# Zühd

> Zühd, dünyadan el etek çekmek değil, eşyanın hakikatini bilerek ona esir olmaktan kurtulmak; kalbi dünya kirinden arındırıp Hakk'a yöneltme sanatıdır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/zuhd

---

Aziz dost, gel, bugün irfan mektebimizin en nazik, en çok yanlış anlaşılan derslerinden birine kulak verelim: Zühd. Bu kelimeyi duyunca nicelerinin aklına yoksulluk, dünyadan el etek çekmiş, suratı asık bir derviş gelir. Hâlbuki zühd, bir yoksunluk değil, bir özgürlük ilmidir. Bir kaçış değil, hakikate uyanıştır. Terzibaba İrfan Mektebi’nde biz zühdü, eşyayı terk etmek olarak değil, eşyanın hakikatini bilerek ona esir olmaktan kurtulmak olarak anlarız. Zühd, kalbi dünya kirinden arındırıp, o kalbi sahibine, yani Cenâb-ı [[Hakk|Hakk]]’a layık bir ayna haline getirme sanatıdır. Bu, kuru bir vazgeçiş değil, daha kıymetli olanı bulduğunda, daha az kıymetli olanın elinden ve gönlünden kendiliğinden düşüvermesidir. Bu sohbetimizde zühdün katmanlarını, bir soğanın zarlarını soyar gibi tek tek açacak, onun dış kabuğundan en içindeki özüne, yani [[Tevhid]] sırrına doğru bir yolculuk yapacağız.


## Bu Kavramın Geçtiği Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10)
  > Elhâsıl ma’rifet sahibi olan bir kimse bir teveccühte taayyün-i evvelden ve mertebe-i vahdetten ibaret olan şâh-ı hakîkînin tahtına kadar seyreder. Ve irfâna vâsıl olmamış ve fakat Hak yolunda zühdü ihtiyâr etmiş olan zâhid ise, gāyet batî bir seyr içinde olup yavaş yavaş tasfiye peydâ eder; ve bu kesâfetten azar azar safvet tarafına urûc eder.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4)
  > Çok Sa'd yıldızı senden muhteriktir; çok asker ve cem'iyyet senden mühteriktir! Sa'd yıldızının muhterik olması, ilm-i nücûm ta'bîrâtındandır. Sâlih ve zâhid olan kimseler Sa'd yıldızına; ve onların İblîs'in hilesine aldanmaları, Nahs yıldızının Sa'd yıldızına gālib olmasına teşbîh buyurulur.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12)
  > Sen hakîkat tâliblerini yollarından alıkoymak için şerîatten ve takvâdan bahs edersin ve onları ârif-billâh olan insân-ı kâmilin hüccetinden ve tarîkından tenfir etmeye çabalarsın; halbuki ârif-billâh şer'-i ilâhînin rûhu ve takvânın cânıdır. Zîrâ ma'rifet evvelce icra edilmiş olan zühd ve takvânın mahsûlü ve netîcesidir. Nitekim Tirmîz şehrinin şeyhülislâmı demiştir ki: "Hz Pîr'in mürşidi Seyyid Burhâneddîn kütüb-i...
- **Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4)** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4))
  > Varlığının katresini deryaya bırakıp başsız ve ayaksız olur!.. Ne alemden ne de ademden haberi vardır!.. Herhangi bir şeyden zühd yoluyla kaçınmaz... Şeriatın emirleriyle dahi kayıd altına giremez!. “Fena Fillah” yani “Allah’da yok olma” denilen bu makamı dahi bırakıp geçmek ve terakki ederek “beka billah” denilen “Allah’la baki olmak” mertebesine ermek gerekir.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3)
  > "Ve bir sâatta zâhid olma"nın ma'nâsı budur ki, mertebe-i bâtını münkir ve lezzât-ı dünyâ ile meşgül olan böyle bir zındîka derd ve zahmet isabet ettiği vakit, bî-ihtiyâr bâtın tarafına rücû' eder ve dünyâdan ve lezzât-ı dünyâdan bîzâr olup, taraf-ı zühde gelir. Binâenaleyh, zındıkın zâhid olması, sıddîkın kâfır olmasına mutâbık olur. Yoksa, zındîkın zendekadan tâib olup, ehl-i tahkîk i'tikādıyla müşerref olması...
