratındaki iyiliği gizlemesi anlamında kullanılır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'dessese' fiilinin asıl anlamının 'bir şeyi gizlice sokmak, örtmek' olduğunu belirtir. 'Dessâhâ' ifadesi, nefsi günahlarla kirleterek onu fıtrî temizliğinden uzaklaştırmak, adeta toprağa gömmek gibi alçaltmak ve görünmez kılmak anlamını taşır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'dessese' fiilini 'gizlemek, örtmek, toprağa gömmek' anlamlarıyla ilişkilendirir. Ayetteki 'dessâhâ', nefsi günahlarla kirleterek onun değerini düşürmek, onu görünmez ve değersiz kılmak, fıtratındaki güzellikleri örtbas etmek manasına gelir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'dessese' fiilinin Kur'an'daki kullanımını 'nefsi günahlarla kirletmek, onu alçaltmak ve gizlemek' olarak yorumlar. Bu ayette, insanın kendi nefsini arındırmak yerine onu kötü amellerle örtbas etmesi ve böylece manevi olarak alçalması vurgulanır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["ahiret-mukafat","imtihan-bela"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"قَدْ","pos":"harf","posDetail":"Tahkik Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"قَدْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak"},{"position":2,"surface":"خَابَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ي-ب","rootLatin":"kh-y-b","lemma":"خَابَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ziyana uğradı"},{"position":3,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"kimse"},{"position":4,"surface":"دَسَّىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"د-س-و","rootLatin":"d-s-w","lemma":"دَسَّىٰ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gömdü, kirletti"},{"position":4,"surface":"هَا","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَا","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *91/10*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *91/10*