# Alak Sûresi, 6. Âyet (96:6)

> كَلَّآ إِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ لَيَطْغَىٰٓ

*Kellâ inne-l-insâne leyatġâ*

**Meal (Diyanet):** (6-7) Hayır, insan kendini yeterli gördüğü için mutlaka azgınlık eder.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/96/6

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Alak Suresi'nin bu ayeti, insanın kendini yeterli görmesiyle ortaya çıkan haddi aşma ve azgınlık eğilimini vurgulamaktadır. Ayet, 'insan' ve 'azgınlık' kavramları üzerinden bu psikolojik ve ahlaki durumu dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْإِنسَـٰنَ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"Bu ayette 'insan', genel olarak insan türünü, özellikle de kendini müstağni gören ve bu yüzden azgınlaşan bireyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'insan' kelimesinin 'üns' (yakınlık, alışkanlık) kökünden geldiğini belirtir. Ancak Kur'an'da genellikle 'unutkanlık' ve 'zaaf' gibi özellikleriyle de anılır. Bu ayette ise, yaratılışındaki bu zaaflara rağmen kendini yeterli görme yanılgısına düşen varlığı temsil eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'insan' kavramının genellikle iki zıt kutup arasında salınan bir varlık olarak sunulduğunu ifade eder: hem Allah'ın halifesi olma potansiyeline sahip, hem de nankörlük ve isyana meyilli. Bu ayetteki 'insan', ikinci kutba, yani nankörlük ve azgınlık eğilimine işaret eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'insan'ın 'nasiye' (unutmak) kökünden geldiği görüşünü de aktarır. Bu bağlamda, insan, yaratıcısını ve kendi acizliğini unuttuğunda 'azgınlaşma' eğilimine girer. Ayet, bu unutkanlığın bir sonucu olarak ortaya çıkan haddi aşmayı vurgular."}]},{"word":"لَيَطْغَىٰٓ","root":"ط غ ي","rootLatin":"t-ğ-y","meaning":"Bu kelime, haddi aşmak, sınırı geçmek, azgınlık etmek ve isyan etmek anlamlarına gelir; ayette insanın kendini müstağni görmesi sonucu ortaya çıkan taşkınlığı ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'tağâ' fiilinin 'haddi aşmak' ve 'sınırları zorlamak' anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette, insanın kendi gücünü ve zenginliğini abartarak Allah'ın koyduğu sınırları çiğnemesi durumunu açıklar."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tağâ' kelimesinin mecazi olarak 'zulümde ileri gitmek' ve 'isyanda aşırıya kaçmak' anlamlarında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'leyatğâ', insanın kendini yeterli görmesiyle ortaya çıkan kibir ve zulüm halini mecazi bir dille anlatır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'tuğyan'ın, bir şeyin haddini aşması, özellikle de suyun taşması gibi, kontrol dışı bir aşırılık olduğunu belirtir. Ayetteki 'leyatğâ', insanın nefsine uyarak ve kendini müstağni görerek manevi ve ahlaki sınırları aşmasını, bir nehir gibi taşmasını ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'tuğyan' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'a karşı gelme, O'nun emirlerini hiçe sayma ve haddi aşma bağlamında kullanıldığını vurgular. Bu ayette, insanın kendini yeterli görmesiyle başlayan bu psikolojik durumun, nihayetinde Allah'a karşı bir 'tuğyan'a dönüştüğünü gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kibir-hased","imtihan-bela","insanin-yaratilisi"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"كَلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Red'","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Hayır, asla"},{"position":2,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz"},{"position":3,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنْسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"insan"},{"position":4,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd (Lâm-ı İbtidâ)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":4,"surface":"يَطْغَىٰٓ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ط-غ-ي","rootLatin":"ṭ-g-y","lemma":"طَغَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû (takdirî damme ile)","gloss":"azgınlık eder"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/6*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/6*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *96/6*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *96/6*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *96/6-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *96/6-7*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/6*
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *96/6*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *96/6-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *96/6-7*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *96/6*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *96/6*