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (TEDBIRAT I ILAHIYYE)
  > İmdi ey birâderim, netîce-i takvâ olan bu ilm-i seniyy dahi bunun gibidir. Biz bir adamı Allah Teâlâ’ya ittikâ etmiş ve onun hudûdu indinde vâkıf olmuş ve zühd ve veraʻ ve onun eşbâhı ile muttasıf bulunmuş, baʻdehu bu vasıflardan sonra ukûlümüze sığmayan bir ilim ile nutk etmiş görür isek ki Allah Subhânehu hazretleri ilm-i ledünnîyi ancak ona vehb etmiştir.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11)
  > Onların i'tibârı zengine ve rütbe ve mansıb sâhibine ve sûret güzelliğinedir. Binâenaleyh bu tabîatte olan erkekler dahi kadın hükmündedirler. 268. Dedi: "Bunlar zühdün ve dînin tabi'idir. O yeryüzünde altınsız bir hazînedir." Efendi kadınların i'tirâzına cevâben dedi: "Zenginlik ve mansıb ve güzellik ve işde istiklâl hep zühde ve dîne tâbi'dirler.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8)
  > Belki doğrudan doğruya ma'şûk-ı hakîkîden aldığı şarâb-ı tahûrdandır." Nitekim Hz. Mevlânâ efendimiz buyururlar: "Güzel yüzlü olan canın sâkîsi, benim makbûl olan zâhidim elini ve ayağını gäib etsin diye, testi testi bâde verir; kendi varlığımdan sıçramışım, şarâb-ı aşk-ı ilâhî küpünün dibinde oturmuşum, hattâ benim hâkimim ve kedhudâm ve mutasarrıfım hep Hudâ olur.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13)
  > Binâenaleyh bu âlem-i sûrette o ismin îcâbı ve ahkâm ve âsârı ondan zâhir olur; ve bu hâkim olan rabb-i hâs ve ism-i gālib, her kimi isterse baştan çıkarır ve kendi sırât-ı müstakîmi üzerinde yürütür. Meselâ, ism-i Hâdî kendi mazharlarını îmâna ve zühd ve takvâya; ve Mudill ismi dahi, kendi mazharlarını küfre ve fisk u fücûra sevk eder. Binâenaleyh meşiyyet-i ilâhiyye kullar üzerinde onların mazhar oldukları rabb-i...
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7)
  > " Sûfi bu sözüyle hem kadına ve hem de çarşaf altındaki erkeğe ta'rîz et- mektedir. 209. "Setri ve temizliği ve zühd ve salâhı da, kabul-i nasihat hususunda o biz- den iyi bilir!" Bu da çarşaf altındaki erkeğe ta'rîzdir.
- **Gülşen-i Râz ve Şerhi (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Gülşen-i Râz ve Şerhi (1))
  > Ne zamanki tenezzüle geçer ve fiiller âlemine döner, işte orada yeri geldikçe küfür nedir, îmân nedir anlatmaya çalışır. ********* Bütün övülmüş ahlâklar ile oldu vasıflanan; İlimler ve zühd ve takvâ ile ârif olan. Onunladır âlem, âlemde inci tanesi odur; Hakk’ın sır kubbeleri altında örtülüdür.
- **Gülşen-i Râz ve Şerhi (2)** — Mahmûd-ı Şebüsterî (Gülşen-i Râz ve Şerhi (2))
  > Zâhidlikten takvadan sonra dönüp yine şarabı, mumu, güzeli aramakta! Zahidlik dediğimiz şey nedir? Zühdü takva, kötülüklerden sakınmak, perhiz etmek, lüzumsuz konuşmalardan kendini korumak, Hakk’ın bir varlığı olduğunu idrak edip Hakk’a varmak için yolda yapılması gerekenleri yapmak.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9)
  > Bunu okumadın mı ve ma'nâ-yı şerîfine nüfüz etmedin mi? Eğer okudun ve ma'nâsını anladın ise, niçin kupkuru bir zühd içinde ve hakîkati idrâke teşne ve susamış bir hâlde kaldın? Ma'lûm olsun ki, Ruzbihan Baklî (k.s.) hazretleri Tefsîru Arâisü'l-Beyân'ında buyurur ki: "Kevser'den murâd, kevser-i hakîkîdir.
- **Ra'd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Ra'd Sûresi)
  > Muhammed (Sav) ’in belirttiği üzere, “Allah’ın zatını düşünmeyin, O’nun sıfatlarını düşünün” (İbn Mace, Zühd, 13) öğüdüyle benzerlik gösterebilir. Tıpkı elektronların yerinin ve hızının aynı anda tam olarak bilinememesi gibi, Allah’ın zatı da insan aklıyla kavranamaz; ancak O’nun kudreti, evrenin her katmanında hissedilir.
- **Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür** — Serkan Denkçi (Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür)
  > Yaşantısı: Nefs-i mülhimenin iki vechesi vardır. Biri nefs-i levvâmeye diğeri, nefs-i mutmainneye bakar. Görünüşü (zâhiri) zühd ve takva iledir, iç âlemi (batını) günah, haddini aşmak Hak’tan ayrılmak yolundadır. Kendini beğenme, riya, medih edilme zevkidir.
- **Fusûsu'l-Hikem Mukaddime** — Ahmed Avni Konuk (Fusûsu'l-Hikem Mukaddime)
  > 21 Gazzâlî, İhyâ, VI, s. 57 (kitâbu zemmi’d-dünyâ). Rivâyet Mesnevî ve Fîhi Mâ Fîh’te de yer alır. 22 Beyhakî, Zühdü’l-Kebîr, s. 207; İsfahânî, Hilyetü’l-Evliyâ, VII, s. 54; Gazzâlî, İhyâ, VII, s. 79 (kitâbü’t-tevbe); Hemedânî, Temhîdât, s.
- **Tahrîm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Tahrîm Sûresi)
  > Zîrâ helâl ve harâmın sınırını tâyin etmek yalnızca Hakk'a âittir; O'nun temiz kıldığını hiçbir mahlûk kerih ilân edemez. Helâli fiilen terk etmek, onu hükmen harâm kılmakla aynı şey değildir. Kul edep, zühd, sağlık veya nefs terbiyesi için helâlden uzak durabilir. Bu şahsî tercih, helâlin aslî hükmünü değiştirmez.
