# Mükâşefe

> Mükâşefe, tasavvuf yolunda kalpte yaşanan, gönlün görmesiyle sırların perdesinin kalktığı, ilahi güzelliklerin müşahede edildiği manevi bir hâldir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/mukasefe

---

Aziz dostum, irfan yolunun yolcusu... Gel, bu sohbetimizde öyle bir kapıyı aralayalım ki, ardındaki sırra vâkıf olanın bir daha dünyası eskisi gibi olmasın. Bu kapının adı “Mükâşefe”dir. Bu kelimeyi sadece bir bilgi, bir terim olarak duyup geçme. Zira mükâşefe, tasavvuf denilen deryanın en kıymetli incisidir. O, kitaptan öğrenilen bir malumat değil, kalpte yaşanan bir haldir. Gözün değil, gönlün görmesidir. Aklın durduğu, ruhun seyrettiği bir makamdır. Terzibaba İrfan Mektebi’nde bizler, bütün dersimizi, bütün zikrimizi ve fikrimizi bu hâle ermek, bu sırra mahrem olmak için yaparız. Çünkü biliriz ki, perdenin ardındaki Güzelliği müşahede etmedikçe, iman yakîne dönüşmez; kalp, itmi'nâna kavuşmaz. Bu sohbet, işte o perdenin nasıl ve kimin için kalktığının hikâyesidir.


