# Alak Sûresi, 1. Âyet (96:1)

>  ٱقْرَأْ بِٱسْمِ رَبِّكَ ٱلَّذِى خَلَقَ

*İkra/ bi-ismi rabbike-lleżî ḣalak(e)*

**Meal (Diyanet):** (1-2) Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı "alak"dan yarattı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/96/1

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Alak Suresi'nin ilk ayeti, İslam'ın temel emirlerinden biri olan okuma eylemini, yaratıcı kudretin sahibi olan Rab ile ilişkilendirerek, bilginin ve varoluşun kaynağına vurgu yapmaktadır. Ayet, okuma eylemini sadece harfleri telaffuz etmekten öte, Allah'ın yaratma sıfatıyla bağlantılı derin bir idrak ve tefekkür süreci olarak konumlandırır.","keyConcepts":[{"word":"ٱقْرَأْ","root":"ق ر أ","rootLatin":"k-r-a","meaning":"Bu kelime, okuma, toplama, bir araya getirme ve tebliğ etme anlamlarını içeren geniş bir emir kipidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'قَرَأَ' fiilinin asıl anlamının 'bir araya getirmek, toplamak' olduğunu belirtir. Bu bağlamda, 'oku' emri sadece harfleri telaffuz etmek değil, aynı zamanda bilgiyi toplamak, anlamak ve idrak etmek anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, vahyi toplama ve insanlara ulaştırma emrini de içerir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'اقرأ' kelimesini 'telaffuz et, bildir' anlamında kullanır. Ayetteki 'Rabbinin adıyla oku' ifadesi, vahyin Allah'tan geldiğini ve O'nun adıyla tebliğ edilmesi gerektiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'قَرَأَ' kelimesinin Kur'an'daki kullanımının, sadece bir metni okumaktan öte, ilahi mesajı anlama ve içselleştirme eylemini ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, okuma eylemi, yaratıcı kudretin farkındalığıyla birleşerek derin bir anlam kazanır."}]},{"word":"رَبِّكَ","root":"ر ب ب","rootLatin":"r-b-b","meaning":"Bu kelime, terbiye eden, yetiştiren, sahip olan, efendi ve yöneten anlamlarını taşıyan, Allah'ın en temel isimlerinden biridir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ربّ' kelimesinin 'bir şeyi tedricen kemale erdirmek, terbiye etmek' anlamını taşıdığını ifade eder. Ayetteki 'Rabbinin adıyla oku' ifadesi, okuma eyleminin, insanı kemale erdiren, ona yol gösteren ve onu yaratan Rab ile bağlantılı olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ربّ' kelimesinin 'sahip, malik, efendi, terbiye edici' gibi anlamlara geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, 'Rabbinin' ifadesi, okuma eyleminin, her şeyin sahibi ve yöneticisi olan Allah'ın emri ve izniyle gerçekleştiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'Rab' kavramının Kur'an'da Allah'ın yaratıcı, besleyici ve koruyucu yönünü ifade ettiğini açıklar. Bu ayette, 'Rabbinin adıyla oku' emri, okuma eyleminin, varoluşun ve bilginin kaynağı olan Rab ile derin bir ilişki içinde olduğunu gösterir."}]},{"word":"خَلَقَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Bu kelime, yoktan var etme, yaratma, biçimlendirme ve takdir etme anlamlarını ifade eden bir fiildir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'خَلَقَ' fiilinin 'yoktan var etmek, bir şeyi örneksiz olarak meydana getirmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'yaratan Rabbinin' ifadesi, Allah'ın eşsiz yaratma gücünü ve bu gücün okuma emriyle olan bağlantısını vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Es-Sicistânî, 'خَلَقَ' kelimesinin 'takdir etmek, ölçü ve düzen vermek' anlamlarını da içerdiğini ifade eder. Bu ayette, yaratma eylemi sadece var etmekle kalmaz, aynı zamanda varlığa bir düzen ve ölçü de verir ki bu da bilginin temelini oluşturur."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'خَلَقَ' fiilinin Kur'an'da genellikle Allah'a nispet edildiğini ve O'nun mutlak yaratıcı gücünü ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'yaratan' sıfatı, okuma emrinin, varoluşun ve bilginin nihai kaynağı olan Allah'a atfedilmesini sağlar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","ilim-hikmet","yaratilis","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱقْرَأْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-ر-أ","rootLatin":"q-r-hamza","lemma":"قَرَأَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, sükûn üzere mebnîdir.","gloss":"oku"},{"position":2,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":2,"surface":"ٱسْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"اِسْم","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"adıyla"},{"position":3,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbinin"},{"position":3,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh konumunda mebnî","gloss":"senin"},{"position":4,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Sıfat olduğu için mebnî","gloss":"o ki"},{"position":5,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için fetha üzere mebnî","gloss":"yarattı"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Fâtır Sûresi** · *Alak suresi 1. Âyet*
- **Fâtır Sûresi** · *Alak suresi 1. Âyet*
- **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *el-Alak 96/1-4*
- **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *el-Alak 96/1-4*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1-5*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *96/1*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *96/1*
- **Gülşen-i Râz ve Şerhi (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *96/1-5*
- **Ra'd Sûresi** · *96/1*
- **Vahiy ve Cebrâîl** · *96/1-5*