# İsmail Hakkı Bursevî > Osmanlı dönemi mutasavvıf ve müfessiri olup, Celvetî tarîkatının önemli temsilcilerindendir. "Rûhu'l-Beyân" adlı işârî tefsiriyle tanınır. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ismail-hakki-bursevi --- ## Tanım ## Giriş Rûhu'l-Beyân tefsirinin yazarı. Klasik işârî tefsirin zirvelerinden. ## Tanım ve Kavrayış İsmail Hakkı Bursevî (1652-1725), Osmanlı dönemi mutasavvıf ve müfessiridir. "Rûhu'l-Beyân fî Tefsîri'l-Kur'ân" adlı tefsiri klasik işârî tefsirin en önemli eserlerinden biridir. Celvetî tarîkatının ilim dalından gelen bu eser, âyetleri hem zâhir hem bâtın yönleriyle ele alır. ## Kitaplarda Geçişi Bu sayfanın kütüphanemizdeki **başlıca referansları** (sıklık sırasına göre): ## Bu Kavramın Geçtiği Eserler - **Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Efendi Babacığım bir meseleyi arz etmek isterim: Geçen Bursa'ya gelişinizde "Size de bir mahlas vermenin zamanı geldi" demiş ve orada Bursevî mahlasını münasib görmüştünüz. Malumu âliniz Bursevi denince akla İsmail Hakkı Bursevî geliyor, daha sonra da bu mahlasta sufiler olmuş ama hiçbiri akılda kalmamış, İsmail Hakkı Bursevî'nin böyle bir rüchaniyeti var. Sizden sonra bu mesele üzerinde biraz tefekkür edince kendi... - **Câsiye Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Bu bağlamda başta Sülemî’nin Hakâiku’t-Tefsîr’ i olmak üzere, Tüsterî, İmam Kuşeyrî, İbn Berrecân, İbnü’l-Arabî, Rûzbihân Baklî, Necmüddin-i Dâye, Nimetullah Nahcuvânî ve İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirlerinden istifade edilmiştir. Ayrıca ilgili âyetlere dair Terzi Baba’nın muhtelif eserlerindeki yorumları da önemli bir kaynak olarak değerlendirilmiştir. Bilindiği üzere, ilk sûfîlerle birlikte Kur’ân’ın keşf, ilham,... - **DVT-C001 (Ses Kaydı)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > NAMAZ Sûfîler, İslam dininde en temel ibadet olan namazın hakîkatlerine dair pek çok yorum yapmışlardır. Mesela İsmail Hakkı Bursevî, beş vakit namazı, beş hazret mertebesi ile ilişkilendirir. [364] Her ibâdetin ayrı bir ilâhî isim ya da hâkîkatle irtibatlı olduğunu söyleyen İbnü’l-Arabî’ye göre namaz, en-Nûr ismi ile ilişkilidir. - **Vâkı'a Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Bu bağlamda başta Sülemî’nin Hakâiku’t-Tefsîr’ i olmak üzere, Tüsterî, İmam Kuşeyrî, İbn Berrecân, İbnü’l-Arabî, Rûzbihân Baklî, Necmüddin-i Dâye, Nimetullah Nahcuvânî ve İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirlerinden istifade edilmiştir. Ayrıca ilgili âyetlere dair Terzi Baba’nın muhtelif eserlerindeki yorumları da önemli bir kaynak olarak değerlendirilmiştir. Bilindiği üzere, ilk sûfîlerle birlikte Kur’ân’ın keşf, ilham,... - **Sâd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Bu bağlamda başta Sülemî’nin Hakâiku’t-Tefsîr i olmak üzere, Tüsterî, İmam Kuşeyrî, İbn Berrecân, İbnü’l-Arabî, Rûzbihân Baklî, Necmüddin-i Dâye, Nimetullah Nahcuvânî ve İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirlerinden istifade edilmiştir. Ayrıca ilgili âyetlere dair Terzi Baba’nın muhtelif eserlerindeki yorumları da önemli bir kaynak olarak değerlendirilmiştir. Bilindiği üzere, ilk sûfîlerle birlikte Kur’ân’ın keşf, ilham,... - **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Çünkü “Kur’an”, zattır; daha evvelcede belirtildiği gibi, Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’ana bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur’anı talim etti. - **Enbiyâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > i, Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’ana bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur’anı