# Hallac-ı Mansur > 'Enel Hakk' diyen sufi. Tevhid şehidi. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/hallac-i-mansur --- ## Tanım Hüseyin b. Mansûr el-Hallâc (ö. 309/922), İslam tasavvuf tarihinin en tartışmalı ve en tesirli simalarından biridir. **"Ene'l-Hakk"** (Ben Hakk'ım) sözüyle bilinir; bu söz nedeniyle zındıklıkla itham edilip Bağdat'ta idam edilmiştir. Tasavvufta **"tevhid şehidi"** (şehîd-i aşk) olarak anılır. ## Hayatı İran'ın Beyzâ bölgesinde doğdu. Sehl et-Tüsterî, Cüneyd-i Bağdâdî ve Amr b. Osman el-Mekkî gibi büyük sufilerden feyz aldı. Ancak "sırrı ifşa" etmesi nedeniyle Cüneyd'den ayrıldı. Hindistan, Türkistan, Mekke'ye seyahatler yaptı. Bağdat'ta uzun bir muhakemeden sonra Abbasî halifesi Muktedir-Billâh ve veziri Hâmid b. Abbas döneminde (309/922) hapsedildi, işkence gördü ve idam edildi. ## "Ene'l-Hakk" Sözü Bu söz tasavvuf tarihinin en çok tartışılan ifadesidir. **Sekr** (manevi sarhoşluk) hâlinde söylendiği, kulun kendiliğinin Hakk'ta fânî oluşunu ifade ettiği şeklinde yorumlanmıştır. Mevlânâ Mesnevî'de (II/305) onu savunur: "Ene'l-Hakk demek büyük tevazudur; zira kulun kendi varlığını reddedip sadece Hakk'ı ikrar etmesidir." Attâr ise **"Mantıku't-Tayr"** ve **"Tezkiretü'l-Evliyâ"**da onu aşk şehidi olarak yüceltir. ## Eserleri En meşhur eseri **"Kitâbü't-Tavâsîn"**tir. Burada Tâsîn-i Sirâcü'l-Enbiyâ, Tâsîn-i Tevhîd gibi kısımlarda tevhid felsefesini sembolik dille anlatır. **Dîvân**ı da vardır; aşk, hicran ve vuslat temalı şiirler içerir. ## Tasavvuftaki Etkisi Hallâc, **aşk tasavvufunun** kilit ismidir. Rûzbihân Baklî, Attâr, Mevlânâ, Yunus Emre, Fuzulî gibi isimler onu "tevhidin şehîdi" olarak anar. İbn Arabi de ondan takdirle bahseder. Ölümü (darağacında "Ya Rabbi beni öldürenleri affet" demesi), aşkın en yüksek mertebesinin işareti sayılır. ## Hz. Peygamber ile İlişkisi Kitâbü't-Tavâsîn'deki **"Tâsîn-i Sirâc"** bölümü, Hz. Peygamber'in nurani hakikatini (Hakikat-i Muhammediyye) işleyen erken dönem metinlerin başında gelir. ## İlgili Kavramlar - [tevhid](/wiki/tevhid) - [fena](/wiki/fena) - [sekr](/wiki/sekr) - [ask](/wiki/ask) ## Kaynaklar - Hallâc, *Kitâbü't-Tavâsîn* - Attâr, *Tezkiretü'l-Evliyâ* - Louis Massignon, *La Passion d'al-Hallâj* - Mevlânâ, *Mesnevî* (II/305 vd.) ## Bu Kavramın Geçtiği Eserler - **Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü** — Nusret Tura (84 Hikâyeler – Vecizeler – Atalar sözü) > ------------------------------- Ebul-Abbas halifenin sohbetinde iken Mansur hakkında ne düşündüğünü sorar, o da cevaben (Senin işin yok mu? Sen bir halifesin. Halkın huzurunu rahatını düşün, öldürdüğün velinin kanı seni boş bırakır mı sanıyorsun? - **Sohbet Arası Sohbetler CD 7 (2001)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (139 7 4 CD 2001 Sohbet Aras Sohbetler) > Rasulüllah-ıVeysel Karani Hz. Ziyarete gelmesi......... (110) Hallac-ı Mansur................................................................. (147) Terzi Baba kitapları....................... - **Sohbet Arası Sohbetler CD 6 (2001)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (138 6 2001 4 CD Sohbet Aras Sohbetler) > Rasulüllah-ı ziyaret için Veysel karani Hz. Gelmesi….(110) Hallac-ı Mansur……………………………………………… (147) Terzi Baba kitapları……………………………………….…. (167) ÖN SÖZ BİSMİLLÂHİRRHMANİRRAHÎM: Muhterem okuyucularım her ne vesile ile elinize geçmiş olan bu ve devamı olan (30) kitap, uzun senelerden beri yapmaya çalıştığımız konulu sohbetlerimiz aralarında, verdiğimiz çay molalarında, ayrıca herhangi bir yerde sorulan sorular üzerine... - **Sohbet Arası Sohbetler CD 5 (2001)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (137 5 2001 3 CD Sohbet Aras Sohbetler) > (267) Hz Rasulüllah-ı ziyaret için Veysel ka. Hz. Gelmesi…….. (294) Hallac-ı Mansur…………………………………………...…. (331) Terzi Baba kitapları…………………………………….