# Leyl Sûresi, 16. Âyet (92:16)

> ٱلَّذِى كَذَّبَ وَتَوَلَّىٰ

*Elleżî keżżebe ve tevellâ*

**Meal (Diyanet):** (15-16) O ateşe, ancak yalanlayıp yüz çeviren en bedbaht kimse girer.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/92/16

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Leyl Suresi 16. ayet, cehenneme girecek olanların temel vasıflarını 'yalanlama' ve 'yüz çevirme' fiilleri üzerinden tanımlar. Bu fiiller, imansızlığın ve hakikatten uzaklaşmanın temel göstergeleri olarak sunulur.","keyConcepts":[{"word":"كَذَّبَ","root":"ك-ذ-ب","rootLatin":"k-z-b","meaning":"Hakikati yalanlamak, inkar etmek ve doğruyu reddetmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kezzebe' fiilinin 'yalan söylemek'ten ziyade, bir şeyi veya bir haberi 'yalanlamak, doğru olmadığını iddia etmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki bağlamda, peygamberin getirdiği mesajı ve hakikati reddetme, inkar etme eylemini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'kezzebe' fiilinin Kur'an'da bazen 'inkar etmek' manasında kullanıldığını vurgular. Bu ayette de, Allah'ın ayetlerini veya peygamberin tebliğini yalanlayarak inkar eden kişiyi tanımlar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'tekzîb' kavramının Kur'an'da sadece bir olayı yalanlamak değil, aynı zamanda Allah'ın ayetlerini ve peygamberlerin getirdiği mesajı reddetmek, onlara karşı çıkmak anlamında kullanıldığını açıklar. Bu, imanın zıddı olan temel bir tutumdur."}]},{"word":"تَوَلَّىٰ","root":"و-ل-ي","rootLatin":"v-l-y","meaning":"Hakikatten yüz çevirmek, sırt dönmek ve uzaklaşmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tevellâ' fiilinin 'yüz çevirmek, sırt dönmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, yalanlamanın bir sonucu olarak hakikatten ve imandan uzaklaşma, ona sırt çevirme eylemini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tevellâ' fiilinin Kur'an'da genellikle 'itaatten yüz çevirmek, emre karşı gelmek' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, Allah'ın emirlerinden ve peygamberin çağrısından yüz çeviren, onlara uymayan kişiyi tanımlar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'tevellâ' fiilinin Kur'an'da hem fiziksel olarak bir yerden uzaklaşmayı hem de manevi olarak bir şeyden yüz çevirmeyi ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, yalanlamanın ardından gelen, hakikatten ve doğru yoldan bilinçli bir şekilde uzaklaşma eylemini vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["musrikler","kufur-sirk","cehennem"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Elleżî"},{"position":2,"translit":"keżżebe"},{"position":3,"translit":"ve tevellâ"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî","state":"Marife"},"irabReason":"İsm-i mevsûl olduğu için mebnîdir. Cümledeki konumuna göre i'râbı mahallen olur.","gloss":"o kimse ki","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Sıfat"},{"position":2,"surface":"كَذَّبَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ذ-ب","rootLatin":"k-dh-b","lemma":"كَذَّبَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnîdir. Sıla cümlesinin fiilidir.","gloss":"yalanladı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnîdir.","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":3,"surface":"تَوَلَّىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"تَوَلَّىٰ","form":"Tef'a'ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnîdir. Önceki fiile atfedilmiştir.","gloss":"yüz çevirdi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *92/16*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *92/16*