- **Mehmet Hazmi Tura Yüksek Lisans Tezi** — FATMA SENA YÖNLÜER (Mehmet Hazmi Tura Yüksek Lisans Tezi)
  > Meclisinde bir kimse hakkında zemm ü fasla dair bir söz söylense, hemen onu önler ve kāilini susturmaya çalışırdı. Her vechile zühd ü takvâ sahibi idi. Sahra-yı Cedid’deki köşkünde ikāmet etmekte iken sinninin ilerlemesi dolayısıyla İstanbul’a gelip gitmekte karşılaşmakta olduğu müşkilâttan nâşî İstanbul’da Lâleli civârında küçük apartmanının üçüncü katını istîcâr ederek buraya taşınmış ve bir müddet bu apartmanda...
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1)
  > 486. Zîra söndürmekten canın ışığı ziyade olur; senin Leyla'n, sabrından Mecnun olur. 487. Her kim zühdünden dolayı dünyayı terk ederse, onun önüne dünya ziyade yaklaşır. Keserâta nazar ışığını söndür ki, bu söndürdüğün ışığın yüz bin bedeline nâil olursun; zîrâ bu ışık sönünce cânın nûru ziyâdeleşir.
- **NECDET ARDIÇ’IN TASAVVUF ANLAYIŞINDA  SEYR-Ü SÜLUK MERTEBELERİ - Lisans Tezi** — Yavuz Bırak Kır (NECDET ARDIÇ’IN TASAVVUF ANLAYIŞINDA  SEYR-Ü SÜLUK MERTEBELERİ - Lisans Tezi)
  > Kötülük sebebi olması bakımından şeytanın iş birlikçisi sayılan nefis insanın içindeki en büyük düşman olduğundan "Allahım biran bile olsa beni nefsimin eline bırakma" diye dua edilir. Tasavvufta ilk âbid ve zâhidler, zühd hayatı yaşamayı esas alırken önlerinde en büyük engel olarak şeytanı ve nefsi, yani nefsin süfli yönlerini, aşağı arzularını heva ve heveslerini görmüşlerdir.
- **Ramazan ve Oruç** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Ramazan ve Oruç)
  > Zîrâ aşkın derdi göğü ferş yapar. “Gerd”, toz demek olup eserden kinâyedir. “Ferş", döşeme ve zemîn demektir. Ya’ni, korkan zâhidler aşkın tozuna ve eserine aslâ erişemezler. Zîrâ aşk derdi kanat gibi olup insanı göklere uçurur ve gök böyle bir kimseye ferş ve zemin olur.
- **Terzi Baba’nın Tasavvuf Anlayışında Namaz Kavramı Yüksek Lisans Tezi** — Canan Çalışkan (Terzi Baba’nın Tasavvuf Anlayışında Namaz Kavramı Yüksek Lisans Tezi)
  > Peygamber’in sade yaşamını, dünya ve içindekilere mesafeli duruşu ve ahlakî derinliği ile ashâb-ı kirâmdan bazı sahabîlerin zühd hayatı yaşamalarını, ibadet ve ahlâk konusunda taşıdıkları hassasiyeti, tasavvufun başlangıcı ve kaynağı olarak görmektedir.
- **Yûsuf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Yûsuf Sûresi)
  > “Ve onu değersiz bir pahaya, sayılı birkaç dirhem ile satıverdiler ve onlar zâten ona değer vermemişlerdi.” Onu az bir paraya sattılar.Ondan “zühd” sahibi olmak istediler.” Zâhid” uzaklaşmak demektir. Onu ticaret malı olarak gördüler. Buradaki tefsirler ihtilâflıdır.
- **Zekât ve İnfâk** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Zekât ve İnfâk)
  > Halbuki muhakkıkların “Senin vücûdun başka günâhlara kıyâs olunmayan bir günâhtır" kavli çok ince tecrübeler ile söylenmiş bir sözdür. Hakk’ın inâyeti ise nefsin bu mevhûm olan varlığını izâle eder. Menkıbe: “Bir gün bir zâhid Îsâ (a.s.) ile berâber giderdi. Fısk u fücûr ile me’lûf olan bir kimse onları gördü ve nûrâniyetlerine gıbta edip birkaç adım onların arkalarına düşüp yürüdü.
- **Tuhfetu'l-Uşşâkî** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Mealen)
  > İmam-ı Gazali beyan ederki: “Zühd, malı yok etmek değildir, kalbi mal muhabbetinden salim kılmaktır.” Süleyman Aleyhisselam çok büyük mülke sahip iken, yine makamı zühdde idi...
- **Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Altı Peygamber - Hz.Musa (a.s) Kelimullah)
  > Şunlar da, bu levhde, bulunanlar arasındaydı, Tevhid sırları, teslim, tevekkül, işleri Hakka ısmarlamak, rıza, korku, rağbet, zühd, Hakka dönüp başkasını bırakmak vb. şeyler. Yedinci Levh: Saadet ve Şekâvet Bu levhde Allah’a götüren yol anlatılmaktadır.