……. (347) ÖN SÖZ BİSMİLLÂHİRRHMANİRRAHÎM: Muhterem okuyucularım her ne vesile ile elinize geçmiş olan bu ve devamı olan (30) kitap, uzun senelerden beri yapmaya çalıştığımız konulu sohbetlerimiz aralarında, verdiğimiz çay molalarında, ayrıca herhangi bir yerde sorulan... - **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (234 22 27 Kur Ker Yol Hac Sûresi Murat Deruni) > Şimdi gelelim tevhid hakikati ile bu işe bakmaya yani hakikat ve Marifet mertebesinden, bütün bu varlıkta buradan Hallac’ın sözüne de yol açılmış oluyor, Hallac-ı Mansur’un sözüne de yol açılmış oluyor, Hallac-ı Mansur “Enel Hakk” dedi veya demezden evvel veya o devrelerde muhabbetli olduğu heyacanlı olduğu devrelerde daha kendisinde henüz Marifet mertebesinin hakikati yerleşmediği yani tabiileşmediğinden coşkulu... - **Sohbet Arası Sohbetler CD 10 (2002)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (142 10 CD 2002 Sohbet Aras Sohbetler) > Şimdi gelelim tevhid hakikati ile bu işe bakmaya yani hakikat ve Marifet mertebesinden, bütün bu varlıkta buradan Hallac’ın sözüne de yol açılmış oluyor, Hallac-ı Mansur’un sözüne de yol açılmış oluyor, Hallac-ı Mansur “Enel Hakk” dedi veya demezden evvel veya o devrelerde muhabbetli olduğu heyacanlı olduğu devrelerde daha kendisinde henüz Marifet mertebesinin hakikati yerleşmediği yani tabiileşmediğinden coşkulu... - **TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (192 Fusûsu’l-Hi̇kem) > Mansur bir gün bağdatta kürsiye çıkmış, kürside vaaz ederken cuş-u huruşa geliyor muhabbet haline geliyor, ne olurdu Hz Rasulullah tahsif etmeseydi “ve ala ibadillahissalihin” demeseydi de “ve ala ibadillahi ecmain” deseydi yani Allah’ın rahmeti salih kullar üzerine olsun demeseydi de bütün kulları üzerine olsaydı, rahmetellil alemin değil miydi gibi bir sohbet yapmış, o anda Efendimizin (s. - **Ahadiyyet** — Terzibaba - Necdet Ardıç (47 Ahadiyyet) > El justo se postra sometiendo de su cuerpo físico. Uno de los mas pobres amantes de Haqq Hallac-I Mansur, le pidió al fiscal que le había amputado las dos manos; que le permitiera realizar su último Azalá antes de partir al mas allá. - **Şu'arâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (238 26 39 Ku Ker Yol Şu'ara Sûresi Murat Derûni) > ) efendimiz Mesnevî-i Şerifin cild-i hâmisinde bu ma'nâyı tavzîhan böyle buyururlar: eğer kafamızda bir mansura bir vücut vererek Mansur söyledi dersek yani kafamızda bir mansur zuhura getirir de kurgu yapar da Mansur söyledi dersek bizler de küfürden olmuş oluruz. Tercüme: "Bir Fir'avn ben Allâhım dedi. Alçak oldu. Bir Mansûr "Ben Hakk'ım" dedi kurtuldu. O Flr'avnın "ene'sinin akîbinde Allah'ın la'neti vardır. - **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (127 15 2 BEN deki TERZ BABAM Murat Kontrol) > Resûlüllah bunun diyetini ne ile ödeyecek- sin deyince, hata ettiğini anlayan “Hallac-ı Mansur” hata ettim Ya Rasûlüllah boynum ile ödeyeceğim. “İbâdillâhis-Sâlihîn” ifadesi Salâh içinde tüm kullar vardır. - **Tasavvuf Izâhları** — Terzibaba - Necdet Ardıç (109 Tasavvuf zahlar) > Yok sen küfür ehli oldun, yanlış yaptın gibi şeylere girmemek lâzımdır. Böyle yorumlanınca küfür olmaz, hakikat olur. Ama genel ma’nâda ehl-i şeriatin zannettiği gibi Hallac-ı Mansur ene'l Hakk dedi kestiler, genel Allah dedi zannettiler. Halbuki o kendinin Hakk olduğunu söyledi. Yani kendi varlık çevresindeki kendinin Hakk olduğunu söyledi. - **Sohbet Arası Sohbetler (23)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (155 23 Sohbet aras sohbetler) > Miraçtan sonra “eşhedü en lâ” geliyor. Ondan evvel “la ilâhe illallah” sadece ilk geldiği zamanı öyle bu. Bir gün Hallac'ı Mansur Bağdat'ta vaaz verirken bir cüşu hurûşa geliyor. Yani bir muhabbete geliyor diyor ki: Ne olaydı Hazreti Resulullah miraç gecesi “ve alâ ibâdillahis sâlihin” diyeceği yerde “ve alâ ibâdillahil ecmaîn” deseydi, ne olurdu? - **Gülşen-i Râz ve Şerhi (2)** — Mahmûd-ı Şebüsterî (123 GÜLŞEN-İ RÂZ ve ŞERHİ) > Neslini de­vam ettirmezse bozulacak ve o orada bitecek. Ama biten bitiyor o da ayrı mesele. Kendini sende hallaç yapar, varlık pamuğunu atarsan Hallâc gibi bu sözü söylemeye başlarsın. Hallac’a pamuk atıcı diyorlar. - **İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (133 1 1998 2000 1 zmir rfan Sohbetleri CD 1) > Firavun ne diyordu; “Ene rabbikumul âla” ben sizin en yüce rabbınızım, diyordu, fert de kendi kendine “ ben rabdan başka bir şey değilim ” diyecektir, Hallac-ı Mansur’un “Enel Hakk” dediği gibi, yalnız onunla bunu arasında büyük fark var, “ Enel Hakk ” sözünü Hallac-ı Mansur ruhundan özünden hakikatinden söyledi, bunlar nefsinden söyleyecekler, kelam aynı ama uygulama başkadır. - **İzmir İrfan Sohbetleri CD 2 (2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (135 3 2000 2 zmir rfan Sohbetleri CD 2) > Firavun ne diyordu; “Ene rabbikumul âla” ben sizin en yüce rabbınızım, diyordu, fert de kendi kendine “ben rabdan başka bir şey değilim” diyecektir, Hallac-ı Mansur’un “Enel Hakk” dediği gibi, yalnız onunla bunu arasında büyük fark var, “Enel Hakk” sözünü Hallac-ı