# Duhâ Sûresi, 9. Âyet (93:9)

> فَأَمَّا ٱلْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ

*Fe-emmâ-lyetîme felâ tekhar*

**Meal (Diyanet):** Öyleyse sakın yetimi ezme!

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/93/9

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, yetime karşı sergilenecek tutumu belirleyen temel bir ahlaki ilkeyi ifade eder. 'Yetim' kavramının korunması ve 'kahır' fiilinin yasaklanması üzerinden, toplumsal adalet ve merhamet vurgulanmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْيَتِيمَ","root":"ي ت م","rootLatin":"y-t-m","meaning":"Babası vefat etmiş, ergenlik çağına ulaşmamış çocuk.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'yetim' kelimesini 'babası ölmüş ve ergenlik çağına ulaşmamış çocuk' olarak tanımlar. Ayetteki 'el-yetîm' ifadesi, bu tanıma uygun olarak, himayeye muhtaç ve savunmasız olan çocuğu işaret eder ve ona kötü muamele edilmemesi gerektiğini vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'yetim' kelimesinin mecazi olarak 'tek kalmış, benzeri olmayan' anlamında da kullanılabileceğini belirtse de, bu ayetteki kullanımı açıkça 'babasız kalmış çocuk' anlamındadır. Ayet, bu özel durumdaki çocuğa karşı merhametli olunmasını emreder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'yetim' kavramının sadece biyolojik bir durumu değil, aynı zamanda toplumsal bir statüyü ve ahlaki bir sorumluluğu ifade ettiğini belirtir. Bu ayet, yetime karşı kötü muameleyi yasaklayarak, İslam'ın toplumsal adalet ve şefkat prensiplerini yetimler özelinde somutlaştırır."}]},{"word":"تَقْهَرْ","root":"ق ه ر","rootLatin":"k-h-r","meaning":"Zorbalık etmek, baskı uygulamak, ezmek, hor görmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kahır' fiilinin 'üstün gelmek, zorla boyun eğdirmek' anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'felâ takhar' ifadesi, yetime karşı güç kullanılarak onu ezme, hor görme veya hakkını gasp etme gibi her türlü kötü muameleyi yasaklar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'kahır' kelimesinin 'galip gelmek, zorlamak, aşağılamak' gibi anlamlarını sıralar. Bu ayetteki nehiy (yasaklama), yetimin zayıf ve savunmasız durumundan istifade ederek ona karşı üstünlük taslama, onu ezme ve hor görme eylemlerini kapsar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'kahır' fiilinin Kur'an'daki kullanımlarının genellikle 'üstün gelme, zorlama ve boyun eğdirme' anlamlarını taşıdığını belirtir. Duhâ Suresi'ndeki bu ayette ise, yetimin zayıflığından faydalanarak ona karşı yapılan her türlü baskı, haksızlık ve aşağılama yasaklanmaktadır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["yetim-zayif","adalet","merhamet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Fe-emmâ"},{"position":2,"translit":"lyetîme"},{"position":3,"translit":"felâ"},{"position":4,"translit":"tekhar"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"öyleyse","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"أَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ise, gelince","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Şart edatı"},{"position":2,"surface":"ٱلْيَتِيمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-ت-م","rootLatin":"y-t-m","lemma":"يَتِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"أَمَّا edatından sonra gelen ve fiilin mef'ûlü bih olan isim, takdim edilmiş mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yetim","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":3,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nehiy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sakın, etme","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":4,"surface":"تَقْهَرْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ه-ر","rootLatin":"q-h-r","lemma":"قَهَرَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy edatı لَا tarafından meczûm yapıldığı için meczûm","gloss":"kötü muamele etme","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *93/9*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *93/9*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *93/9*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *93/9*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *93/9*
- **Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *93/9*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *93/9*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *93/9*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *93/9*