# İnniyyet > 'Ben'lik. Kur'an ve İnsan'ın ana kaynağı. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/inniyyet --- ## Tanım İnniyyet (إنية), "**ene**" (ben) zamirinden türemiş, "**ben'lik, benliğim**" anlamında bir kavramdır. Tasavvufta **kulun hakiki ben'liği** ile **nefsânî sahte ben'liği** (enâniyyet) arasındaki ayrımı ifade eder. Necdet Ardıç ekolünde İnniyyet, "**Kur'an ve İnsan'ın ana kaynağı**" olarak tanımlanır; yani Hakk'ın insanda tecelli eden hakiki "Ben"idir. ## Etimoloji **"Ene"** (أنا) = Ben. Arapça'da bu zamirden üç türev kavram oluşturulmuştur: 1. **İnniyyet / Eniyyet (إنية)** — Hakiki ben'lik, varlıkta "ben"in asaleti 2. **Enâniyyet (أنانية)** — Nefsin putlaşmış, benmerkezci "ben"i 3. **Ene'l-Hakk (أنا الحق)** — "Ben Hakk'ım" (Hallâc) ## Hallâc ve "Ene'l-Hakk" Hallâc-ı Mansûr'un **"Ene'l-Hakk"** (Ben Hakk'ım) sözü, inniyyet meselesinin tasavvuf tarihindeki en dramatik ifadesidir. Bu söz: - **Enâniyyet** (şirk, küstahlık) olarak yorumlanırsa küfürdür. - **Hakikî İnniyyet** (kulun sahte ben'liğinin fânîliği, Hakk'ın hakiki "Ben"inin zuhuru) olarak yorumlanırsa tevhidin zirvesidir. Mevlânâ *Mesnevî*'de (II/305 vd.) Hallâc'ı savunur ve bu sözün gerçek manasının "enâniyyeti yok edip İnniyyeti'yle baki olmak" olduğunu bildirir. ## Kur'an Referansı - **Tâhâ 20:14** — "**İnnenî ene'llâhu lâ ilâhe illâ ene**" (Şüphesiz ben... Ben Allah'ım; benden başka ilah yoktur.) — İnniyyetin Zât'a ait oluşunu açık gösteren ilâhî hitap. - **Bakara 2:30** — Meleklerin "**innî câilun fi'l-ard halîfe**" hitabındaki **innî** (Ben), halifelik bağlamında insan İnniyyetinin ilahi kaynağına işaret eder. ## Kul'un İnniyyeti vs. Enâniyyet Sûfîlerce bir kulun iki "ben"i vardır: - **Sahte ben (enâniyyet):** Ayrı, müstakil, Hakk'tan gayrı olduğunu zanneden nefsin ben'liği. Bu ben putlaşırsa şirke kapı açar. - **Hakiki ben (İnniyyet):** Kulun Hakk'ın aynası olduğunu idrak eden, **"Ben, O'nun ayağı altındaki tozum"** şuuruna varmış ben'lik. **"Men arefe nefsehû fekad arefe Rabbeh"** (Kendini bilen Rabbini bilir) hadîs-i kudsîsi (rivayet tartışmalı), İnniyyetin keşfinin Hakk'ın bilgisine açılan kapı olduğunu öğretir. ## Necdet Ardıç Ekolünde Modern Türk tasavvufunun önemli isimlerinden Necdet Ardıç, İnniyyet'i **Kur'an** (ilahi kelâm) ve **İnsan** (kâmil varlık) olmak üzere iki büyük tecellinin ortak ana kaynağı olarak tanımlar. Bu yorumda İnniyyet, hem metinsel (Kur'an) hem varlıksal (İnsan) hakikatin kaynağı olan ilahi "Ben"dir. ## İlgili Kavramlar - [huvviyet](/wiki/huvviyet) - [enaniyet](/wiki/enaniyet) - [hallac-i-mansur](/wiki/hallac-i-mansur) - [fena](/wiki/fena) - [insan-i-kamil](/wiki/insan-i-kamil) ## Kaynaklar - İbn Arabi, *el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye* - Mevlânâ, *Mesnevî* (Hallâc bahsi, II/305) - Abdülkerîm el-Cîlî, *el-İnsânü'l-Kâmil* - Necdet Ardıç, *Tasavvufî