# Abdulkadir Geylani

> Gavs-ül A'zam. Kadiri tarikatının piri.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/abdulkadir-geylani

---

## Tanım
Abdulkadir Geylani (ö. 561/1166), İslam tasavvuf tarihinin en etkili isimlerinden biri ve **Kadiri tarikatının** piri (kurucusu) olarak kabul edilir. "Gavs-ül A'zam" (En büyük gavs) ve "Sultan-ül Evliya" (Velilerin sultanı) gibi yüksek unvanlarla anılır. Hazar Denizi'nin güneyindeki Geylan (Gilan) bölgesinde doğmuş, Bağdat'ta ilim tahsil etmiş ve irşadda bulunmuştur.

## Hayatı ve İrşadı
Küçük yaşta Bağdat'a gelerek Ebu Said el-Mahzumi ve Kadı Ebu Said el-Mübarek el-Muharrimi gibi âlimlerden Hanbeli fıkhı, hadis ve tasavvuf okudu. Uzun yıllar çilehanede (uzlet) kaldıktan sonra halkı irşada başladı. Vaazları binlerce kişiyi etkiledi; pek çok gayrimüslimin hidayetine, âsilerin tövbesine vesile olduğu rivayet edilir.

## Öğretisi
Öğretisi şeriata sıkı bağlılık, ihlas, tevekkül ve nefs mücâhedesi üzerine kuruludur. Meşhur eserleri **"el-Gunye li-tâlibî tarîki'l-Hak"**, **"Fütûhu'l-Gayb"** ve **"el-Fethu'r-Rabbânî"** şeriat-tarikat bütünlüğünü vurgular. Ona atfedilen "Ayağım her velinin boynu üstündedir" sözü, manevi himmetinin yüceliğine işaret olarak yorumlanır.

## Kadiri Tarikatı
Kendisinin bizzat bir tarikat kurmayıp, vefatından sonra oğulları ve müridleri tarafından yolunun tarikat olarak teşkilatlandığı bilinir. Kadiriyye, İslam dünyasının en yaygın tarikatlarından biri hâline gelmiş; Anadolu, Hindistan, Afrika ve Balkanlar'da pek çok kola ayrılmıştır.

## İlgili Kavramlar
- [kadiri](/wiki/kadiri)
- [velayet](/wiki/velayet)
- [keramet](/wiki/keramet)
- [tarikat](/wiki/tarikat)

## Kaynaklar
- Abdulkadir Geylani, *Fütûhu'l-Gayb*
- Abdulkadir Geylani, *el-Gunye li-tâlibî tarîki'l-Hak*
- Dihlevi, *Behcetü'l-esrâr*
- TDV İslam Ansiklopedisi, "Abdülkādir-i Geylânî" maddesi