Mansur ruhundan özünden hakikatinden söyledi, bunlar nefsinden söyleyecekler, kelam aynı ama uygulama başkadır. - **Sohbet Arası Sohbetler CD 11 (2002)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (143 11 6 CD 2002 Sohbet Aras Sohbetler) > Ama ondan evvel birisi sormuş Hallac-ı Mansur’a aşk nedir anlatırmısın demiş, demiş sen falan gün falan akşam üstü falan saatte falan yere gel orada aşkın ne olduğunu görürsün demiş. Ve bir başka arkadaşına demiş ki sen şu hırkamı al benim başıma böyle böyle bir hadise gelir orada nehire atarlar nehir kabarmaya başlar Dicle nehri Bağdat’ın içinden geçen o nehir kabarmaya başlar bu hırkamı onun üstüne koy dur dur de... - **Aşk ve Muhabbet Yolu** — Nusret Tura (77 Aşk VE Muhabbet Yolu) > Ten ile can gibidir. Müsbetle menfî gibidir. Efendimizin buyurdukları Hakkın kelâmında «Damarlarınızdan yakınım» sözü, Mansur gibi kabahat işlemememiz içindir. Yoksa bu yakınlık da iyilik ifâde etmektedir. Zarafeti, nüktesi olan bir sözdür. - **Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (28)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (160 28 Muhtelif sohbet ars sohbetler) > ...O’nun namaz kılmasına iyi hal göstermesine zindancı çok üzülmüş, çok muhabbet etmiş sevmiş, O’na demiş ki “Gel efendi seni buradan çıkarayım” demiş “Hallac-ı Mansur; “sen ne o... - **İnci Tezgâhı (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (41 (İnci tezgâh-ı)) > (Hallac-ı Mansur) ************ Vâhid’e kendi kendini birlemek yeter. ************ Satırlar üzerinde gezen böcek, Ne bulur kitapta idrak edecek. ************ “ Cihan bağında insân bir şecerdir gayrılar yaprak, Nebiler meyvedir sen zübdesin Ya Rasûlullah. - **Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (141 9 2002 5 CD Sohbet Aras Sohbetler) > Ama ondan evvel birisi sormuş Hallac-ı Mansur’a aşk nedir anlatırmısın demiş, demiş sen falan gün falan akşam üstü falan saatte falan yere gel orada aşkın ne olduğunu görürsün demiş. Ve bir başka arkadaşına demiş ki sen şu hırkamı al benim başıma böyle böyle bir hadise gelir orada nehire atarlar nehir kabarmaya başlar Dicle nehri Bağdat’ın içinden geçen o nehir kabarmaya başlar bu hırkamı onun üstüne koy dur dur de... - **Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (161 29 Muhteli̇f Sohbet Arasi Sohbetler) > Hallac-ı Mansur “Ey kardeşim biz bu taşın toprağın tutsağı değiliz biz Hakk’ın tutsağıyız, ben buradan çıksam da gene tutsağıyım. O anda eli ile bir işaret ediyor, hemen duvarlar açılıveriyor. Sen iyi niyetinle beni bırakmak istiyorsun ama zaten burada ben tutsak değilim, ama Hakk’ın tutsağıyım diyor. Oradan da nereye kaçacağım, alem O’nun alemi nereye kaçacaksın. - **Terzi Baba’nın Tasavvuf Anlayışında Namaz Kavramı Yüksek Lisans Tezi** — Canan Çalışkan (Terzi Baba’nın Tasavvuf Anlayışında Namaz Kavramı) > ” bölümünde ise kendisine Rabbinden yüce bir selam gelmiş olan kişinin, bu selamı alıp bulunduğu mertebesinden bu şekilde cevap verdiğini ifade eder. Duanın “ve ʻalâ ʻibâdillâhi's-sâlihîn” kısmını Hallâc-ı Mansûr ile ilişkilendirir. Hallâc-ı Mansûr Bağdat'ta vaaz ederken, “Mirâc gecesi Hz. Muhammed’in, Allâhʻın rahmetini sadece salih kulların üzerine tahsis etmeyip, ecmaîn (bütün kulların) üzerine olmasını... - **TB. Kelime-i Şîsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (120 Fusûsu’l-Hi̇kem) > Aynı Vücutta olan bu ayn; yani ayn: ayan-ı sabite, sabit ayan burada da sabit olan şu vücut yani ayni vücutta şu görünüşte olan vücutta olan bu ayn, yani bu vücudun özünde olan bu aynda, ayn sen misin yoksa ben miyim diyor. Birisi gelse sorsa sen misin bu vucutta dese ne deriz? Yani Hallacı Mansur diyor ki Cenab-ı Hakka karşı “Şu aynı vücutta, şu bir vücutta var olan ya rabbi sen misin yoksa ben miyim? - **Sohbet Arası Sohbetler CD 4 (2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (136 4 CD 2000 Sohbet Aras Sohbetler) > Hallac-ı Mansur ne demişti “Ya rasulullah neden tahsis ettin Ve ala ibadillahissalihiyn” neden dedi “ecmain” demedi, yani Allah’ın selamını ve rahmetini bütün varlıkların ve insanların üstüne demedi de tahsis etti Salihlerin üstüne diye tahsis etti, şimdi burada bir şey daha zuhur ediy... - **TB. Kelime-i Îseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (188 Fusûsu’l-Hi̇kem) > Ama onu bilemediler. Hakk zuhurda Zat’ıyla zuhurdaydı Hallac-ı Mansurda. Zat’ıyla zuhur etmişti, konuşan Zat’ındandı, Hallac-ı Mansur orada yoktur, Hallac orada küffardı, yani Hallac