Terimler Sözlüğü* ## Bu Kavramın Geçtiği Eserler - **Bir Ressam Hikâyesi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (62 Bir ressam hik yesi) > ” Dördüncü karınca Zat-i mertebeye nazar etti.. Fakat Vücut ile Zat bağlantısından haberi yoktu.. Zat Hüviyyet ve Eniyyet ve sadece düşünceden ibaret olduğundan hiçbir oluşum yok idi. Ve ilimden ibaret düşünce idi.. Sûretlerin düşünce ile bağlantısını kuramadı… - **Bendeki Terzi Babam (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (126 14 1 BEN deki TERZ BABAM Murat Kontrol) > Ahadiyyetin iki bölümü, “Eniyyet ve Hüviyyet” ile Eniyyet “İnsân ve Kû’rân”, Hüviyyet-i ise “Âlemler ve Kâ’be” dir. Fakîr ise Efendi Babam-dan zâhiren uzakta İstanbul’da oturduğum ve bu seyâhatler neticesinde “Kâinat kitâbı” ve âlemler yönüne yani Halk yönüne daha yakîn olduğumu düşünüyorum. - **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Gökyüzü İnsanları Araştırması 2) > Ahadiyyet, zâtın “hüvviyyet” ve “inniyyet” iyle ilk zuhurudur. “Hüvviyyet ”i, beytinin ve âlemlerin kaynağı. “İnniyyet” i, “Hakikat-i Muhammedi” ve insânın kaynağıdır. Ahadiyyet, sırf zâttan ibarettir; Hakk’a ait itibarlar da, halka ait itibarlar da orada yoktur. - **Zâriyât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (260 51 31 Kur Ker Yol Zariyat Suresi ve Hazmi Tura hz. Murat Deruni) > Hakikat-i Muhammedinin eniyyet ve uluhiyyetinin hakikati, Hu’nun nûrunun sıfatlarının Celal Cemal delili ile hayallenir. Hakikat-i ilahi deryasının, Rahmân, Rahîm sırrınını eniyyetine erene er kamil diye nida edilir. Hakikat-i Muhammedi Hu… - **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Ahadiyyet, zâtın “hüvviyyet” ve “inniyyet” iyle ilk zuhurudur. “Hüvviyyet ”i, beytinin ve âlemlerin kaynağı. “İnniyyet” i, “Hakikat-i Muhammedi” ve insânın kaynağıdır. Ahadiyyet, sırf zâttan ibarettir; Hakk’a ait itibarlar da, halka ait itibarlar da orada yoktur. Hiçbir şekilde mahlûk için oraya yol yoktur. Çünkü bu hal görülmez “zûlmet” âleminden, “tecelli nûrlarına” doğru, zâtın “ilk tenezzülü” dür. - **Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)** — Nusret Tura (164 2 Esmâ’ül Hüsna) > İşte burada (اح) Ah ile Ahadiyyet’in iki özelliği (هُ) Hu’ daki (و) “Vav” Vahidiyet yönü ise (هو) Hüve olarak, (هُ) Hu’ya bağlı olarak, Hüviyeti oluşturmuş… Nuru İlâhi ve Nuru Muhammedi أَنَّ Enne yani Eniyyet olarak Kur’ân - Nuru İlâhi –Zât ve bâtınında Nuru Muhammedi ile (س) Sin ile İnsân oluşmuştur… Bundan sonra, (أَنَّ) Enne, Ulûhiyyet ve (و) Vav: Vahidiyyet ve Rahmâniyyet olarak oluşmuş ve Rahmâniyyet (هُ) Hu... - **Hac Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (234 22 27 Kur Ker Yol Hac Sûresi Murat Deruni) > Peki neyle “Enna” “Ene” Eniyyet ve “Na” Biz Zâtı ile Allah “Hüve” hüviyeti ile Hakk’tır. Tekrar edersek, Eniyeti (İlahi Benliği) ve Zât-ı ile Allah Hüviyeti (kıyam bi