# Cebir ve İhtiyâr > Aziz dost, gel, asırlardır nice zihni meşgul eden, nice kelâm âlimini çetin münazaralara sevk eden bir meselenin kapısını aralayalım: Cebir mi, ihtiyâr mı? Kulun fiillerinde bir zorlama mı vardır, yoksa o, mutlak bir seçme hürriyetine mi sahiptir? Bu sual, zâhirde bir çıkmaz sokak gibi görünür. Lâkin irfan mektebinde, meselenin düğümü sorunun sorulduğu yerde değil, daha derinde, varlığın kökeninde aranır. Terzibaba İrfan Mektebi’nin bize öğrettiği sır şudur: Cebir vardır, lakin bu cebir, Hakk’ta **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/cebir-ihtiyar --- Aziz dost, gel, asırlardır nice zihni meşgul eden, nice kelâm âlimini çetin münazaralara sevk eden bir meselenin kapısını aralayalım: Cebir mi, ihtiyâr mı? Kulun fiillerinde bir zorlama mı vardır, yoksa o, mutlak bir seçme hürriyetine mi sahiptir? Bu sual, zâhirde bir çıkmaz sokak gibi görünür. Lâkin irfan mektebinde, meselenin düğümü sorunun sorulduğu yerde değil, daha derinde, varlığın kökeninde aranır. Terzibaba İrfan Mektebi’nin bize öğrettiği sır şudur: Cebir vardır, lakin bu cebir, Hakk’tan kula yönelen bir zorlama değildir. Bu, kulun kendi ezelî hakikatinin, yani [[a'yân-ı sâbite]]sinin, bu âlemdeki gölgesi olan kendi vücûduna yaptığı bir tecellîdir. Cebir, kulun kendinden kendedir. Bu hakikati idrak etmek, sâliki şikâyetten rızâya, isyandan teslîmiyete ve kavgadan edebe taşıyan bir Burak gibidir. Bu sohbetimizde, bu ince sır perdesini aralamaya niyet edelim. ## Bu Kavramın Geçtiği Eserler - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2) > Burada cebri îcâd eden, vehmî vücûd ve vücûdî vehimdir. Hakk'ın fiili kudretine, kudreti irâdesine, irâdesi ilmine, ilmi ma'lûma tâbi'dir. - **TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç (TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye) > M. Arabi Hz.leri: "Bu alemde cebir diye bir şey yoktur, cebir kendinden kendinedir, yani ayan-ı sabitesine onu oraya koyduğu zaman o cebir denilen şey kendi özünden zuhura gelmektedir." - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1) > Ey cebir mezhebine sâlik olan kimse, sen "Bende bir şey yoktur" dersin. Fakat hasta olduğunda nedâmet izhâr edersin — bu sende bir irade bulunduğunu hatırlatır. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3) > İmdi burada "cebir" suâli vârid olur. Filvâki' cebir vardır; fakat bu cebir Hak'tan değil, abdin kendi ayn-ı sâbitesinden ve hakikatından yine kendisinedir. - **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (TB. Fusûs Mukaddimesi) > Bu hükümde cebir yoktur. Zîrâ bu hükmü a'yân-ı sâbite kendileri üzerine vermişlerdir; ve Hak bidâyeten mahkûmün-aleyhdir. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5) > Sünni için husûsî bir tesbih vardır; Cebri için de güzergâhda onun zıddı vardır. Sünni der ki: "Abd fiilinde hem mecbûr ve hem de muhtârdır." Nitekim tavla oyununda… - **TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç (TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye) > Cebriye aşağıdan yukarıya doğru baktığın zaman olur, cebriye ikilik ister, cebriyenin ilk şartı ikiliktir. Cebreden ve cebredilen olması lazımdır. - **Kelime-i Ya'kûbiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Kelime-i Ya'kûbiyye) > Abd-i mütedeyyin mecbûren mütedeyyindir. Fakat bu cebir, ona kendi hakîkatinden ve isti'dâd-ı ezelîsinden gelir. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7) > Ey ilm-i hakâyık ile meşgûl olan sâlik, İblis'in eğri fikrinden ibret al ve cebri olma! Ne vakte kadar cebir ağacına sıçrarsın, ihtiyârını bir tarafa koyarsın? - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6) > Enbiyâ'nın cebrilere cevâbı: Evet, Hak Teâlâ kendisinden ictinâb mümkin olmayan birtakım küfür ve imân vasıfları yarattı, ve bunları kazâ etti. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8) > Hak Teâlâ bir kulunu cebren bir işe tahsis etmiş ve onu cebren şaki veyâ said yapmış değildir. Zirâ kul, isti'dâd-ı ezelisi mücibince Hak'dan hangi işe tahsisini taleb etmiş ise… - **TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet** — Terzibaba - Necdet Ardıç (TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet) > Cebir kavramı vahdet-i vücud zemininde ikilik şartını taşımadığı için baştan çöker. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9) > Cebrâîl mesâbesinde olan akıl, ayn-ı sâbitenin istidâdına göre cânib-i gaybdan tedbirleri alıp icrâ eder. - **TB. Kelime-i Şîsiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç (TB. Kelime-i Şîsiyye) > Lisân-ı istidâd ile vâki' olan talebler üzerine Hak hükmetmiştir; bu cebir Hak'tan değil, aynın kendindendir. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13) > Cebr: Zorlama. Cebrî: Cebriye mezhebine mensup olan. Cebbâr (Esmâ-i hüsnâdan): Çok cebr edici. Ceberüt: âlem-i ceberüt. (Lügatçe) - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10) > Hakk'a cebren itaat eden değil, aşk ile itaat eden makbuldür. Hem âşıklık hem de ücret beklemek aynı anda mümkün değildir. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11) > "Kazâ", a'yân-ı sâbitenin iktizâ-yı zâtileri olan isti'dâd ve kabiliyetleri dâiresinde Hak'tan taleb ettikleri şeyin zuhûrudur. ## İlgili Kavramlar - [Vahdet-i Vücud](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/vahdet-i-vucud) — related - [Ceberut](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ceberut) — related - [Muhyiddin İbn Arabi](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ibn-arabi) — influences - [Fusûsu'l-Hikem](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/fusus-ul-hikem) — related - [A'yan-ı Sabite](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ayan-i-sabite) — part_of - [Kaza ve Kader](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/kaza-kader) — related - [Kâlû Belâ — Bezm-i Elest](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/kalu-bela) — related - [Ceberut](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ceberut) — related - [Muhyiddin İbn Arabi](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ibn-arabi) — related - [Fusûsu'l-Hikem](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/fusus-ul-hikem) — related - [A'yan-ı Sabite](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ayan-i-sabite) — related - [Kaza ve Kader](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/kaza-kader) — related - [Vahdet-i Vücud](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/vahdet-i-vucud) — related - [Kâlû Belâ — Bezm-i Elest](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/kalu-bela) — related