ismi Hakk’a perde idi. Hakk Hallac ismini kendine perde etti. - **Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (134 2 2000 1 CD Sohbet Aras Sohbetler) > Hallac-ı Mansur ne demişti “Ya rasulullah neden tahsis ettin Ve ala ibadillahissalihiyn” neden dedi “ecmain” demedi, yani Allah’ın selamını ve rahmetini bütün varlıkların ve insanların üstüne demedi de tahsis etti Salihlerin üstüne diye tahsis etti, şimdi burada bir şey daha zu... - **Sohbet Arası Sohbetler CD 12 (2002-2003)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (144 12 2002 2003 28 08.cd Sohbet Arasi Sohbetler) > Ama diyor ki Hallacı Mansur ben buradan gideceğim ama yarın gelip de beni burada bulmazlarsa seni asacaklar, assınlar beni diyor feda olsun canım size diyor. Tabi bu da bir muhabbetin yani sevginin coşkusu ona karşı, yok diyor sen korkma hemen elindeki zincirleri şöyle bir yapıyor patır patır dökülüyor zincirler, duvara şöyle bir işaret ediyor duvardan yol açılıveriyor. - **Kamer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (261 54 44 Ku Ker Yol Kamer Sûresi Murat Derûni) > Gerçek yaşamı oldukça hayret verici olan bu mer­tebeyi Hak teala her birerlerimize gereği gibi idrak ettirsin. ve ala ibadillahissalihin bölümündeki inceliğe ( Hallac-ı Mansur ) hadisesinde dikkatlarimiz çekilmiştir. * [158] “ İz- -T-B- ” Bunun üzerine efendimizin ruhaniyeti belirip. - **Bi'smi Has, Selâm (13)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (91 Bi̇i̇smi̇ Has, Selâm (13)) > *(6) *(6) [ Bir gün Hallac-ı Mansur. Bağdat’ta kürsi’de vaaz ederken hoş bir hal içinde, ne olaydı Mi’rac gecesi efendimiz, ALLAH’ın rahmetinin sa­dece sâlih kulların üzerine tahsis etmeyip, ecmaın (bütün kulların üstüne olsun) deseydi, demiş. - **Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Kur'anı Kerimde Nefs Ayetleri) > ...) takatından başkasını teklif buyurmaz. Herkesin kesbettiği kendi lehinedir. Ve iktisab eylediği de kendi aleyhinedir. «Ey Rabbimiz! Eğer unuttuk ise veya hata ettik ise bizi muaheze buyurma. Ey Rabbimiz! V... - **Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Tuzak, Mekr, Hileli Zuhûrât (6)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (172 6 Ru ya Mana Alemi Tuzak Mekr Hileli Zuhuratlar) > ...lime yaparlar, sokak hayvanlarına yemek için atarlardı kabri bile olmazdı. “Ama efendim bunlar şeriat ehli câhil insanlar tevhid-i bilmezler.” Deyen kişide de zâten tevhid olmaz. Çünkü bu faaliyyet (tefhîd... - **TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (191 Fusûsu’l-Hi̇kem) > O kendisi aynı gördüğünden kendisine düşmanlık yapanı dahi düşman görmez. Çünkü orada bir isim tecellisini görür. Cisim görmez, Hakk’ın muradını görür. Hallaç-ı Mansur ne dedi, garibi öldürüyorlar kesiyorlar da ya Rabbi sen onların kusuruna bakma onlar senin şeriatını korumak için yapıyorlar, diye onlara dua ediyor, yani kellesini alanlara dua ile karşılık veriyor. - **TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180)** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (180 Fusûsu’l-Hi̇kem) > Hakka Hakk ile nazar etmesi budur, bu da Fenafillah mertebesinin hakikatidir. Kendinden fani olduğunda bakıyor ki kendinde Hakk işte buraya gelen Hallac-ı Mansur “Enel Hakk” diyor, Hallac-ı Mansur mu diyor, biz öyle görüyoruz, orada söyleyen Hakk’tır, artık Mansur diye Mansur’un nefsi diye bir şey kalmış değildir. - **Salât (Namaz)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (05 Salat) > Gerçek yaşamı oldukça hayret verici olan bu mer­tebeyi Hak teala her birerlerimize gereği gibi idrak ettirsin. ve ala ibadillahissalihin bölümündeki inceliğe ( Hallac-ı Mansur ) hadisesinde dikkatlarimiz çekilmiştir. *(6) *(6) [ Bir gün Hallac-ı Mansur. Bağdat’ta kürsi’de vaaz ederken hoş bir hal içinde, ne olaydı Mi’rac gecesi efendimiz, ALLAH’ın rahmetinin sa­dece salih kulların üzerine tahsis etmeyip, ecmaın... - **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç (89 6 her ey merkez nde mi hik yesi) > Ve Hallac-ı Mansur devam eder, “Bütün harfler ve biçimler, noktanın uzantısı, noktanın türevi olarak görüldüğünden, O’nun (Tanrı’nın) maddeler evrenindeki ilk belirlenmesinin nokta olduğuna inanılır. Elif bir nokta (•) nın uzantısıdır. Başlangıç nokta (•) ile başlar, Elif olur, B ile devam eder ve saklı nokta (•), B ’nin altındadır. - **Zekât ve İnfâk** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Zekat ve İnfak) > " O mertebe için bunları yaparsanız Hakk size gelmiş olur yani Hakk sizi istilâ etmiş olur sonra bâtıl ise geçer gider. Hakk’ın gelmesi gerçek olarak Hakk esmâsı’nın senin bütün varlığını kuşatmasıdır, işte Hallac-ı Mansur bu mertebede “Enel Hak” demiştir. Zaten aslında bâtıl diye bir şey yok idi, bâtılı biz icat ettik, hayalimizden icat ettik, Hakk-ı gönderdik onun yerine yine hayalimizden, benliğimizden yeni bir... - **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Vahiy ve Cebrâîl) > ...ne o-lan tecellidir. Bu mertebeye gelen kişiye de Cenâb-ı Hakk beden “tur’u sina” sında (sine dağında) ateş sûretinde muhabbet-i ilâhiye ile tecelli “vâhy” (ilham) ederek, kelâm eder, ki ehli-ne malumdur. 3... - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1) > Vahdet sırrını apaçık söylemek, halk arasında sapkınlık fitnesine ve zahir uleması ile hakikat ehli arasında kavgaya, mücadeleye ve hatta kan dökücülüğe sebep olur. Nasıl ki Hallâc-ı Mansûr hazretleri bu sırrı keşfettiğinde, bu halk onun kanını döktüler; ve Muhyiddîn Arabî (k.s.) hazretleri Fusûsu'l-Hikem'ini sâdık bir rüyada aldığı Peygamber emri üzerine, bu vahdet-i vücûd sırrını apaçık söylediği için, zahir... - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5) > Dostlarının pamuk gibi yumuşak ve zayıf olan imanları üzerine bu yalan ateşini dökersin ve onların inançlarını bozarsın. Kendini Hallâc-ı Mansûr hazretleriyle hem-meşreb addedip "ene'l-Hak" davasına kıyâm edersin. Dostların pamuk gibi yumuşak ve zayıf olan îmanları üzerine bu yalan ateşini dökersin ve onların i'tikadlarını ifsâd edersin. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9) > Ateşin demiri ele geçirip ondan demirlik sıfatını çekip alması gibi; ve bu ele geçirme içinde demirin, "Ben ateşim!" demesi caiz olduğu gibi, kulun da "Ben Hakkım!" demesi caiz olur. Nasıl ki Hz. Hallâc-ı Mansûr "Ene'l-Hak" (Ben Hakk'ım) buyurdu. Vücûd-i kadîm, vücûd-i hâdis üzerine kadem vurduğu ve onu istîlâ ettiği vakit, o hâdisi hayrân eder ve onun vücûd-i mevhûm-i izâfîsini yok eder; ve onu yok ettiği vakit... - **Tüm Şiirlerim** — Terzibaba - Necdet Ardıç (129 (tüm Şi̇i̇rleri̇m)) > Hazreti Mansur enel HAK demiş, Hazreti Maşuk enel HAK demiş, Hepside bu sırra canlar vermiş, Bu ne sırdır hey diye seslendim. Ey dünya suallerime cevap ver, Beni bırakıp etme muğber, Eğer kendinden yoksa haber, Bu ne habersizliktir hey diye seslendim. 16/5/1962 ŞEYHİME Yirmi iki yıllık uykudan, Boş hayelden hülyadan, Dünyadaki yalandan, Beni uyandıran şeyhimdir şeyhim. - **Necdet Divanı** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Necdet Divanı) > Pınarların suyun içtim bitirdim, Göz yaşımı içime döktüm indirdim, Ciğerim yanıyor diye her gün inledim, Bu ne yanmaktır hey diye seslendim. Hazreti Mansur enel HAK demiş, Hazreti Maşuk enel HAK demiş, Hepside bu sırra canlar vermiş, Bu ne sırdır hey diye seslendim. - **Mektuplarda Yolculuk — M. Nusret Tura** — Nusret Tura (82 Mektuplarda yolculuk M.Nus Tura) > Mansur gibi konuşmaların hatalı olması dolayısıyla, peygamber-i zişanımız gibi çıplak ve hakiki vücuda bir elbise giydirmeyi münasip gördüm. - Ey canımın canı, ey derdimin ilacı, ey basiret gözümün cilâsı. Esselâmü aleyke ve Rahmetullah! - Ey gönlümün sultanı, ey bahtımın fermanı, Ey rabbimin Kur'ân-ı! - **Bendeki Terzi Babam (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (126 14 1 BEN deki TERZ BABAM Murat Kontrol) > İşte bu hakîkati ehli olmayandan örtüp gizleyemezse, “Ene’l Hakk” narasını ulu orta yerde atıp Hallac-ı Mansur gibi canını vermek vardır… (حِجَب) Hicâb, sayısal değeri, (ح) Ha: 8, (ج) Cim: 3, (ا) Elif: 1, (ب) Be: 2, (8+3+1+2)= (14) Nûr-u Muhammedi’dir. Tüm mertebeleri içten ve dıştan ihâta etmiş olan bu Nûr, Muhammed Mustafa (s. - **En'âm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (En'âm Sûresi) > İşte Hallac-ı Mansur’un hadisesindeki incelik budur, “Ey Hallac sen anlayamadın mı daha bu hayattaki yapılan işlerin ne olduğunu hem enel Hakk diyorsun hem de Salihlere tahsis etti diye neden ecmain yapmadı diye suçlamaya kalkıyorsun” yani dile getiriyorsun diyor. Suçlamayı da bırakalım dile getiriyorsun diyor. “Ve ala ibadillahissalihıyn” sözü aynı zamanda “Ve ala ibadillahi ecmaindir” ama Sıfât ve Zât... - **Sohbet Arası Sohbetler CD 21** — Terzibaba - Necdet Ardıç (153 21 10.cd Sohbet Arasi Sohbetler) > Bakın kavmine lanet etmedi, kavmini kötülemedi, ne olaydı benim halimi bilselerdi, keşke bilselerdi diye bu temennide bulundu. Hani Hallac-ı Mansur da ne demişti? “ya