- **Fâtiha Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Fâtiha Sûresi)
  > Varlığının katresini deryaya bırakıp başsız ve ayaksız olur!.. Ne âlemden ne de Âdem’den haberi vardır!.. Herhangi bir şeyden zühd yoluyla kaçınmaz... Şeriatın emirleriyle dahi kayıd altına giremez!. “Fenâ Fillâh” yani “Allah’da yok olma” denilen bu makamı dahi bırakıp geçmek ve terakki ederek “bekâ billâh” denilen “Allah’la bâki olmak” mertebesine ermek gerekir.
- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Hicr Sûresi)
  > ------------------- Ashâb-ı kirâm dünyâya kıymet vermeyip, sâde ve basit elbiseler giyerlerdi, çünkü onlar sûrete değil ma’nâya ve öze yönelip Hakk’ın zikriyle meşgûl olurlardı. Zühd ve takvâda ileri derecelere ulaşmışlardı. Onların bu hâllerine zâhir gözü ile bakan gaflet ehli nazarında bu hâller “delilik” gibi görünür; çünkü dünyâ muhabbetinden kurtulamamış akıl, dünyâ sevgisinden yüz çevirenleri garip ve akıl...
- **Lübbü'l-Lübb (Özün Özü)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Lübbü'l-Lübb (Özün Özü))
  > Varlığının katresini deryaya bırakıp başsız ve ayaksız olur!.. Ne alemden ne de ademden haberi vardır!.. Herhangi bir şeyden zühd yoluyla kaçınmaz... Şeriatın emirleriyle dahi kayıd altına giremez!. “Fena Fillah” yani “Allah’da yok olma” denilen bu makamı dahi bırakıp geçmek ve terakki ederek “beka billah” denilen “Allah’la baki olmak” mertebesine ermek gerekir.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2)
  > Beyt-i şerîfde İblîs lisânından “mâ” (biz) ta'bîri, onun kibir ve gurûruna işarettir. 3440. Hak Teâlâ buyurdu: Hayır; belki la-ensab oldu; fazl için zühd ve takvâ mihrab oldu. Hak Teâlâ buyurdu ki: “Hayır, hakikatte asıl ve fer' nisbetlerine i'tibâr yoktur.
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6)
  > " "Hıfaz", mufâale bâbının ikinci masdarı olup, muhâfaza ma'nâsınadır. 3287. Cümle rindler mâdemki zindanda olurlar, muttakî ve zâhid ve Hak çağırıcı olurlar. "Rind", fitne-kâr ve dinde ve ahlâkda lâubâlî olan kimse ma'nâsınadır. "Rindler kabahatlerinden dolayı habs olundukları zindanda kaldıkça, dest-i ihtiyârları fenâlıktan çekilip, bizzarûre muttakî olurlar ve zindandan kurtulmak için Allah'a yalvarıcı...
- **Sâd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Sâd Sûresi)
  > Zira bir hükümdar ve peygamber olmasına rağmen, ismi bile onun âlemden uzak ve münzevî bir hayat yaşadığını göstermektedir. Bu, sûfîlerin zühd anlayışını andırır: Âlem içinde yaşamakla birlikte ondan uzak kalmak. Hz. Dâvud’un halifeliği, yalnızca siyasî bir otorite değil, aynı zamanda bütün varlıkların boyun eğişini de içine alan bir yetkinliği temsil eder.
- **TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180)** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180))
  > Birkaç rek’at namaz kılmak ile birkaç hac ve umreye gitmek ile birkaç oruç tutmak ile sâdece âbid veyâ zâhid oluruz ancak ârif olamayız. Bu bilgiler aynı zamanda irfâniyet yolunun bilgileri, yaşantıları ve tatbîkatlarıdır.
- **Târık Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Târık Sûresi)
  > Varlığının katresini deryaya bırakıp başsız ve ayaksız olur! Ne âlemden ne de âdemden haberi vardır! Herhangi bir şeyden zühd yoluyla kaçınmaz... Şeriatın emirleriyle dahi kayıd altına giremez! “Fena Fillah” yani “Allah’da yok olma” denilen bu makamı dahi bırakıp geçmek ve terakki ederek “beka billah” denilen “Allah’la baki olmak” mertebesine ermek gerekir.
- **İnci Tezgâhı (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (İnci Tezgâhı (1))
  > Bundan sonra gelecek zamanlar birbirinden daha zorlu olacak. (Amir b. Seracil) ************ “Dünyada yapılacak zühdün en büyüğü; insanlara yapılan yersiz konuşmaları bırakmaktır. ”(Mansur b Mutebir). ************ “İki kişi arasındaki muhabbetin sıhhat bulması için, biri diğerine “ey ben” diyecek kadar kendisini onda fenâ bulmuş görecek.
- **Kelime-i Süleymâniyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Sayfa 70)
  > ...5 Nisan 1917], Perşembe günü sabahı saat 1,5 478Tirmizî, “Zühd”, 23;İbn Mâce, “Zühd”, 3. 479Dîvân-ı Câmî, I, s.
- **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Ahmet Avni Konuk (Sayfa 108)
  > 48Dâye,Mirsâdü’l-İbâd, s. 359 vd. Krş. Tirmizî, “Zühd”, 25; İbn Mâce, “Zühd”, 3. isterse, Ebû Bekr’e baksın!” 49 Beyit: Hayât-ı câvidânî sırrını şeyhden suâl ettim: “Oğul, ölmezden evvel öl!” de...