## Bu Kavramın Geçtiği Eserler

- **DVT-C001 (Ses Kaydı)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (1772747276481 DVT C001.MP3)
  > Şeyh Şihâbeddîn Muhammed-i Tebrizî (ö. 638/1240) 16. Şeyh Muhammed Cemâleddîn-i Şirazî (ö. 672/1273) 17. Şeyh İbrahim Zâhid-i Geylânî (ö. 700/1301) 18. Şeyh Kerîmüddîn Ahi Muhammed b. Nûru’l-Halvetî (ö. 780/1379) 19. Şeyh Ebû Abdullâh Sirâceddîn Pîr Ömer el-Halvetî (ö.
- **Terzi Baba’nın Tasavvuf Anlayışında Namaz Kavramı Yüksek Lisans Tezi** — Canan Çalışkan (Terzi Baba’nın Tasavvuf Anlayışında Namaz Kavramı)
  > Bunun yanında İbn Arabî, Mevlânâ Celâleddin Rumî, Abdulkerîm el-Cîlî ve Abdulkadir-i Geylânî gibi büyük İslâm mutasavvıflarının görüş ve düşüncelerinden etkilendiğini de belirtmek gerekir. Necdet Ardıç hakkında yapılan akademik çalışmalar, genellikle hayatı, eserleri, genel tasavvuf anlayışı ve Etvâr-ı Seb'a uygulamaları gibi konulara odaklanmıştır.
- **Mir'at-ül İrfân ve Şerhi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (58 MİR’AT-ÜL İRFAN ve ŞERHİ)
  > ...arını affettim. Seni Cennetle müjdeledim. Artık ibâdet yapmânâ gerek yoktur. Bundan sonraki ibâdetlerini de yapmış kabûl ediyorum der. Ancak bu durumdan etkilenen Abdulkadir Geylani hazretleri, “ben Resullullah efendim...
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 21** — Terzibaba - Necdet Ardıç (153 21 10.cd Sohbet Arasi Sohbetler)
  > İşte bunların izahına yahut ne olduğunu belirtmeye geçildiğinde işte üçlerden bir tanesi birincisi gavsül azam, diğeri kutbul aktab, diğeri kutbul irşad diye bunlar halk arasında, insanlar arasında, görevli kimseler diye izah edilmeye çalışılır.
- **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Ahmet Avni Konuk (Fusûsul Hikem Mukaddime)
  > Abdülkādir Geylânî hazretlerinin (k.s.): “Ben kazâ-yı mübremi de def ’ederim” buyurmaları indallah kazâ-yı muallak ve inde’l-melâike kazâ-yı mübrem görünen kazâ-yı ilâhî hakkındadır. Yoksa kazâ-yı mübrem hiçbir vech ile mündefi’ olmaz. “Kader” kazânın tafsîlidir.
- **İnsân-ı Kâmil (Cilt 6)** — Abdulkerim Cili (167 İ̇nsân-I Kâmi̇l)
  > ...Senedini Geylânî Hz. ne kadar götürüp, rivayeti onun dilinden nakletmiştir… Şeyh Velî Eb'ül-Gays b. Cemil ise, şöyle demiştir: - Biz öyle bir denize daldık ki, peygamb...
- **İnsân-ı Kâmil (Cilt 3)** — Abdulkerim Cili (115 1 İ̇nsân-I Kâmi̇l)
  > Kudretinin zuhura çıkması, melikiyet yani mülk âleminde ilim ile ve kudret ile tecelli eder, destekler yani. Kadiriyet, kudret ile destekler onu diyor. İşte ismiyle müsemma; Gavsül azam A.Kadir Geylani Hz.'nin en belirgin vasfı, kendisinde Kadir isminin diğer isimlerin hepsinden üstte olmasıdır.
- **Kelime-i Lûtiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Kelime-i Lûtiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Melkiyye)
  > ...d b. Kāid el-Evânî, Abdülkādir Geylânî’nin yakın çevresinden olup hayatı hakkındaki bilgiler daha çok İbnü’l-Arabî’ninFütûhât’taki atıfları dolayısıyladır. Bk. Münâvî,...
- **Kelime-i Üzeyriyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Kelime-i Üzeyriyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Kaderiyye)
  > Zîrâ rûh gözüyle cesed gözünden perde kal- karsa, ikisinin nûru birleşir; ve bu hâlde sâhib-i keşf olan zât birisiyle idrâk ettiğini, diğeriyle de idrâk eder. Nitekim Abdülkadir Geylânî (kuddise sır- ruhu's-sâmî) hazretlerinin zamân-ı şerîflerinde bir kimse: “Ben baş gözüyle Hakk'ı müşâhede ediyorum” da'vâsıyla gezer dururdu. Ulemâ-i şerîat bu- nun mümkin olmadığını beyân ile, o kimseyi huzûr-ı şerîata da'vet...
- **Secde Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (256 32  Ku Ke Yol Secde Suresi Muharrem Avan)
  > En yaygın ve ana kol olarak kabul edilen, kendilerinden yüzlerce alt şubenin (kolun) türediği 12 ana yolu ifade eder. İsimlerine kısaca bir göz atalım; 1. Kâdiriyye : Pîri Abdülkâdir Geylânî 2. Rifâiyye :Pîri Ahmed er-Rifâî 3. Sühreverdiyye :Pîri Şihâbeddin Sühreverdî 4. Kübreviyye : Pîri Necmeddin Kübrâ 5.
- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (257 39 8 Zümer Sûresi T.O. Cem Cemâlî (1))
  > Bâtınen ise "Rableri katında olmak", kişinin vehmî varlığını kaldırarak Hakk'la baş başa kaldığı, cüz'î irâdesini Küllî İrâde'de erittiği mertebedir. Bu bağlamda Abdülkâdir Geylânî Hazretlerinin Risâle-i Gavsiyye'sinde nakledilen şu soru-cevap aydınlatıcıdır: Hazret Rabbine " Hiç mekânın olur mu?
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2)
  > Bu anlamı, İsmail Ankaravî hazretleri kendi şerhlerinde bir menkıbe ile teyit ederler, şöyle ki: Gavsü'l-a'zam Abdülkadir Geylânî efendimizin müridlerinden birisi nakleder ki: Ben çoğunlukla Hz. Şeyh ile beraber cuma namazına giderdim.
- **Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Kelime-i Îseviyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Nebeviyye)
  > Abdülkadir Geylânî (r.a.) efendimiz “Lülü'!..” diye çağırdıkları [15/33] vakit dirilip, kemâl-i sür'atle huzûr-i şerîflerine geldi. Ve kezâ Bâyezîd-i Bistâmî (r.a.) ölmüş bir karınca üzerine nefh buyurduklarında, dirildi. Ve kezâ Abdurrahman Câmî (k.
- **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (12 Terzi Baba 1)
  > Kendileri zaman zaman “Mekke ve Medine’den sonra en çok görmeyi arzuladığım yerler buralarıydı,” diye ifade-lerde bulunuyordu... Bağdat gezilerinde Gavsül Azam Abdülkâdir Geylâni Hazretlerini zi-yaretleri sırasında rûhaniyetine yöneldiğinde, “Kudret tecellisinin za-hirdeki mazhariyetini gördüm.
- **Nûr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (236 24 24 Kur Ker Yol Nûr Sûresi   Murat Deruni)
  > İlâh-i Olan "Kâdir" ise mutlak bir kudret gerektirdiğinden bizler için iddialı bir isim olacağından kaldırmamız ve icabını yerine getirmemiz mümkün olamaz. Bu ismi taşıyan bilindiği gibi "gavsul a'zam Abdül Kâdir Geylâni" Hz. vardırki gerçekten kudret tecellilerini göstermiştir. Bizim de 1990 haccımızda hava alanında iki aile dört kişi olarak elimizde hiç bir şeyimizin kalmadığı "pasaport hüviyet kâğıdı bir adres...
- **TB. Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (188 Fusûsu’l-Hi̇kem)
  > İşte Efendimizdeki bu her bir sıfatın müthiş zuhurunu sonradan gelen evliyasında zuhura getirtti, Mevlana da muhabbetinin olması gibi Abdül Kadir Geylani de Kudretinin zahir olması gibi. İbn-i Arabi’de İlminin zahir olması gibi, ki O da zaten eğitimini O’ndan aldığını söylüyor.
- **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (234 22 27 Kur Ker Yol Hac Sûresi   Murat Deruni)
  > Bu ma’nâyı, İsmâîl-i Ankaravî hazretleri kendi şerhlerinde bir menkabe ile te’yîd buyururlar, şöyle ki: Gavsü’l-a’zam Abdülkâdir Geylânî efendimizin mürîdlerinden birisi nakl eyler ki: Ben ekseriyâ Hz. Şeyh ile berâber cum’a namazına giderdim. Halk on-lara iltifat ve hürmet etmezler idi. Kendi kendime, böyle bir zât-ı şerife halkın iltifât ve hürmette kusûru taaccüb olunacak bir şeydir dedim. Bu hâtıradan sonra...
- **İnci Tezgâhı (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (41 (İnci tezgâh-ı))
  > (Abdulkadir Geylani) ************ Veli odur ki; hâlini hep gizler. Hâline gelince; her hareketi onun veli olduğunu anlatır. (Ebu Muhammed Şenbeki) ************ Bir gönülde âhiret zuhur edince, dünya orada kaybolur. Zikri İlâh-î başlayınca da dünya ve âhireti içinde eritir ve bitirir.
- **Sohbet Arası Sohbetler CD 14 (2003)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (146 14.cd 2003 Sohbet Arasi Sohbetler)
  > Efendim benim şeyhim elhamdülillah Gavsül Azam’dır, eh mübarek olsun. Benim şeyhim Gavsül Aktab’dır, Kütbül Aktab’dır, benim şeyhim Kütbül İrşad’dır. Birisi çıkmış yola diyor benim şeyhim, irşad kutbudur, irşada çıktı. Ne söyledi? Namazı şöyle kılın, iman edin, böyle yapın. Maşallah.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9)