Rabbi sen onların kusurlarına bakma, cezalandırma yani, bunlar senin şeriatını korumak için bu işi yapıyorlar” diye onlara rahmette bulundu, merhamette bulundu. - **Hûd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Hud Suresi) > Hallac-ı Mansur ve benzerleri, Nebiyy-i zî-şana tâbi' olup şeriat çerçevesinde türlü mücahedeler ile beşerî sıfatlarından temizlenmiş ve benlik vehmi gömleğini izafi vücutlarından çıkarmış ve artık onlarda gözüken Hakk’ın sıfatları bulunmuş olduğundan, bu zatlardan çıkan "Ene'l-Hak-Ben Hakk’ım" sözünde asla nefislerinin katkısı yoktur. Ve onlar bu davalarında sadıktırlar. Beyit: Mansur “Ene'l-Hak” söyledi Haktır... - **Nûr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (236 24 24 Kur Ker Yol Nûr Sûresi Murat Deruni) > Bir şeyin nefsi o şeyin zatı yani hakîkatidir. İşte bu hakîkati ehli olmayandan örtüp gizleyemezse, Ene’l Hakk narasını ulu orta yerde atıp Hallac-ı Mansur gibi canını vermek vardır… Faydalı olur düşüncesi ile Terzi Baba (13) Hakîkat-i İlâhiyye kitabının 49. - **Bir Hikâye, Birçok Yorum** — Terzibaba - Necdet Ardıç (25 Bi̇r Hi̇kâye Bi̇r Çok Yorum) > İster sondan başa git, elbiseleri çıkara çıkara. İster Hallac’ın söylediğini ilk başta söyle rahatla. ENEL HAKK. İki ehad arası “kelebeğin ömrü” veya “28 peygamberin hayatının cem’i”. Bu iki zaman arasında fark yok. - **Sohbet Arası Sohbetler CD 13 (2003)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (145 13 9 2003 11 Cd Sohbet Aras Sohbetler) > Hallac-ı Mansur bir gün Bağdatta camide kürsiye çıkmış çoşkulu muhabbetli bir vaaz veriyor, çevresindeki mü’minlere rahmetinden dolayı bazı ilahi hakikatleri anlatıyor, muhabbet oluşturmaya çalışıyor ki kişiler Hakk’a daha sevgi muhabbet ile yaklaşsınlar diye, yoksa cehenneme atacak şunu yapacak bunu yapacak diye korkutucu vaziyette değil sevdirici mahiyette muhabbeti ile birlikte vaaz ediyormuş Bu vaaz sırasında... - **Sohbet Arası Sohbetler CD 8 (2002)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (140 8 2002 10 CD Sohbet Aras Sohbet) > قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ يَالَيْتَ قَوْمِى يَعْلَمُونَ 36/26 Bana gösterdiği lütfu bilselerdi yapmış olduğu lütfu bilselerdi ne olurdu diye temennide bulundu bakın kavimine lanet etmedi kavimini kötülemedi, ne olaydı benim halimi bilselerdi, keşke bilselerdi diye bu temennide bulundu. Hani Hallac-ı Mansur da ne demişti, kesiyorlarken “Ya rabbi sen onların kusurlarına bakma bunlar senin şeriatını korumak için... - **Kelime-i Şîsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Kelime-i Şîsiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Nefsiyye) > Nitekim Hallâc-ı Mansûr hazretleri buyurur: Beyit: ✨ ✨ Sade Türkçe flash Yani Hak'ın varlığı senin aynandır. Sen kendi nefsini onda görürsün. Çünkü sen, O'nun bir şe'ni (ilahi bir hali) olarak, O'nun ahadiyet (birlik) zâtında gizliydin. - **İnşikâk Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (178 84 İ̇nşi̇kâk Sûresi̇) > Cennet yaşamına dahil olduklarında kendilerinden yukarıda olan Zât cennetindekilerin hâli onlara bu seviyelere gelemedikleri için pişmanlık azabı olacaktır. Kendilerinde hakkı bulup, bu sırrı ağyara açan Hallac-ı Mansur gibi irfan ehli kimseler ise bundan anlamayan kimseler tarafından bu dünya hayatında bedenen zâhiri eleme uğramışlardır-uğramaktadırlar. - **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2) > "Sikāt" kelimesi, kesre ile "sika" kelimesinin çoğuludur; sağlam ve güçlü anlamındadır. Ve örfte, ilim ve dinde güçlü olan kişiye denir. Bu şerefli beyit, Hallâc-ı Mansûr hazretlerinin "اقتلوني يا ثقاتي ان في قتلى حياتي" [Ey dinde sağlam olan kimseler, beni öldürünüz; hayatım, öldürülmemdedir] beytinden alınmıştır. - **Muhtelif Mevzular Sohbetleri (2011)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (154 22 2011 Muhtelif mevzular sohbetler) > Orada işte, Melâike-i Kiram bütün bunlara şahit olarak: “eşhedü enlâ ilâhe illallah ve eşhedü enne muhammedün abduhû ve resulühû” diye mâna âleminde, Âlem-i Ervah'ta tasdik etmiş oluyor Peygamber Efendimizin varlığı da, peygamberliği de. “Âla ibadillâhis salihin” de Hallac-ı Mansur Hazretlerinin söylediği bir söz var: “Niye tahsisi etti de: “Ve ala ibadillâhil ecmain” demedi? Mademki rahmet peygamberi idi. - **Sohbet Arası Sohbetler CD 14 (2003)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (146 14.cd 2003 Sohbet Arasi Sohbetler) > Yalnız burada (as) Efendimizin ‘vealeyna ve ala