- **A'yân-ı Sâbite** — Terzibaba - Necdet Ardıç (A'yân-ı Sâbite)
  > Hakk yoluna gitmek için hangi bilgiyi nerede kullanacağımızı, ve hangi programı nerede tatbik edece-ğimizi, bilmemiz gerekmektedir. Bu nefsî emmâre kutru aşılmadıktan sonra, kişi âbid de olsa, zâhid de olsa, sevab kazanır, ancak Allah’ı kazanamaz, kendini kazanamaz. Cennet ehli olur tabî, cennete gitmek isteyen de buyursun gitsin, bizim talebimiz ise “bana Seni gerek Seni” olmalıdır ki gerçek olan talep dahi budur.
- **A’râf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (A’râf Sûresi)
  > Şunlar da, bu levhde, bulunanlar arasındaydı, Tevhid sırları, teslim, tevekkül, işleri Hakka ısmarlamak, rıza, korku, rağbet zühd, Hakka dönüp başkasını bırakmak vb. şeyler. Yedinci Levh: Saadet ve Şekâvet Bu levhde Allah’a götüren yol anlatılmaktadır.
- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2))
  > Bunu da putları kırmakla Velâyet mertebesi yapacaktır. İşte bu mertebeler kişinin bünyesinde tesis edilmedikçe ne kadar âlim, ne kadar zâhid olunsun başkalarının Nefs-i Emmâresinin kötü sıfâtlarının kaldırılmasında sonuç vermez. İnsân-ı Kâmil, sağına Akl-ı küllün şeriatin, şehâdetin müşâhadesini, önüne Târîkat/ Esmâ ve Velâyet ve en önüne Furkan/Sıfât, Hakîkat mertebelerini alarak Cem etmiş ve Ef’âl, Esmâ ve Sıfât...
- **Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 1))
  > Eğer sen doğru olursan, biz de doğru oluruz. Eğer sen eğrilir, yoldan çıkarsan biz de sana uyar, senin gibi oluruz.” (Tirmizi, Zühd, 61.) “Kim Allâh’a ve âhiret gününe inanıyorsa, ya hayırlı söz söylesin veya sussun, zararlı söz söylemesin!
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Bürûc Sûresi)
  > Başka bir rivayette Resûl-i Ekrem’in, Hicr’de bulunduğu bir sırada Hicr halkının başına gelenlerden duyduğu üzüntüyü dile getiren ve yanındakileri bu olaydan ibret almaya teşvik eden sözler söylediği belirtilmektedir (Müsned, II, 58, 72; Buhârî, “Meġāzî”, 80; Müslim, “Zühd”, 38).[74] Kûr’ân-ı Keriymde yolculuk Araf sûresinde Semud kavmi ile ilgili âyetlerde; وَإِلَى ث...
- **Câsiye Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Câsiye Sûresi)
  > Nitekim kudsî hadiste bu gerçeğe şöyle dikkat çekilmiştir: “Kibriyâ (ululuk) benim ridâm, azamet (büyüklük) benim izârımdır. Kim bunlardan birinde benimle çekişirse onu cehenneme atarım.” (Ebû Dâvûd, Libâs, 25; İbn Mâce, Zühd, 16) Bu beyan, kibriyâda ortaklık iddiasının küstahlık olduğunu bildirir. Kul, Allah’ın ahlâkından dilediği kadar nasip alabilir; fakat kibriyâ ve azamet sıfatlarında O’na benzeme iddiasında...
- **Divan 3** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Divan 3)
  > Bir O vardı sonra halketti beni, Aşıkımsın dedi canım Efendim. Bizim için bu âlemi donattı, “Arûs” gecemizdir, bu dem Efendim. Kâ’be tavafı zâhide farzdır, Kâ’be bizi tavaf eyler Efendim. (63) yıl ömrüm yel gibi geçti, Ezel ebed onunlayım Efendim.
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Dur Rabbın Namazda (Cilt 1))
  > Süfyan es-Sevri'nin tasavvuf anlayışında, insanın Allah ile ilişkisinde ihlas ve samimiyet ile kulluk etmek, insanın dünya ile ilişkisinde zühd, insanın toplum ile ilişkisinde ise iyi niyetli davranış ve muamele olmak üzere 3 esas üzerinde durulmaktadır.
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Dur Rabbın Namazda (Cilt 2))
  > Bu hadis metni Tabaranî’de ve El-Camiu-s-sagir isimli eserler dışında çok az kaynakta yer almaktadır. Bu eserlerin başında bazı tefsir ve zühd kitapları ve bazı tarih kitapları yer almaktadır. Al-Hafız İbn Hacer bu hadis rivayeti hakkınd "bu münkerdir" demiştir.
- **Fâtır Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Fâtır Sûresi)
  > “Ve bir sâatta zâhid olma”nın ma’nâsı budur ki, mertebe-i bâtını münkir ve lezzât-ı dünyâ ile meşgul olan böyle bir zındîka derd ve zahmet isâbet ettiği vakit, bî-ihtiyâr bâtın tarafına rücû’ eder ve dünyâdan ve lezzât-ı dünyâdan bîzâr olup, taraf-ı zühde gelir. Binâenaleyh, zındıkın zâhid olması, sıddîkın kâfir olmasına mutâbık olur. Yoksa, zındîkın zendekadan tâib olup, ehl-i tahkîk i’tikâdıyla müşerref olması...