## Bu Kavramın Geçtiği Eserler

- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (TEDBIRAT I ILAHIYYE)
  > Gördüğü şeyden söyler ve gördüğü şeyi vasf eder. “Kalbin gördüğü şey yalan değildir.” Ve işte bu ale’t-takrîb bir misâldir. Ve eğer uzamasa biz mükâşefenin aksâmı ve asnâfı üzerine tekellüm eder idik. Lâkin bu kadar kâfîdir. Onun envâ‘ına kemâl üzere vukûfu murâd eden kimse te’lîfimizden “Cilâü’l-Kulûb”a vukûf peydâ eylesin.
- **Sâd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Sâd Sûresi)
  > Zira nefis, murâkabeden uzak kaldığında hevâ ve gururun karanlıklarına sürüklenir; fakat sâlik, daima tefekkür, murâkabe ve muhâsebe hâlinde olursa kalp safâya erer, sır mükâşefeye açılır, ruh da Hakikat-i Muhammediyye’nin feyzine mazhar olur. İşte o zaman izzet, vehimden değil, ubûdiyetin hakikatinden doğar.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1)
  > "Keşf-i mücerred" odur ki, sâlik henüz gayb âleminde olan bir sûreti hayâlden mücerred olarak rûhunun gözüyle rü'yâda görür; ve o gördüğü sûret, bu cismâniyyet âleminde aynen zâhir olur. Bu rü'yâ ta'bîre muhtâc olmaz. "Keşf-i mücerred" ile "mükâşefe" arasındaki fark budur ki; "keşf-i mücerred" rü'yâda vâki' olur; "mükâşefe" ise uyanıklık hâlinde olur.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11)
  > Nitekim Şihâbeddîn Sühreverdî hazretleri Avârifü'l-Maârif'de buyurur ki: "Rûhun ma'rifeti ve onun zirve-i idrâki gāyet refi' ve menî'dir. Kemend-i ukul ile ona vusûl müyesser olmaz. Erbâb-ı mükâşefe onun keşfini kıskanıp ancak zebân-ı işâret ile beyânâtta bulunmuşlardır. Hz. İzzet indinde en şerîf bir mevcûd ve en yakın bir meşhûd "rûh-ı a'zam"dır.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3)
  > Zînâ edenlerin âlet-i tenâsülleri, muhîtini müteezzî edecek sûrette pis kokulu olur ve şarap içenlerin ağızlarının kokusu da kezâ pek murdar olur. Bu bâtın kokularını, ashâb-ı mükâşefeden olan evliyâ bu dünyâda da duyarlar ve onların hallerini bu kokulardan bilirler. Ve zinânın pis kokusu başka ve şarâbın pis kokusu da yine başkadır.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7)
  > Ancak bu yolun kapısı Peygamber’in getirdiği şerîata ve onun ahvâline kemâliyle ittiba’dır; ve şerîata ve ahvâl-i peygamberîye kemâliyle ittibâ’ edenler, gönül sahibi olup, bunlar da iki kısımdır: Birisi “ehl-i mükâşefe”dir ki, bu zevâta kalblerinin bildiği ahvâl mestûr olmaz; ya’ni kalblerinin bildiğini görür ve bilirler.
- **Tuhfetu'l-Uşşâkî** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Tuhfetu'l-Uşşâkî)
  > Seyr-i sülük-u hakikatiyle yedi tur ve yedi letayif mertebelerini geçmedikten sonra mümkün değildir. Ondan sonra evvela vahdet-i ef'al-i → mükaşefe lazımdır. Sonra vahdet-i esmayı → mükaşefe lazımdır, sonra vahdet-i sıfat-ı →müşahede lazımdır, sonra vahdet-i vücud-u → Muayene (gözden geçirme) hasıl olur.
- **Vâkı'a Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (ÂYET YORUMLARI)
  > Yakînin üç temel aşaması vardır: ilme’l-yakîn , delillere dayalı aklî ve naklî bilgiye sahip olan âlimlerin mertebesini; ayne’l-yakîn ve hakka’l-yakîn ise derecelerine göre mükâşefe ve müşahedeye mazhar olan peygamberler ile velîlerin ulaştığı bilgi seviyesini ifade eder. Bu tasnif bazı sûfîlerde farklı şekillerde dile getirilmiştir.
- **Kelime-i Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Sayfa 4)
  > Bunun için bizden çok kimseler, evvelki “berzah”ı müşâhede ederler ve âlem-i dünyevîde vâki' olacak hâdisâtı bu “berzah”ı mükâşif olmakla bilirler. Halbuki ahvâl-i mevtâyı mükâșefeye kādir olmazlar. وَاللَّهُ الْعَلِيمُ الْخَبِيرِ [Ve Allah Alîm ve Habîr'dir.
- **A'yân-ı Sâbite** — Terzibaba - Necdet Ardıç (A'yân-ı Sâbite)
  > Yani Hud (a.s.) ın hakikatini idrak etmiştir. Ama bu yolu açan da Muhidin-i Arabi Hz lerinin müşahedesi, mükâşefesi, keşfidir, bunlar tamamen keşfe ait bilgilerdir, yoksa nefse ait olan bilgiler buralara zâten ulaşamaz.
- **Câsiye Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Câsiye Sûresi)
  > Zira insan anlayış, akıl, temyiz gücü ve iman bakımından cinlerden; mânevî emanetin yüklenişi, eşyanın isimlerinin öğretilişi, mükâşefe, müşâhede, muâyene ve ilâhî tecellîlere mazhar oluş bakımından ise meleklerden üstündür. Böylece bütün bu şahitlikler, ona Allah Teâlâ’nın insanoğluna büyük ikramlarda bulunduğunu ve onu birçok mahlûktan üstün kıldığını kesin olarak gösterir.
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Dur Rabbın Namazda (Cilt 1))
  > Peygamberimiz ise ne hayrete düşmüş ne de kendini kaybetmiştir. (TDV, islam ansk.) ***Sadreddin Konevi’ye göre; Mükaşefe ve müşahede ehli; isim ve sıfatı aynı manaya gelen iki ayrı lafız olarak değerlendirmişlerdir. Bu makamların bilinmesi çok büyük bir iştir.
- **Fusûsu'l-Hikem Mukaddime** — Ahmed Avni Konuk (Fusûsu'l-Hikem Mukaddime)
