# Şems Sûresi, 14. Âyet (91:14)

> فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُم بِذَنۢبِهِمْ فَسَوَّىٰهَا

*Fekeżżebûhu fe'akarûhâ fedemdeme ‘aleyhim rabbuhum biżenbihim fesevvâhâ*

**Meal (Diyanet):** Fakat onlar, onu yalanladılar ve deveyi boğazladılar. Bunun üzerine Rableri, suçlarından dolayı onları helak etti ve kendilerini yerle bir etti.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/91/14

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Şems Suresi 14. ayet, Semûd kavminin isyanını ve bunun sonucunda gelen ilahi cezayı tasvir etmektedir. Ayet, 'yalanlama', 'deveyi boğazlama' ve 'helak etme' fiilleri üzerinden ilahi adaletin tecellisini ve bu eylemlerin derin anlamlarını dilbilimsel bir titizlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"فَكَذَّبُوهُ","root":"ك ذ ب","rootLatin":"k-z-b","meaning":"Semûd kavminin peygamberlerini ve getirdiği mesajı yalanlaması, inkâr etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kezzebe' fiilinin 'yalanlamak, doğru olmadığını iddia etmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'fekezzebûhu' ifadesi, Semûd kavminin Salih peygamberi ve mucize olarak gönderilen deveyi inkâr etmesini, onun doğruluğunu reddetmesini ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'tekzîb' kavramının Kur'an'da sadece sözlü bir yalanlama değil, aynı zamanda bir mesajı veya peygamberi reddetme, ona karşı çıkma ve hatta düşmanlık besleme anlamlarını da içerdiğini vurgular. Bu ayetteki kullanım, Semûd kavminin Salih'in getirdiği ilahi emri ve mucizeyi topyekûn reddedişini gösterir."}]},{"word":"فَعَقَرُوهَا","root":"ع ق ر","rootLatin":"a-k-r","meaning":"Semûd kavminin mucize olarak gönderilen dişi deveyi boğazlaması, ayaklarını keserek öldürmesi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'akara' fiilinin özellikle devenin ayaklarını keserek yere düşürmek ve sonra boğazlamak anlamına geldiğini belirtir. Bu, devenin hareket kabiliyetini yok ederek öldürme eylemini vurgular ve Semûd kavminin bu mucizeye karşı gösterdiği aşırı düşmanlığı ve cüretkârlığı ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'akr' kelimesinin mecazi olarak bir şeyi kökünden yok etmek, temelini sarsmak anlamında da kullanılabileceğini ima eder. Ayetteki 'fe'akarûhâ' ifadesi, sadece deveyi öldürmekle kalmayıp, aynı zamanda ilahi emre karşı gelerek kendi helaklarının temelini atmalarını da simgeler."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'akr' kelimesinin aslen bir şeyin kökünü kesmek, temelini yok etmek anlamına geldiğini ve hayvanlar için kullanıldığında genellikle ayaklarını keserek hareketini engellemek ve öldürmek manasına geldiğini açıklar. Bu ayetteki kullanım, Semûd kavminin ilahi mucizeye karşı gösterdiği acımasız ve yıkıcı eylemi net bir şekilde ortaya koyar."}]},{"word":"فَدَمْدَمَ","root":"د م د م","rootLatin":"d-m-d-m","meaning":"Allah'ın Semûd kavminin üzerine katmerli bir azap indirmesi, onları tamamen helak etmesi ve yerle bir etmesi.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'demdeme' fiilinin 'bir şeyi tamamen yok etmek, yerle bir etmek, üzerine azap indirmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'fedemdeme aleyhim' ifadesi, Allah'ın Semûd kavmini işledikleri suçlar nedeniyle kökten helak ettiğini, üzerlerine şiddetli bir azap indirdiğini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'demdeme' kelimesinin 'bir şeyi tamamen kuşatmak, onu yok etmek ve üzerine yıkmak' anlamlarını taşıdığını ifade eder. Ayetteki kullanımı, Allah'ın azabının Semûd kavmini tamamen kuşattığını, onlardan hiçbir şey bırakmadığını ve onları kökten yok ettiğini anlatır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'demdeme' fiilinin 'bir şeyi şiddetle ezmek, onu tamamen yok etmek ve izini silmek' manalarına geldiğini açıklar. Bu ayetteki bağlamda, Allah'ın Semûd kavmini işledikleri günahlar yüzünden tamamen helak ettiğini, onların varlığını yeryüzünden sildiğini gösterir."}]},{"word":"بِذَنۢبِهِمْ","root":"ذ ن ب","rootLatin":"z-n-b","meaning":"Semûd kavminin işlediği günah, suç ve isyan nedeniyle.