- **Hadîd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Hadîd Sûresi)
  > Kesret perdeleri içinde kalmış olan talipleri irşad eyleyin, ta ki nereden gelip nereye gittiklerini ve ne için gelip ne için gittiklerini ve kendilerinin ve eşyanın ve bil cümle avalimin yani bütün âlemlerin ne olduğunu ve böylece hilkat-ı eşyadan maksud ne olduğunu idrak etsinler. Eşyanın zuhurundan maksat ne olduğunu idrak etsinler. Savm ü salat ü hac ile sanma biter zâhid işin, İnsân-ı Kâmil olmağa lazım olan...
- **Hucurât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Hucurât Sûresi)
  > Müseyyeb şöyle dedi: Vallahi arzu ederim ki, bulundukları hal üzere bıraksalar da Medine halkından bir kısım kimseler neşelenseler ve hariçten gelenler de Resulullah'ın ne ile yetindiğini görseler de zühd dersi alsalardı... Siyercilerin çoğu bu bağıranları Beni Temim'den olmak üzere zikretmişlerdir. Şöyle ki: Beni Temim'den yetmiş veya seksen kişi kadar bir heyet gelmişti.
- **Karagün Dostuyum (Cilt 2)** — Nusret Tura (Karagün Dostuyum (Cilt 2))
  > ...âsiyle gezen Şâh-ı cihânız biz Bugün tebdil, yarın uryan, öbür gün şekli rahmânız Bizle gel anla ey zâhid sâhibi zülfikarız biz Hazine bulmak istersen bayırda, dağda olmaz o Serâpâ günci mahfiyiz tılsımı cânküşâyız biz Bize lâyık mı görmezsin, muhiblik kisvesin Câna Ebû Cehilin pîşin terket bugün mürği sefâyız biz Biraz gönlümde yer tutsan, canımla hasbihal etsen Serâser nûr olurdun sen inan!
- **Kehf-Mağara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Kehf-Mağara Sûresi)
  > Tefsir-i Hâzin'de beyan olunduğuna nazaran Hızır'ın ismi (Bülya) dır ve künyesi (Ebül Abbas) dır ve kendisi bir padişah zadedir. Dünya umurunu terkle zühd ü takva yolunu tuttuğu cihetle Cenâb-ı Hakk bazı eltâf-ı İlâhiyesiyle taltif etmiştir. Hatta oturduğu yer harika olarak derhal yaşarıp çimen olduğundan Hızır ismi kendine lâkap olmuştur.
- **Kelime-i Mûseviyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Kelime-i Mûseviyye)
  > Meselâ bir hizmetkârın efendisinden telakkî ettiği emri îfâ için vâki' olan hareketi, zâhirde tardolunmak korkusu iledir; ma'nâda ücrete muhabbet- tir. Ve kezâ zâhidin ibâdet cihetine olan hareketi, zâhirde havf-ı cehen- nem ve tama'-ı cennet sebebiyle; ma'nâda kendi nefsine kemâl-i muhab- bettendir.
- **Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba)
  > ↑ Hadis-i Şerif - “Hikmet, değerli bilgiler müminin yitik malıdır, onu nerede bulursa almaya daha hak sahibidir.” (Tirmizi, İlim 19; İbn Mâce, Zühd 17) ↑ Zekâsını hile yapmakta kullanan, cin fikirli, kurnaz, açıkgöz (kimse). “Hin” zaman, an diyede tarif edilmektedir.
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Kıyâmet Sûresi)
  > ↑ Kütüb-i Sitte - Kıyamet ve Kıyametle İlgili Meseleler- Tirmizi, Kıyamet 7, (2430). ↑ Kütüb-i Sitte - Kıyamet ve Kıyametle İlgili Meseleler- Müslim, Zühd 16, (2968). ↑ Mesnevi-i Şerif – Ahmed Avni Konuk Şerhi - Cilt 7 – Sayfa 236 sadeleştirilmiş olarak…
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk (Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5)
  > s.) zamânında, sulehâ-yı ümmet zümresinde bulunan Bel'am Bâûr'un tarîk-ı Hak'taki sıdk ve azmini ve zühdünü türlü türlü imtihan buyurdu; ve o Bel'am-ı Bâûr bu imtihanlarda yüz akı ile çıktı. Fakat sonuncu imtihanda sahteliği meydâna çıkıverdi.
- **Meâric Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Meâric Sûresi)
  > Bu beyt-i şerîfde sûre-i Maâric’de olan (Maâric, 70/4) ya’ni “Melek ve rûh ona mikdârı elli bin yıldan ibâret olan bir günde urûc ederler” âyet-i kerîmesine işâret buyrulur. Her ne kadar zâhidin dahi o zühdü içinde bir azîm ve kıymetli günü olur, fakat onun bu gündeki seyri, ârifin bir nefeste katettiği elli bin yıllık yola benzer mi?