t - **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > , Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’an a bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur - **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi > (367) ÖNSÖZ MUHTEREM okuyucum Bu kitap Muhyiddin-i A’rabî Hazretlerinin “Fütuhat-ı Mekkîyye” isimli kitabından alınan bazı bölümlerinin, İsmail Hakkı Bursevi Hazretleri tarafından açıklamalarından meydana gelmiştir. Biz de Osmanlıca aslından bu gün okunacak hale ge­tirmek istedik ki, çok değerli bu küçük eser meraklılarının elinde, kendilerine yol gösteren bir kılavuz olsun. - **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > , Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’ana bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur’anı t - **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > , Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’ana bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur’anı t - **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > de bahsettiği [Fütuhat, III, 348, 549] bu olayın mahiyetini Bursevî'nin kendi üslûbu çerçevesinde ele alacak ve Fütûhât'ta yer alan aslı ile de bir karşılaştırma yapmaya çalışacağız. Bu hâdise kısaca şöyle cereyan etmiştir: Muhyiddin ibn Arabî, bir gün Kabe'y - **Bir Hikâye, Birçok Yorum** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Fetih’te buyruldu: Yusuf (a.s.) 12 sene hapiste kaldı. İsmail Hakkı Bursevî Hazretleri, Rûhu’l-Beyân’da Yusuf (a.s.) ile beraber hapse giren o iki arkadaşı 5 sene hapishanede kaldılar. Sonra 5 yılın dolmasına 3 gün kala o rüyalarını gördüler. - **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > 4 - LÜBBÜL-LÜB (ÖZÜN ÜZÜ) Muhyittin-i Arabi’nin “Futuhat-ı Mekkiye” isimli eserinden alınan bazı bölümlerinin İsmail Hakkı Bursevi tarafından şerh edilmesiyle mey-dana gelmiştir. Üstadımız ise Osmanlıca aslından Türkçeye çevirmek sû-retiyle günümüz insânının hizmetine sunmuştur. Kitapta başlıca Ârif ve onun vasıfları, seyru sülûk hâlleri ile İnsân-ı Kâmil tanıtılmaktadır. - **Lübbü'l-Lübb (Özün Özü)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > (56) Ö N S Ö Z MUHTEREM okuyucum Bu kitap Muhyiddin-i A’rabî Hazretlerinin “Fütuhat-ı Mekkîyye” isimli kitabından alınan bazı bölümlerinin, İsmail Hakkı Bursevi Hazretleri tarafından açıklamalanndan meydana gelmiştir. Biz de Osmanlıca aslından bu gün okunacak hale ge­tirmek istedik ki, çok değerli bu küçük eser meraklılarının elinde, kendilerine yol gösteren bir kılavuz olsun. - **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Ahmet Avni Konuk > yenet vardır. Emr-i vücûd55Fütûhât-ı Mekkiy 416 (289. bâb); Bursevî,Rûhu’l-Beyâ 82, 304. 56Bk.Fütûhât-ı Mekkiyye, III, s. 422 (167. bâb); VII, s. 225-226 (513. bâb). da tayyib ve habîs yekdîğerinden mütemeyyiz olduğundan, ehl-i cennetin naîmi tayyibât ve e - **Ramazan ve Oruç** — Terzibaba - Necdet Ardıç > ” Bu babdaki tafsîlât bu Usûl-i Aşere kitabının matbû’ olan İsmail Hakkı hazretlerinin şerhinde mündericdir. Hz. Mevlânâ (r.a.) efendimizin tarîkleri bu tarîk-ı şüttârdır. Binâenaleyh bu beyt-i şerîfde iki evvelki tarîk erbâbının seyrindeki betâete ve tarîk-i - **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Muhyiddin İbni Hazretlerinin Fütühat-ı Mekkiye adlı eserinden iktibas alıntılanan bazı bölümlerinin, İsmail Hakkı Bursevi Hazretleri tarafından açıklamalarından oluşan Özün-özü, sırr’ın sırrı adlı eserde seferler bahsinin birincisinde; “Mertebe-i insan” a gelene kadar geçtiği yerlerin her birinde hayli güçlüklerle karşılaşır. - **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Hamid