  > Kemâle ulaştıktan sonra riyâzât ve mücâhedeye ihtiyaç kalmaz. Nefahâtü'l-Üns'te bu anlamda şu menkıbe zikredilmiştir: "Bir ihtiyar kadın Gavs-ı A'zam Abdülkâdir Geylânî (k.s.) hazretlerinin huzuruna geldi ve oğlunu da beraber getirdi. Dedi ki: "Oğlumun gönlünü sana ziyade bir şekilde bağladım, karşında birçok devlete denk olan hakiki varlığı göresin.
- **Enbiyâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (233 21 26 Kur Ker Yol Enbiya Sûresi   Murat Deruni)
  > Aksi halde ayırt edilmesi çok zordur. Çünkü “dışından hâdi kimliğine bürünmüş içinde iblisin rol yaptığı görüntülerdir.” Abdül kadir geylâni hazretlerine iblisin gözüktüğü gibi” Onu tanıyıp taşlamıştır. İşte bu tuzak zuhuratlarını ancak bu sahadan haberi olan irfan sahipleri anlayıp ortaya çıkarabilirler.
- **TARİKATLARDA MÜBÂREK GÜN VE GECELERİN YERİ VE EHEMMİYETİ— Lisans Tezi** — Fahrettin Avan (Mübarek Geceler Bitirme Tezi)
  > Eş-Şeyh Ekmelüddîn el- Geylânî el- Lâhicî el-Halvetî’ (v. 800/1397) namıyla meşhur olan ve umûm tarîk-ı aliyye-i Halvetiyye’nin pîr-i mükerremine nispetle bu adı almıştır tarikat. Takva ve irfân kânı olan Hazret-i Pîr, seyr-i sülûkta her şeyden çok halveti seçer, ömürlerini halvet uzlet ve ibadetle geçirmişlerdir.
- **Şûrâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (250 42 38 Ku Ker Yol  Şûrâ  Sûresi   Murat Derûni)
  > ...Sayfa 132… ↑ Necdet Ardıç – Gönülden Esintiler – Vahy Cebrail – Tasavvuf Serisi 11 – Sayfa 134… ↑ Mesnevi-i Şerif- Ahmed Avni Konuk Şerhi – Cilt 6 – Sayfa 89… ↑ (Füsûs, "Muhammed" bölümü) ↑ Muhyiddin Arabi hz. ↑ (Fütû...
- **TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180)** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (180 Fusûsu’l-Hi̇kem)
  > Abdülkadir Geylânî Hazretlerinin (k.a.s.): “Ben zorunlu kazayı da önlerim” buyurmaları Allah indine muallak kazâ ve melekler indinde zorunlu kazâ görünen ilâhî kazâ hakkındadır. Yoksa mutlak kazâ hiçbir yön ile önlenemez. “Kader” kazânın ayrıntılanmasıdır.
- **Terzi Baba (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (39 Terzi Baba 2)
  > Peygamber’in makamı olan “vesîle” cennetinde, dalları en üstten alta doğru bütün cennet tabakalarına ulaşacak şekilde tasavvur edilen ağaçtır. Abdülkadir-i Geylânî Hazretlerinin “Gunyetü’t-Tâlibîn"’inde diğer tasavvufî eserlerde tekrarlanan þu ifadeler yer almaktadır: “Resûlullah efendimiz tûbâ ağacı için şöyle buyurmuştur: Cennette bulunan hemen herkesin bir ağacı vardır.
- **Muhammed Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (251 47 28 Kur Ker Yol Muhammed sav Suresi  Murat Deruni)
  > Kemâle vusûlden sonra riyâzet ve mücâhede- ye hâcet kalmaz. Nefahâtü'l-Üns'te bu ma’nâda şu menkıbe mezkûrdur: “Bir ihtiyar ka-dın Gavs-ı A'zam Abdülkâdir Geylânî (k.s.) hazretlerinin huzûruna geldi ve oğlunu da berâber getirdi. Dedi ki: “Oğlumun gönlünü sana ziyâde mütemayil gördüm.

## İlgili Kavramlar

- [Risale-i Gavsiyye](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/risale-i-gavsiyye) — influences
- [Kadiri Tarikatı](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/kadiri) — influences
- [Gavs](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/gavs) — part_of
- [Kadiri Tarikatı](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/kadiri) — related
- [Velayet](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/velayet) — related
- [Keramet](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/keramet) — related
- [Tarikat](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/tarikat) — related
- [Gavs](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/gavs) — part_of
- [Risale-i Gavsiyye](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/risale-i-gavsiyye) — related
- [Kadiri Tarikatı](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/kadiri) — related