# İsmail Hakkı Bursevî > Rûhu'l-Beyân tefsirinin yazarı. Klasik işârî tefsirin zirvelerinden. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/ismail-hakki-bursevi --- ## Tanım ## Giriş Rûhu'l-Beyân tefsirinin yazarı. Klasik işârî tefsirin zirvelerinden. ## Tanım ve Kavrayış İsmail Hakkı Bursevî (1652-1725), Osmanlı dönemi mutasavvıf ve müfessiridir. "Rûhu'l-Beyân fî Tefsîri'l-Kur'ân" adlı tefsiri klasik işârî tefsirin en önemli eserlerinden biridir. Celvetî tarîkatının ilim dalından gelen bu eser, âyetleri hem zâhir hem bâtın yönleriyle ele alır. ## Kitaplarda Geçişi Bu sayfanın kütüphanemizdeki **başlıca referansları** (sıklık sırasına göre): ## Bu Kavramın Geçtiği Eserler - **Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > ını münasib görmüştünüz. Malumu âliniz Bursevi denince akla İsmail Hakkı Bursevî geliyor, daha sonra da bu mahlasta sufiler olmuş ama hiçbiri akılda kalmamış, İsmail Hakkı Bursevî'nin böyle bir rüchaniyeti var. Sizden sonra bu mesele üzerinde biraz tefekkür e - **Câsiye Sûresi** > , Rûzbihân Baklî, Necmüddin-i Dâye, Nimetullah Nahcuvânî ve İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirlerinden istifade edilmiştir. Ayrıca ilgili âyetlere dair Terzi Baba’nın muhtelif eserlerindeki yorumları da önemli bir kaynak olarak değerlendirilmiştir. Bilindiği üze - **DVT-C001 (Ses Kaydı)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > mazın hakîkatlerine dair pek çok yorum yapmışlardır. Mesela İsmail Hakkı Bursevî, beş vakit namazı, beş hazret mertebesi ile ilişkilendirir. [364] Her ibâdetin ayrı bir ilâhî isim ya da hâkîkatle irtibatlı olduğunu söyleyen İbnü’l-Arabî’ye göre namaz, en- - **Vâkı'a Sûresi** > , Rûzbihân Baklî, Necmüddin-i Dâye, Nimetullah Nahcuvânî ve İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirlerinden istifade edilmiştir. Ayrıca ilgili âyetlere dair Terzi Baba’nın muhtelif eserlerindeki yorumları da önemli bir kaynak olarak değerlendirilmiştir. Bilindiği üze - **Sâd Sûresi** > , Rûzbihân Baklî, Necmüddin-i Dâye, Nimetullah Nahcuvânî ve İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirlerinden istifade edilmiştir. Ayrıca ilgili âyetlere dair Terzi Baba’nın muhtelif eserlerindeki yorumları da önemli bir kaynak olarak değerlendirilmiştir. Bilindiği üze - **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç > , Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’ana bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur’anı t - **Enbiyâ Sûresi** > i, Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’ana bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur’anı t - **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > , Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’an a bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur - **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > at-ı Mekkîyye” isimli kitabından alınan bazı bölümlerinin, İsmail Hakkı Bursevi Hazretleri tarafından açıklamalarından meydana gelmiştir. Biz de Osmanlıca aslından bu gün okunacak hale ge­tirmek istedik ki, çok değerli bu küçük eser meraklılarının elinde, ke - **Kalem Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > , Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’ana bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur’anı t - **Bir Hikâye, Birçok Yorum** — Terzibaba - Necdet Ardıç > Fetih’te buyruldu: Yusuf (a.s.) 12 sene hapiste kaldı. İsmail Hakkı Bursevî Hazretleri, Rûhu’l-Beyân’da Yusuf (a.s.) ile beraber hapse giren o iki arkadaşı 5 sene hapishanede kaldılar. Sonra 5 yılın dolmasına 3 gün kala o rüyalarını gördüler. - **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > , Kur’an, “cemi esma” ve “sıfatı cami” olan zattır . İsmail Hakkı Bursevî’nin tefsirinde de geçtiği gibi, “O (yaratılmış) var edilmiş değildir.” Dolayısıyla Rahman Kur’ana bir şey öğretemez, ancak Kur’an öğretti. Yani esasen “Rahman, Kur’anı t - **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > de bahsettiği [Fütuhat, III, 348, 549] bu olayın mahiyetini Bursevî'nin kendi üslûbu çerçevesinde ele alacak ve Fütûhât'ta yer alan aslı ile de bir karşılaştırma yapmaya çalışacağız. Bu hâdise kısaca şöyle cereyan etmiştir: Muhyiddin ibn Arabî, bir gün Kabe'y - **Terzi Baba (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > ...ekkiye” isimli eserinden alınan bazı bölümlerinin İsmail Hakkı Bursevi tarafından şerh edilmesiyle mey-dana gelmiştir. Üstadımız ise Osmanlıca aslından Türkçeye