nefsihi) ile Hakk’tır. “İnnehu” Nefes-i Rahman-i nin “Hu” ile “yuhyi” diri olan gönüllerden tenfisi ile ölü-mevtâ olan gönüller diriltilir. - **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Bu yönüyle “zâlûmen cehulâ” nın kaynağı, “ merte- be-i Ahadiyyet” tir.ki aynı zamanda bu mertebe de inniyyet ve hüvviyyet, özde kimlik olmuş olur. -İnniyyet mertebesi “İnsân” ve “Kûr’ân” ın kayna- ğı ki bunlar iki kardeştir. - **Haşr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (265 59 48 Ku Ker Yol Haşr Sûresi Murat Derûni) > Bu yönüyle “zâlûmen cehulâ” nın kaynağı, “ merte- be-i Ahadiyyet” tir ki aynı zamanda bu mertebe de inniyyet ve hüvviyyet, özde kimlik olmuş olur. -İnniyyet mertebesi “İnsân” ve “Kûr’ân” ın kaynağı ki bunlar iki kardeştir. - **Enbiyâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (233 21 26 Kur Ker Yol Enbiya Sûresi Murat Deruni) > Orada ne isimlerin, ne de sıfatların sözü geçer. Burası mücerred zâta ait bir isimdir. Ahadiyyet, zâtın “hüvviyyet” ve “inniyyet” iyle ilk zuhurudur. “Hüvviyyet ”i, beytinin ve âlemlerin kaynağı. “İnniyyet” i, “Hakikat-i Muhammedi” ve insânın kaynağıdır. - **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (165 9 Kiyâmet Sûresi̇) > ...i (O-Hu-11) ile "455" tir. Vermiş olduğunuz emanet şifreleri ile uyum içindedir. Murat-Murad ismi de "Künfe Yekün" Âyetlerinde Nüket Annem (T.O = 470) ve Efendi Babamın şifreleri ile uyum içindedir. Nureddin... - **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (235 25 29 Kur Ker Yol Furkan Sûresi Murat Deruni) > Bu yönüyle “zâlûmen cehulâ” nın kaynağı, “ merte- be-i Ahadiyyet” tir.ki aynı zamanda bu mertebe de inniyyet ve hüvviyyet, özde kimlik olmuş olur. -İnniyyet mertebesi “İnsân” ve “Kûr’ân” ın kayna- ğı ki bunlar iki kardeştir. - **Hadîd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (263 57 46 Ku Ker Yol Hadid Sûresi Murat Derûni) > Bizim hüviyyetimiz dışımız, inniyyetimiz ise bâtınımız ya’nî hakîkatimizdir. İşte bizlerin bu ma’nâlar doğrultusunda kendimizi bilmemiz gerekmektedir ki, bu âlemin nesiyiz ve neresindeyiz, nereden geldik, sonra nereye gidilecek gibi belirli soruların cevaplarını verebilelim. - **Bi'smi Has, Selâm (13)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (91 Bi̇i̇smi̇ Has, Selâm (13)) > Ahadiyyet mertebesinin hakîkatinde ortaya çıkan bu inniyyet ve hüviyyet açısından herbirerlerimize döndüğümüz zaman bizim de “inniyyetimiz” ve “hüviyyetimiz” vardır. Bizim hüviyyetimiz dışımız, inniyyetimiz ise bâtınımız ya’nî hakîkatimizdir. İşte bizlerin bu ma’nâlar doğrultusunda kendimizi bilmemiz gerekmektedir ki, bu âlemin nesiyiz ve neresindeyiz, nereden geldik, sonra nereye gidilecek gibi belirli soruların... - **Gülşen-i Râz ve Şerhi (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (75 GÜLŞEN-İ RÂZ ve ŞERHİ) > ...