  > Berzah-ı evvelin sûretleri avâma rü’yâda ve havâssa ba’zan rü’yâda ve ba’zan uyanıklıkta münkeşif olur. Fakat ahvâl-i mevtâya ıttılâ’, aktâb ve efrâddan ve ehl-i mükâşefeden ba’zılarından gayrısına mümkin değildir. Bu sebeble berzah-ı evvele “gayb-ı imkânî” ve “misâl-i imkânî”; ve ikinci berzaha da “gayb-ı muhâlî” ve “misâl-i sânî” ve “misâl-i muhâlî” ve “misâl-i imtinâî” derler.
- **Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü** — Nusret Tura (Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü)
  > 4-Sır: Nefsi mutmaine, Seyri meallah – Âlemi hakikat – Vuslat darı, marifet – beyaz – Salı – Güneş –Yusuf Aleyhisselâm, mahalli gevheri mükaşefe ve müşahede. 5-Beytülharam: Nefsi radiye, Seyri fillah – Âlemi Marifet, Hayret-darı, Velâyet – Yeşil – Çarşamba – Merih – Musa Aleyhisselâm, firavn bu mertebe de gark oldu.
- **Hûd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Hûd Sûresi)
  > Konuşacakları meseleler de ayrılmıştır. Araya set çekilmiştir! Biri madde diğeri mana alemidir. Madde aleminde manayı müşahede etmek, mükaşefe ettirilmek için geldik! Hatta ““Bilakis sizin yalancılar olduğunuzu düşünüyoruz.” demeleri idrak edemediklerini “yok, gerçek dışı” kabul etmelerine sebep olmuştur.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10)
  > Hüseyin Efendi Sivâsî Efendi'ye hitâb edip: "Müddeânız nedir?" diye sorar. Hazret dahi: “Eşyanın tesbîhi kāl iledir, erbâb-ı mükâşefe işitirler" der. Kadızâde'ye hitâb edip: "Siz ne dersiniz?" dedikte, "Hak Teâlâ Kur'ân'da eşyânın tesbîhini siz işitmezsiniz der iken, bunların işitiriz demesi nass-ı Kur'ân'a muhâlif ve inkârdır ve küfürdür, deriz" deyince, Sivâsî Efendi buyurdu ki: "Ma'lum oldu ki, Kur'ân'ın...
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13)
  > Mühtedîn: Hidâyete ermişler. Mühtezz: İhtizaz eden; titreşen, şişen. Mükâleme: Konuşma. Mükâşefât: Mükâşefeler. Mükedder: Bulandırılmış, bulanık; azarlanmış; kederli, üzüntülü. Mükellef: Teklife konu olan, teklife muhatap olan; yükümlü, bir şeyi yapması kendisinden istenilen.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4)
  > Bir kimse havâss-i zâhire ve bâtınesinin hükmü ve te'sîri altında olduğu halde bir insân-ı kâmilin terbiyesi altına girip, o kâmilin tertîbi dâiresinde riyâzât ve mücâhedât ile meşgül olduğu vakit, âlem-i gayba perde olan bu havâstan biri yırtılır ve o his âlem-i gaybın mükâşefesi zevkinde müstağrak olursa, diğer hisler dahi yırtılıp tebeddül eder ve âlem-i gayba müteveccih bulunur.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9)
  > Nitekim Fihi Mâ Fîh'in 34. faslında cenâb-ı Pîr efendimiz zamân-ı şerîflerinde bulunan böyle kimselerden birinin âlem-i mükâşefede gördüğü hâlini şöyle beyân buyururlar: "Onu hayvân-ı vahşî sûretinde gördüm. Üzerinde tilki derisi var idi.
- **Müddessir Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Müddessir Sûresi)
  > Bu “keşf” anı, gaflet içinde olanlar için “zorlu” ve “çetin”dir; çünkü onlar, dünyada iken örtük olan hakikatlerle şimdi çıplak bir şekilde yüzleşirler. Kalp gözü açık olanlar (ehl-i keşf) için ise bu an, ilâhî bir “feth” (açılma) ve “mükâşefe” (perdesiz müşahede) anıdır. Ayetteki “zorlu gün”, nefs-i emmâre’nin (kötülüğü emreden nefs) enâniyet dağlarının yıkıldığı, vehmî güçlerin çöktüğü, kulun kendi hakikatiyle...
- **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Ahmet Avni Konuk (TB. Fusûs Mukaddimesi)
  > Berzah-ı evvelin sûretleri avâma rü’yâda ve havâssa ba’zan rü’yâda ve ba’zan uyanıklıkta münkeşif olur. Fakat ahvâl-i mevtâya ıttılâ’, aktâb ve efrâddan ve ehl-i mükâşefeden ba’zılarından gayrısına mümkin değildir. Bu sebeble berzah-ı evvele “gayb-ı imkânî” ve “misâl-i imkânî”; ve ikinci berzaha da “gayb-ı muhâlî” ve “misâl-i sânî” ve “misâl-i muhâlî” ve “misâl-i imtinâî” derler.
- **TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye)
  > Evvelki berzahı müşahede ederler, alem-i dünyeviyede vaki olacak hadisatı bu berzaha mükaşif olmakla bilirler. Halbuki ahvâl-i mevtayı mükâşefeye kadir olmazlar. Yani ölüm halini müşahedeye kadir olamazlar. Allahü'l-alîmü'l-habîr," (Şerh-ı Dâvûd-ı Kayseri kuddise sırruhû).
- **Îmân ve İkân** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Îmân ve İkân)
  > ” Demek ki bir hayli riyazat gerekmektedir. ”Ve keennehü” güya açıktan açığa “rabbimin arşına nazar ediyorum.” Bakın müşahedesi mükaşefesi açılıp ufku aklı cüz sınırlarını aştıktan sonra, ufku sonsuz açılmakta ve artık önünde bir mania kalmıyor.
- **İnci Tezgâhı (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (İnci Tezgâhı (1))
  > İkisi ile tarik-i Hakka erilir, deyu mezhepleri vardır. İkisi ile bu mezheplerin cem’ine sahip olmuşlardır. Nihayet Halveti-den Celveti mükaşefe ve irşadda yukarıdır. Zirâ Celveti her şeyi KEMA HÜVE HAKKUN (herşeyin hakkını vererek) gözü ile görür.

## İlgili Kavramlar

- [Hikmet](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/hikmet) — related