- **Mümtehine Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Mümtehine Sûresi)
  > "Kadın" (nisa) sembolizmi, tasavvufta genellikle "nefs"i temsil eder. Muhâcirât (hicret edenler), "tevbeye, zühde ve hakikate yönelen, eski nefsânî hallerini terk eden nefsler"dir. Bu hicret, zorunlu ve samimi bir kaçıştır; nefs, artık küfür yurdunda (gaflet, şirk) barınamayacak hale gelmiştir.
- **Namaz Sûreleri (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Namaz Sûreleri (Cilt 1))
  > ------------------- Zâhidlerin nefis yolunda kılınması imtihan edilmeleri veya perdelenmeleri mânâsınadır. Bu nefis, nefsi emmâre ve levvâme hükümlerinde olan zâhidlerdir. Kişi ömrü boyunca zühd ile meşgûl olursa, irfâniyet için kendisine zaman bulamaz. Bu zâhidlik eğer ömür boyu devam ederse, o kişi kendini Hakk’tan ayrı ve nefis sâhibi olarak kabul ediş zannıyla yaşar.
- **Nebe' Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Nebe' Sûresi)
  > Sâlihler, başları yukarıda mesrûr bir hâldedirler. Lisân-ı halleriyle ve vaz'iyyetleriyle “Biz hayât-ı dünyeviyyede zühd ve takvâ dâiresinde yaşamış olanlardanız!" derler; ve fâsıklar ve münkirler ise, utandıklanndan ve korktuklarından, başlarını önlerine eğmişlerdir.
- **Nusret Tura Divanı — Erler Demine** — Nusret Tura (Nusret Tura Divanı — Erler Demine)
  > Zuhur: Meydana çıkma. Zulumât: Karanlıklar Zübde: Öz. Zübde-i Âlem: Âlemîn özü. Zühre: Çobanyıldızı. Zühd: Her türlü zevke karşı koya- rak kendini ibadete verme. Zülf: Yüzün iki yanından sarkan saç lülesi.
- **Risâle-i Gavsiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Risâle-i Gavsiyye)
  > ********** Zâhidlerin nefis yolunda kılınması imtihan edilmeleri veya perdelenmeleri mânâsınadır. Bu nefis nefsi emmâre ve levvâme hükümlerinde olan zâhidlerdir. Kişi ömrü boyunca zühd ile meşgûl olursa irfâniyet için kendisine zaman bulamaz. Bu zâhidlik eğer ömür boyu devam ederse o kişi kendini Hakk’tan ayrı ve nefis sâhibi olarak kabul ediş zannıyla yaşar.
- **Sebe' Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Sebe' Sûresi)
  > Şefaatim, (öncelikle) ümmetimden büyük günah işleyenleredir.” (Ebû Dâvûd, Sünnet, 20-21/4739; Tirmizî, Kıyâmet, 11/2435-6; İbn-i Mâce, Zühd, 37; Ahmed, III, 213) Büyük günah= Günâh-ı Kebâir, kişinin kendi benliği kendi varlığıdır ki, bunun misli ve benzeri yoktur.
- **Secde Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Secde Sûresi)
  > Ubudiyet (Kulluk) Levhası: Halka lâzım olan hükümler (zillet, iftikar/muhtaçlık, korku, huşû gibi); Tevhid sırları, teslimiyet, tevekkül, rıza, korku, rağbet, zühd, Hakk'a yönelme. Saadet ve Şekâvet Levhası: Allah’a götüren yol; saadet ve şekavet (kötü âkıbet) yollarının ayrıştırılması; saadet yolunda câiz olan işler (kavmin ruhbanlığı icat etmesi gibi); beden ilmi ve dinlere ait bilgi.
- **Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31)** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31))
  > Biraz fazla söyledikse, Hoş gör bizi ey zahid. Ne sultanlar vardır zeminde, Abd ile kul arası. Yani zühd ehli, madde ehli, yani şeriat ehli deniyor. Onları hor görme babından değil, tabii onun kendine göre bir hayat felsefesi var veya yok ama bir standardı, şartlandığı bir yaşantısı var, bir anlayışı var.
- **TB. Kelime-i Mûseviyye** — Ahmet Avni Konuk (TB. Kelime-i Mûseviyye)
  > Âdil Bey nüshası: “Allah’tan başka ilâh olma- dığına” (s. 42). 615 Fütûhât-ı Mekkiy 59 (198. bâb). 618 Tirmizî, “Zühd”, 56; İbn Mâce, “Fiten”, 23; Ahmed b. Hanbel,Müsned, III, s. 78. 619 Arapça metinde ve tercümede tire içine aldığımız kısımlarFusûsmetninden ol- mayıp Ahmed Avni Bey tarafından Bosnevî şerhi dikkate alınarak eklenmiş açık- layıcı ifâdelerdir.
- **TB. Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (TB. Kelime-i Âdemiyye)
  > Kesret perdeleri içinde kalmış olan talipleri irşad eyleyin, ta ki nereden gelip nereye gittiklerini ve ne için gelip ne için gittiklerini ve kendilerinin ve eşyanın ve bil cümle avalimin yani bütün alemlerin ne olduğunu ve böylece hilkat-ı eşyadan maksud ne olduğunu idrak etsinler. Eşyanın zuhurundan maksat ne olduğunu idrak etsinler. Savm ü salat ü hac ile sanma biter zâhid işin, İnsân-ı Kâmil olmağa lazım olan...
