# Alak Sûresi, 5. Âyet (96:5)

> عَلَّمَ ٱلْإِنسَـٰنَ مَا لَمْ يَعْلَمْ

*‘Alleme-l-insâne mâ lem ya'lem*

**Meal (Diyanet):** (4-5) O, kalemle yazmayı öğretendir, insana bilmediğini öğretendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/96/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın insana bilmediği şeyleri öğreterek onu bilgiyle donattığını ve bu bilginin kaynağının ilahi olduğunu vurgular. 'Alleme' fiili, bilginin aktarımını, 'el-İnsân' ise bu bilginin muhatabını ifade ederken, 'ya'lem' fiili ise bilginin yokluğunu ve sonradan kazanımını belirtir.","keyConcepts":[{"word":"عَلَّمَ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Allah'ın insana bilgi öğretmesi, ona bir şeyi bildirmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İlim, bir şeyin hakikatini idrak etmektir. 'Alleme' fiili, başkasına ilim öğretmek, bir şeyi bildirmek anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın insana, kendi çabasıyla ulaşamayacağı bilgileri doğrudan veya dolaylı yollarla aktarmasını ifade eder. Bu, insana bahşedilen ilahi bir lütuftur."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Buradaki 'alleme', Allah'ın insana bilmediği şeyleri öğretmesi, ona yol göstermesi demektir. Bu, mecazi olarak Allah'ın insana akıl ve idrak yeteneği vermesi ve bu yetenekle bilgi edinmesini sağlaması olarak da anlaşılabilir. Ayetteki bağlamda, kalemle öğretme vurgusuyla birlikte, bilginin aktarım mekanizmasına da işaret eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'ilm' kavramı, sadece teorik bilgi değil, aynı zamanda pratik bilgelik ve doğru eylemle de ilişkilidir. 'Alleme' fiili, Allah'ın insana sadece olgusal bilgiyi değil, aynı zamanda varoluşsal anlamda doğru yolu ve hakikati de öğrettiğini gösterir. Bu ayette, insanın bilmediği şeyleri öğrenme kapasitesinin ilahi bir ihsan olduğu vurgulanır."}]},{"word":"ٱلْإِنسَـٰنَ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"Bilgiye muhatap olan, öğrenme yeteneğine sahip insan türü.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İnsan (insân), unutkanlığı ve ünsiyet kurma özelliği nedeniyle bu ismi almıştır. Ayetteki 'el-İnsân', genel olarak tüm insanlığı kapsar ve Allah'ın öğretisinin evrenselliğini gösterir. Bilgiye muhtaç ve öğrenmeye açık bir varlık olarak insan, bu ayette ilahi öğretinin alıcısı konumundadır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İnsan, 'üns' (yakınlık, alışkanlık) kökünden gelir ve hem sosyal bir varlık oluşuna hem de unutkanlığına işaret eder. Ayetteki 'el-İnsân', Allah'ın kendisine bilmediği şeyleri öğrettiği, bu sayede cehaletten kurtardığı ve bilgiyle yücelttiği varlıktır. Bu, insanın öğrenme potansiyeline ve Allah'ın ona olan lütfuna vurgu yapar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'insan' kelimesi, genellikle zayıf, unutkan ve nankör yönleriyle ele alınsa da, aynı zamanda Allah'ın halifesi ve bilgiye açık bir varlık olarak da sunulur. Bu ayetteki 'el-İnsân', Allah'ın ona bahşettiği öğrenme yeteneği sayesinde cehaletten kurtulma potansiyeline sahip olan varlığı ifade eder. Allah'ın öğretisiyle insan, bilmediği şeyleri öğrenerek kemale erebilir."}]},{"word":"يَعْلَمْ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"İnsanın daha önce sahip olmadığı, bilmediği bilgi durumu.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"'Ya'lem' fiili, bilmek, haberdar olmak anlamına gelir. Ayetteki 'mâ lem ya'lem' ifadesi, insanın doğuştan sahip olmadığı, sonradan edindiği bilgileri kapsar. Bu, insanın başlangıçta bilgisiz olduğunu ve bilginin dışarıdan, özellikle de ilahi kaynaktan geldiğini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"İlim, bir şeyin hakikatini idrak etmektir. 'Lem ya'lem' ifadesi, bu idrakin yokluğunu, yani cehalet durumunu belirtir. Allah'ın insana bilmediğini öğretmesi, onu cehalet karanlığından bilgi aydınlığına çıkarmasıdır. Bu, Allah'ın insana olan rahmetinin ve kereminin bir göstergesidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'cehalet' (cahl) kavramı, sadece bilgi eksikliği değil, aynı zamanda doğruyu bilmemekten kaynaklanan ahlaki sapmayı da ifade eder. 'Mâ lem ya'lem' ifadesi, insanın sadece olgusal bilgiden yoksunluğunu değil, aynı zamanda varoluşsal anlamda doğru yolu bulma konusundaki başlangıçtaki yetersizliğini de gösterir. Allah'ın öğretisiyle insan, hem bilgi hem de hikmet kazanır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["ilim-hikmet","vahiy-kuran","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"‘Alleme"},{"position":2,"translit":"l-insâne"},{"position":3,"translit":"mâ"},{"position":4,"translit":"lem"},{"position":5,"translit":"ya'lem"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"عَلَّمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"öğretti","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"insana","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":3,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"şeyi","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"لَمْ","pos":"harf","posDetail":"Cezm Edatları","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cezm edatı"},{"position":5,"surface":"يَعْلَمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَلِمَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatı 'lem'den sonra geldiği için meczûm","gloss":"bilmedi","irabMarker":"sükûn ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1-5*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1-5*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *96/5*
- **2023 Umre Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1-5*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1-5*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1-5*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1-5*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/1-5*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk · *96/5*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/5*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/5*
- **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/3-5*