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zenb' kelimesinin 'bir şeyin arkasından gelen, sonuç' anlamından türediğini ve genellikle 'günah, suç' manasında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'bi zenbihim' ifadesi, Semûd kavmine gelen azabın doğrudan onların işledikleri günahların, yani peygamberi yalanlamaları ve deveyi öldürmeleri gibi eylemlerin bir sonucu olduğunu açıkça ortaya koyar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zenb' kavramının Kur'an'da genellikle ilahi emirlere karşı gelme, haddi aşma ve Allah'ın koyduğu sınırları çiğneme anlamında kullanıldığını ifade eder. Bu ayetteki kullanım, Semûd kavminin ilahi mucizeye karşı gelerek ve peygamberi yalanlayarak işledikleri büyük suçu ve bunun kaçınılmaz sonucunu vurgular."}]},{"word":"فَسَوَّىٰهَا","root":"س و ي","rootLatin":"s-w-y","meaning":"Allah'ın onları yerle bir etmesi, üzerlerine azabı eşitlemesi, yani hepsini aynı şekilde helak etmesi.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sevvâ' fiilinin 'bir şeyi düzeltmek, eşitlemek, tamamlamak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'fesevvâhâ' ifadesi, Allah'ın azabının Semûd kavminin tamamını kapsadığını, hiçbirini ayırmadan hepsini aynı şekilde helak ettiğini ve onları yerle bir ettiğini mecazi olarak anlatır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tesviye' fiilinin 'bir şeyi düzlemek, eşitlemek, bir seviyeye getirmek' anlamlarını taşıdığını açıklar. Bu ayetteki kullanım, Allah'ın azabının Semûd kavminin tamamını kapsadığını, onları sanki düz bir zemin haline getirircesine tamamen yok ettiğini ve aralarında hiçbir fark gözetmeksizin hepsini helak ettiğini ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'tesviye' kelimesinin 'bir şeyi tamamlamak, eksiksiz hale getirmek ve düzeltmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'fesevvâhâ' ifadesi, Allah'ın azabının Semûd kavmi üzerindeki etkisinin tam ve eksiksiz olduğunu, onları tamamen ortadan kaldırdığını ve geride hiçbir şey bırakmadığını gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-diger-peygamberler","kissa-gecmis-kavimler","musrikler","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Fekeżżebûhu"},{"position":2,"translit":"fe'akarûhâ"},{"position":3,"translit":"fedemdeme"},{"position":4,"translit":"‘aleyhim"},{"position":5,"translit":"rabbuhum"},{"position":6,"translit":"biżenbihim"},{"position":7,"translit":"fesevvâhâ"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":1,"surface":"كَذَّبُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ذ-ب","rootLatin":"k-dh-b","lemma":"كَذَّبَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yalanladılar","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":1,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":2,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":2,"surface":"عَقَرُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ق-ر","rootLatin":"'-q-r","lemma":"عَقَرَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boğazladılar","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"bunun üzerine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":3,"surface":"دَمْدَمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"د-م-د-م","rootLatin":"d-m-d-m","lemma":"دَمْدَمَ","form":"Rubâî Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"katmerli azap indirdi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":4,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":4,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":5,"surface":"رَبُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Rableri","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"nedeniyle","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":6,"surface":"ذَنۢبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ذ-ن-ب","rootLatin":"dh-n-b","lemma":"ذَنْب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"suçları","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":6,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"böylece","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":7,"surface":"سَوَّىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-و-ي","rootLatin":"s-w-y","lemma":"سَوَّى","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yerle bir etti","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":7,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onları","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *91/14*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *91/11-14*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *91/11-14*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *91/14*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *91/11-14*