ibadillahissalihin’ demesinde bir sır bir sınır vardır şimdi bilmiyorum bunun zamanı mı değil mi ama. Merak edeceksiniz, şimdi. Yarım kalacak. Anlayabildiğim kadar anlatmaya çalışayım bende. Hallac-ı Mansur bir gün –zaman, zaman mevzu oluyor ama dinlemeyenler de vardır. Zaman zaman bu mevzuyu anlatıyoruz ama tekrarında da yarar vardır. - **Cem'o ve Fark'o** — Terzibaba - Necdet Ardıç (105 Cemo ve Farko) > ...KAFİR’im, MÜŞRİK’im, MÜCRİM-MÜNAFIK’ım, MÜNKİR’im) deseydi acaba ne yaparlardı. Başını kesmekle kalmazlar bütün vücûdunu lime, lime yaparlar, sokak hayvanlarına yemek için atarlardı kabri bile olmazdı. “Ama... - **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (158 26 Sohbet aras sohbetler) > ...“enel Hak” diyen Hallâcı Mansur bu yüzden kesiliyor. Zaten zâhir ehliyle bâtın ehli dediğimiz. Hani demin sorulan sualin arasında ne fark var diye sorulmuştu. Zâhir e... - **DVT-C001 (Ses Kaydı)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (1772747276481 DVT C001.MP3) > ...merkezi bir yer edinirken, ilk sûfîlerde ortaya çıkan işârî dilin yerine daha nesnel bir dil konuşlanmıştır. Tasavvuf, genel olarak nesir tarzını kullanmış olmasına rağmen paradigmasını manzum ya da mensur olarak ya... - **TB. Kelime-i İsmâîliyye & Ya'kûbiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (183 Fusûsu’l-Hi̇kem) > ...ecek kapasiteye geldin o zaman Hz. Rasulullah’ın söylediği ve ala ibadillahis salihin, salihler üzerine olan tahsisinin aslında salihler değil cemi olduğunu anlaman lazımdı diyor. Yani Hz. Rasulullah her ne kadar or... - **TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (190 Fusûsu’l-Hi̇kem) > Böyle olunca “enel Hakk” diye bir insandan neden demesin. Bir başka yerde de “ enel Hakk sözü bir dava değildir,” diyor yani “enel Hakk” dendiği zaman Hallac-ı Mansur Allahlık davasında bulundu diye kestiler, idam ettiler, ademe gönderdiler, o da ayrı bir konu, “enel Hakk” sözü bir dava değildir, “ene batıl” sözü bir davadır. - **Yûsuf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (22 12 Yûsuf Sûresi̇) > Yani bizden bizim lisânımızdan O “enel hak” diyor. Eğer nefsimizden söylüyorsak o zaman “Fir’avnun” ta kendisi olmaktayız. İşte Hallâc-ı Mansur bunu böyle bir cuşu huruş içinde söyledi. Söyleyen kendi değildi. Zâten hakk, “ben Hakkım” dedi. Ne deseydi? - **Ahzâb Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (243 33 25 Kur Ker Yol Ahzab Sûresi Murat Deruni) > Bir şeyin nefsi o şeyin zatı yani hakîkatidir. İşte bu hakîkati ehli olmayandan örtüp gizleyemezse, Ene’l Hakk narasını ulu orta yerde atıp Hallac-ı Mansur gibi canını vermek vardır… Faydalı olur düşüncesi ile Terzi Baba (13) Hakîkat-i İlâhiyye kitabının 49. - **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (249 40 42 Ku Ker Yol MÜ'MİN Sûresi Murat Derûni (2)) > " (17/81) O mertebe için bunları yaparsanız Hakk size gelmiş olur yani Hakk sizi istilâ etmiş olur sonra bâtıl ise geçer gider. Hakk’ın gelmesi gerçek olarak Hakk esmâsı’nın senin bütün varlığını kuşatmasıdır, işte Hallac-ı Mansur bu mertebede “Enel Hak” demiştir. Zaten aslında bâtıl diye bir şey yok idi, bâtılı biz icat ettik, hayalimizden icat ettik, Hakk-ı gönderdik onun yerine yine hayalimizden, benliğimizden... - **Şûrâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (250 42 38 Ku Ker Yol Şûrâ Sûresi Murat Derûni) > ...lâm eder, ki ehline malumdur. 3. Rasûl – Elçi göndererek vâhy eder Hakk’ın kullarına bu tür “ihbarat-ı” (haberleri) umu-mi (genel) olanıdır. Cenâb-ı Hakk esma mertebesinde zuhura gelen bir melek aracılığı i... - **İsrâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (38 17 İ̇sra-Sûresi̇) > " O mertebe için bunları yaparsanız Hakk size gelmiş olur yani Hakk sizi istilâ etmiş olur sonra bâtıl ise geçer gider. Hakk’ın gelmesi gerçek olarak Hakk esmâsı’nın senin bütün varlığını kuşatmasıdır, işte Hallac-ı Mansur bu mertebede “Enel Hak” demiştir. Zaten aslında bâtıl diye bir şey yok idi, bâtılı biz icat ettik, hayalimizden icat ettik, Hakk-ı gönderdik onun yerine yine hayalimizden, benliğimizden yeni bir... - **Altı Peygamber - Hz.İsa (a.s) Ruhullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç (60 6 Peygamber (5)) > ...