Özyayla) Bir öküz boğazladım, kakıldım sere kodum / Öküz ıssı geldi, eydür, boğazladın kazımı (Bir öküzü boğazladım, bastırdım, yere seriverdim / Öküz sâhibi biri gelip bana dedi ki: Benim kazımı niye boğazladın?) Yûnus Emre Buradaki öküz, İsmâil Hakkı Bursevî’ye (ö.1137/1725) göre; yeme, içme, uyku ve cimâ gibi her türlü hayvânî ve nefsânî sıfatları simgelemektedir. Çünkü öküz, bu tür isteklere pek düşkündür.... - **Mü'minûn Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Ârif ise, bütün bu isimlerin ardındaki tek müsemmâ'yı gören ve bilen kişidir. İsmâil Hakkı Bursevî'nin Lübb'ül Lübb isimli kitabının Terzi Baba şerhinde, ârifin bu hâli şöyle ifâde edilir: ------------------- Hazreti Şeyh'in " Fütûhât-ı Mekkiyye "sinde açıklamayı arzu ettiği meselelerden biri de "ÂRİF" hakkındadır. - **Kâf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > si Şeyhi Şemseddin Efendi‟nin, Bursa‟da Sa‟dî Dergâhı Şeyhi İsmail Hakkı Efendi‟nin, Bilecik Maarif müfettişi Hâfız Nuri Efendi‟nin, Gülşenî Şeyhi Şehrî Efendi‟nin, Mustafa Sâfî Efendi tarafından “Kutbu‟l-edeb” denilen İbnü‟l-Emîn Mahmud Kemal Beyefendi‟nin, M - **Kelime-i Üzeyriyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi > il,el-Lübâb fî Ulûmi’l-Kitâ 53. Hadîs olarak kaydı için bk. Bursevî, Rûhu’l-Beyâ 256. Füruzânfer, Gazzâlî’ninKimyâ-yı Saâdet’inden mülhem olabileceğini söyler. Bk.Ehâdîs u Kısâs-ı Mesnevî, s. 269. 427 Beyhakî,Şuabu’l-Îmân, I, 377; Taberânî,Mu’cemu’l-Kebîr, - **Sohbet Arası Sohbetler CD 18** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Nasıl tefsirler çevrildiği zaman bakın Hasan Basri Çantay’ın meali diyor Allah’ın Kur’an’ı demiyor, Çantay’ın meali deniyor, bunun gibi işte hangi meali alırsak mesela İsmail Hakkı Bursevi’nin tefsiri diyor Allah’ın Kur’anı, tefsiri demiyor, sağlam gayet mantıklı, şimdi okuyorum İncil Markos’a göre, İncil Luka’ya göre, İncil Yuhanna’ya göre ve de bunları başından okumaya başladığımız zaman onun düzenlenmesini... - **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç > m bir zatın yazısı vardı. 1192, 1193 ve 1955 ve İhramcızade İsmail Hakkı Toprak yazısı dikkatimi çekti. Bu kapının karşısında polisler muhafız gibi bekliyorlardı. Camiinin iç kapısının önünde bir cenaze öğlen namazını bekliyordu. İçeri girince daha sonrada mim - **Aşk ve Muhabbet Yolu** — Nusret Tura > m. Hürmetlerimle.» Efendim, Sancak Marşı merhum bestekar İsmail Hakkı bey tarafından Selanik'te bestelenmiştir. Ne İngilizler bizden, ne biz İngilizlerden almışızdır. OKUYUCULARIMLA (01.08.1966) Reşat imzasiyle aldığım mektupta şöyle söyleniyor: “B - **Secde Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > tılın arasını ayıran hüküm " manasına gelir. İbrahim Hakkı Bursevî k.s Ruhul Beyan adlı eserinde bu ayet ile ilgili olarak şunu söyler; “Mü’minler, kıyâmet gününü kastederek, kâfirlere şöyle diyorlardı: “Öyle bir gün gelecek ki, o gün bizim günümüz olacak, - **Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > ail el-Hindî, Kenzü'l-Ummal (Beyrut: 1989), 11:125; Bursalı İsmail Hakkı, Ruhu'l-Beyan fî Tefsîri’l-Kur’ân, I-X (İstanbul: 1330), 8:197. ↑ Müslim, Fiten: 125. ↑ Arapça Türkçe Sözlük, Dağarcık Yayınları, Sevr, s. 102. ↑ Steven C. Judd, “Compe - **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > ↑ Bu konuda geniş mâlûmât Terzi Baba Kitâbları içinde değişik mevzûlarda, Muhyiddin Arabî Harflerin İlmi, İsmail Hakkı Bursevi Kitâb’un Netice adlı eserlerinde bulunabilir. Bu tablo Terzi Baba kitâb ve sohbetlerinden elde edilen kesbi ve vehbi bilgiyle oluşturulmuştur. ↑ İlâhi fiil, Hakk’ın fiili… ↑ Nefsin fiili…