çevirmek sû-retiyle günümüz insânının hizmetine sunmuştur.... - **Lübbü'l-Lübb (Özün Özü)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > at-ı Mekkîyye” isimli kitabından alınan bazı bölümlerinin, İsmail Hakkı Bursevi Hazretleri tarafından açıklamalanndan meydana gelmiştir. Biz de Osmanlıca aslından bu gün okunacak hale ge­tirmek istedik ki, çok değerli bu küçük eser meraklılarının elinde, ken - **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > kiye adlı eserinden iktibas alıntılanan bazı bölümlerinin, İsmail Hakkı Bursevi Hazretleri tarafından açıklamalarından oluşan Özün-özü, sırr’ın sırrı adlı eserde seferler bahsinin birincisinde; “Mertebe-i insan” a gelene kadar geçtiği yerlerin her birind - **Kâf Sûresi** > si Şeyhi Şemseddin Efendi‟nin, Bursa‟da Sa‟dî Dergâhı Şeyhi İsmail Hakkı Efendi‟nin, Bilecik Maarif müfettişi Hâfız Nuri Efendi‟nin, Gülşenî Şeyhi Şehrî Efendi‟nin, Mustafa Sâfî Efendi tarafından “Kutbu‟l-edeb” denilen İbnü‟l-Emîn Mahmud Kemal Beyefendi‟nin, M - **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > içinde değişik mevzûlarda, Muhyiddin Arabî Harflerin İlmi, İsmail Hakkı Bursevi Kitâb’un Netice adlı eserlerinde bulunabilir. Bu tablo Terzi Baba kitâb ve sohbetlerinden elde edilen kesbi ve vehbi bilgiyle oluşturulmuştur. ↑ İlâhi fiil, Hakk’ın fiili… - **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Terzibaba - Necdet Ardıç > yenet vardır. Emr-i vücûd55Fütûhât-ı Mekkiy 416 (289. bâb); Bursevî,Rûhu’l-Beyâ 82, 304. 56Bk.Fütûhât-ı Mekkiyye, III, s. 422 (167. bâb); VII, s. 225-226 (513. bâb). da tayyib ve habîs yekdîğerinden mütemeyyiz olduğundan, ehl-i cennetin naîmi tayyibât ve e - **Ramazan ve Oruç** — Terzibaba - Necdet Ardıç > ” Bu babdaki tafsîlât bu Usûl-i Aşere kitabının matbû’ olan İsmail Hakkı hazretlerinin şerhinde mündericdir. Hz. Mevlânâ (r.a.) efendimizin tarîkleri bu tarîk-ı şüttârdır. Binâenaleyh bu beyt-i şerîfde iki evvelki tarîk erbâbının seyrindeki betâete ve tarîk-i - **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç > m bir zatın yazısı vardı. 1192, 1193 ve 1955 ve İhramcızade İsmail Hakkı Toprak yazısı dikkatimi çekti. Bu kapının karşısında polisler muhafız gibi bekliyorlardı. Camiinin iç kapısının önünde bir cenaze öğlen namazını bekliyordu. İçeri girince daha sonrada mim - **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç > niye boğazladın?) Yûnus Emre Buradaki öküz, İsmâil Hakkı Bursevî’ye (ö.1137/1725) göre; yeme, içme, uyku ve cimâ gibi her türlü hayvânî ve nefsânî sıfatları simgelemektedir. Çünkü öküz, bu tür isteklere pek düşkündür. Beytin ilk mısraında geçen öküzü boğazl - **Kelime-i Üzeyriyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi > il,el-Lübâb fî Ulûmi’l-Kitâ 53. Hadîs olarak kaydı için bk. Bursevî, Rûhu’l-Beyâ 256. Füruzânfer, Gazzâlî’ninKimyâ-yı Saâdet’inden mülhem olabileceğini söyler. Bk.Ehâdîs u Kısâs-ı Mesnevî, s. 269. 427 Beyhakî,Şuabu’l-Îmân, I, 377; Taberânî,Mu’cemu’l-Kebîr, - **Mü'minûn Sûresi** > ındaki tek müsemmâ'yı gören ve bilen kişidir. İsmâil Hakkı Bursevî'nin Lübb'ül Lübb isimli kitabının Terzi Baba şerhinde, ârifin bu hâli şöyle ifâde edilir: ------------------- Hazreti Şeyh'in " Fütûhât-ı Mekkiyye "sinde açıklamayı arzu ettiği meselelerde - **Sohbet Arası Sohbetler CD 18** — Terzibaba - Necdet Ardıç > n meali deniyor, bunun gibi işte hangi meali alırsak mesela İsmail Hakkı Bursevi’nin tefsiri diyor Allah’ın Kur’anı, tefsiri demiyor, sağlam gayet mantıklı, şimdi okuyorum İncil Markos’a göre, İncil Luka’ya göre, İncil Yuhanna’ya göre ve de bunları başından o - **Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç > ail el-Hindî, Kenzü'l-Ummal (Beyrut: 1989), 11:125; Bursalı İsmail Hakkı, Ruhu'l-Beyan fî Tefsîri’l-Kur’ân, I-X (İstanbul: 1330), 8:197. ↑ Müslim, Fiten: 125. ↑ Arapça Türkçe Sözlük, Dağarcık Yayınları, Sevr, s. 102. ↑ Steven C. Judd, “Compe - **Secde Sûresi** > tılın arasını ayıran hüküm " manasına gelir. İbrahim Hakkı Bursevî k.s Ruhul Beyan adlı eserinde bu ayet ile ilgili olarak şunu söyler; “Mü’minler, kıyâmet gününü kastederek, kâfirlere şöyle diyorlardı: “Öyle bir gün gelecek ki, o gün bizim günümüz olacak, - **Aşk ve Muhabbet Yolu** — Terzibaba - Necdet Ardıç > m. Hürmetlerimle.» Efendim, Sancak Marşı merhum bestekar İsmail Hakkı bey tarafından Selanik'te bestelenmiştir. Ne İngilizler bizden, ne biz İngilizlerden almışızdır. OKUYUCULARIMLA (01.08.1966) Reşat imzasiyle aldığım mektupta şöyle söyleniyor: “B