ünah meselesinden dolayı cennette duramadılar, bu dünyaya indirildiler, murdarlaştılar, kudsiyetlerini bitirdiler. Murdar kişi, kirli kişi, dokunduğunu da murdar eder. Şeriata göre bu böyle idi ve o güne kadar da bü... - **Reşahât — Aynü'l-Hayât** — Terzibaba - Necdet Ardıç (65 Reşahat Ayn-EL Hayat) > ...de Allah'ın emirleriyle olmak» şeklindeki ifadelerinden murad şudur ki, tâlib, kitap ve sünnetle amel edecek ve zâhirinde şeriata aykırı en küçük bir tavır olmayacaktır. Yine Alâeddin Attâr Hazretlerinin if... - **İnsân-ı Kâmil (Cilt 2)** — Abdulkerim Cili (114 1 İ̇nsân-I Kâmi̇l) > "Ene'l Hakk" diyen Hallac-ı Mansur, bu hakikatini kendi nefsinden ve kendinde ve kendinden ibaret buldu. "Ene'l Hakk" sözünü söylemek gayet kolaydır, çünkü hakikattir ama "Ene Bâtıl" yani "Ene" ben varım sözünü söylemek zordur demişler. O zaman zorluğu neden? Çünkü benlik iddiasında bulunmakta, ben dediği zaman kişi Hakk'ın huzurunda benlik iddiasında bulunmakta ve ilahlık ilanında bulunmakta, onun için ben demek... - **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç (131 Kur n Ker mde yolculuk 53 Ayetleri ve Tezi Baba) > Bir şeyin nefsi o şeyin zatı yani hakîkatidir. İşte bu hakîkati ehli olmayandan örtüp gizleyemezse, Ene’l Hakk narasını ulu orta yerde atıp Hallac-ı Mansur gibi canını vermek vardır… Faydalı olur düşüncesi ile Terzi Baba (13) Hakîkat-i İlâhiyye kitabının 49. - **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç (179 13 Terzi-Elif-Terazi-Teradî-İrfan Mektebi-Kırk Seyir) > İşte iş zeval den zevali kemâle dönünce, hakîkatte kimse bu kişiyi etkileyemez, çarpamaz, tutamaz zâhirde öyle gözükür ama hakîkatte öyle değildir. Hallac-ı Mansur hazretleri Ene’l Hakk narasından sonra hapsedilmiş bu hâli gören bekçilerden biri efendim alın bu anahtarları çıkabilirsiniz demiş, bize bu duvarlar engel değil diyerek duvar ortadan kaybolmuş. - **TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (186 Fusûsu’l-Hi̇kem) > ...ruyorlar. Halbuki (İsrâ, 17/72) وَمَنْ كَانَ فِى هَذِهِۤ اَعْمَى فَهُوَ فِى الاَخِرَةِ اَعْمَى وَاَضَلُّ سَبِيلا âyet-i kerîmesi ile “öldükten sonra amelin kesileceğine ilişkin” hadîs-i şerîfi ba'de'l-mevt... - **Gülşen-i Râz ve Şerhi (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (75 GÜLŞEN-İ RÂZ ve ŞERHİ) > Hallac-ı Mansur iki elini kestikleri zaman şöyle demiştir, “Aşkın iki rek’at namazı vardır, onun abdesti de kişinin kendi kanıyla alınır.” Kişi akıl yönüyle kendisinde olan gereksiz dal ve budakları beslemek yerine onları keserek gerçeğini beslemelidir ki o kendisinden çıkan daha güçlü ve gür çıksın. ********* Bak o deryânın bir damla rahmeti; Nasıl buldu binlerce şekil ve ismi. - **Enfâl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Enfal Suresi) > Nasıl ki Hallac’ı mansur Ene’l Hakk demiştir. Yani Hakk benim ile beraberdir. Bir başka ehlullah ise ene batılmı deseydi. Diye ifade etmiştir. İşte bu müminler kendi hakikatlerinde bulunan Hakka, Hakk ile iman etmişlerdir. Onları rablerii katında yüksek mertebeler ef’âl, esmâ, sıfât, zât ve hakikat-i muhammediye mertebelerinden dereceler vardır. - **Kelime-i İlyâsiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Kelime-i İlyâsiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i İnâsiyye) > Yani gören, ki kendi nefsidir, görülenin tekil hakikati olarak görür; ve bu şekilde de gören ve görülen ve müşahede eden ve müşahede olunan tek bir şey olur. Nasıl ki Hallâc-ı Mansûr (k.s.) hazretleri bu makama işaretle buyurur. Beyit: حَاشَاكَ حَاشَاي مِن اثْبَاتِ اثْنَيْنِ أَ أَنْتَ أَمْ أَنَا هَذَا الْعَيْنُ فِي الْعَيْنِ Tercüme: "Aynda olan bu “ayn”, sen misin yoksa ben miyim? - **Nahl Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Nahl Suresi) > ...d-i necat tır. (Murat Derûni) Mesnevi-i Şerif ile yolumuza devam edelim; Zîrâ ki, senin isteğin olmaksızın muhakkak o küfür değildir, ûsteksiz olan küfür tenakuz söylemektir. Zîrâ küfrü ihtiyâr için evvelâ... ## İlgili Kavramlar - [Enel Hakk](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/enelhakk) — influences - [Fenafillah](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/fenafillah) — related - [Aşk](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ask) — related - [Tevhid](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/tevhid) — related - [Fena](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/fena) — related - [Sekr](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/sekr) — related - [Fenafillah](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/fenafillah) — related - [Enel Hakk](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/enelhakk) — related - [İnniyyet](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/inniyyet) — related