(c.c) inniyyeti yönüyle ise vasıfsız tek bir varlıktır. İşte bu benlik, beşeri akıl ile anlaşılabilecek bir benlik değildir. Biz kendimizi idrâk ederek aslında bu Hakk... - **Altı Peygamber - Hz.İbrahim (a.s) Halillullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç (24 6 Peygamber (3)) > ) Zât-ı mutlak kendini daha henüz her hangi bir vasfı ile vasıflandırmazdan evvel, yâni kendini bir isim ile vasıflandırmazdan evvel Ahadiyyetinde iken inniyyet-i ile, Hadîs-i Kûds-î de bildirildiği üzere, (Küntü kenzen mahfiyyen fe ahbebtü en u’rafe fe halektül halke li uğrafe bihi. ) (Ben gizli bir hazine idim bilinmekliğimi sevdim-arzu ettim ve bu halkı, onunla bilinmekliğim için halkettim. - **Âl-i İmrân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (40 3 ÂL-i İMRÂN-SÛRESİ) > (Elif) Cenâb-ı Hakk’ın inniyyeti ve hüvviyyeti itibarıyla ilk zuhuru olan ahadiyyet mertebesidir, (Dal) bir bakıma ahadiyet mertebesinin delilidir, Âdem (a.s.) dan itibaren gelen peygamberlerinde ifadesidir ve bu delilin işaret ettiği mânâ (Mim) de toplanıyor yani Hakikati Muhammedi de, ahadiyet mertebesinin en kemalli zuhur yerinde. - **TARİKATLARDA MÜBÂREK GÜN VE GECELERİN YERİ VE EHEMMİYETİ— Lisans Tezi** — Fahrettin Avan (Mübarek Geceler Bitirme Tezi) > " hadis-i kudsisince evvelâ Ahadiyyet yani " inniyyet /benlik ve hüviyet" mertebesine tenezzül etti. Oradan Vâhidiyyet yani "sıfat", "a'yân-ı sâbite" mertebesine, oradan da "esma" ve "ef'âl" yani zuhûr/ortaya çıkma mertebesine tenezzül etti. Böylece bütün âlemler varlıklarına kavuşup /var olup yaşam ve var olma sevincini kendi idrâkleri düzeyinde tattılar. - **Saff Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Saf Suresi) > Belki bir hanımın bir erkeğe tutunması şeriatça uygun olmaya bilir. Ama burası zat mertebesi tecellisi olduğu için hiçbir oluşum yok sadece Eniyyet (İnsan ve Kûr’ân) ve Hüviyyet (Alemler ve Kabe) var… Akşam namazın da Efendi Babam ile yan yanaydık. - **Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir** — Terzibaba - Necdet Ardıç (179 13 Terzi-Elif-Terazi-Teradî-İrfan Mektebi-Kırk Seyir) > Dolayısı ile rut planı da, izleyecek yol, ya da güzergah anlamına geliyor. Burada izlenecek yol çoktur. Ama bir önceki Az-“rut” plan yol tektir. O da Ahadiyyet, Eniyyet (İnsân ve Kûr’ân) ve Hüviyyet (Kâ’be ve âlemler) dir. Uluhûyyet, Vahidiyyet sahasında Rahmâniyyet ile nefesini-nefsini tenfis edince birçok yol ihdas olundu. ## İlgili Kavramlar - [Hüvviyet](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/huvviyet) — related - [Hallac-ı Mansur](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/hallac-i-mansur) — related - [Fena](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/fena) — related - [İnsan-ı Kamil](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/insan-i-kamil) — related - [Hüvviyet](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/huvviyet) — related