- **Tasavvufta Aşk ve Gönül** — Nusret Tura (Tasavvufta Aşk ve Gönül)
  > ...iyle gezen Şâh-ı cihânız biz Bugün tebdil, yarın uryan, öbür gün şekli rahmânız Bizle gel anla ey zâhid sâhibi zülfikarız biz Hazine bulmak istersen bayırda, dağda olmaz o Serâpâ günci mahfiyiz tılsımı cânküşâyız biz Bize lâyık mı görmezsin, muhiblik kisvesin Câna Ebû Cehilin pîşin terket bugün mürği sefâyız biz Biraz gönlümde yer tutsan, canımla hasbihal etsen Serâser nûr olurdun sen inan!
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Tevbe Sûresi)
  > ” Yaşantısı: Nefs-i mülhime’nin iki yüzü vardır, biri levvâme’ ye diğeri, mutmeinne’ye bakar. Görünüşü, (zahiri) zühd ve takva iledir, iç âlemi (batını) günah, haddini aşmak Hakk’tan ayrılmak yolundadır. Kendini beğenme, riya, medih edilme zevkidir.
- **Uşşâkî Kültürünün Günümüze Yansıması “Necdet Ardıç” Örneği Yüksek Lisans tezi** — Serkan Denkçi (Uşşâkî Kültürünün Günümüze Yansıması “Necdet Ardıç” Örneği Yüksek Lisans tezi)
  > Yaşantısı: Nefs-i mülhimenin iki vechesi vardır. Biri nefs-i levvâmeye diğeri, nefsi mutmainneye bakar. Görünüşü (zâhiri) zühd ve takva iledir, iç âlemi (batını) günah, haddini aşmak Hak’tan ayrılmak yolundadır. Kendini beğenme, riya, medih edilme zevkidir.
- **Zâriyât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Zâriyât Sûresi)
  > Ya’ni, nefis ve şeytanın o kadar acîb ve gizli hîleleri vardır ki, onlan Hak Teâlâ'dan başka kimse bilmez. Âlime ilim sûretinde ve zâhide zühd sûretinde ve âbide ibâdet sûretinde ve fâsıka fiskın envâ’ı sûretinde ve kâfire küf-rün muhtelif sıfatında ve zâlime envâ’-i mezâlimde zâhir olur.
- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (Zümer Sûresi)
  > Çıkış, ikisine birden müdâhaleyi gerektirir: Üstteki cehâlet ateşi ilim ve irfân ile, alttaki şehvet ateşi zühd ve mücâhede ile söner. "Zâlike yuhavvifullâhu bihî ıbâdeh" (İşte Allâh, kullarını bununla korkutur): Hakk'ın korkutması, cezâlandırmadan önceki merhamet kapısıdır; O kullarını cehennem ateşine karşı uyararak onları sakındırmak ister.
- **İbretlik Bir Hikâye Daha — Mescid-i Dırar, Kubbetu'l-Kara** — Terzibaba - Necdet Ardıç (İbretlik Bir Hikâye Daha — Mescid-i Dırar, Kubbetu'l-Kara)
  > ” Yaşantısı: Nefs-i mülhime’nin iki yüzü vardır, biri levvâme’ ye diğeri, mutmeinne’ye bakar. Görünüşü, (zahiri) zühd ve takva iledir, iç âlemi (batını) günah, haddini aşmak Hakk’tan ayrılmak yolundadır. Kendini beğenme, riya, medih edilme zevkidir.
- **İlâhîler Derlemesi** — Terzibaba - Necdet Ardıç (İlâhîler Derlemesi)
  > Niyazi Mısri ------------------------ Bakıb Cemali yare çağırıram dost dost Dil oldu pare pare ah çağırıram dost dost Ne yerdeyim ne gökte ne mürdeyim ne zinde Her yerdeyim her demde ah çağırıram dost dost Sular gibi çağ çağ dolaşırım bağ bağ Hayran bana sol ve sağ ah çağırıram dost dost Geldim cihane garib oldum güle andelîb Her dem ciğerim delik ah çağırıram dost dost Hep görünen dost yüzü ondan ayırmam gözü...
- **İrfan Mektebi ve Hakk Yolu** — Terzibaba - Necdet Ardıç (İrfan Mektebi ve Hakk Yolu)
  > ” Yaşantısı: Nefs-i mülhime’nin iki yüzü vardır, biri levvâme’ ye diğeri, mutmeinne’ye bakar. Görünüşü, (zahiri) zühd ve takva iledir, iç âlemi (batını) günah, haddini aşmak Hakk’tan ayrılmak yolundadır. Kendini beğenme, riya, medih edilme zevkidir.
- **TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (“Alimin uykusu cahilin ibadetinin üstündedir”. Şeytan caminin dışından caminin içine doğru bakıyormuş, Caminin içinde de bir tane zahid ibadet ediyor, bir alim de cami içinde biraz uyukluyormuş, şeytana diyorlar ki hadi caminin içine girsene neden girmiyorsun, o ibadet eden ağabeyden korkuyorsun galiba demişler, yok demiş ben ondan korkmuyorum ben uyuklayan alimden korkuyorum demiş.)
  > “Alimin uykusu cahilin ibadetinin üstündedir”. Şeytan caminin dışından caminin içine doğru bakıyormuş, Caminin içinde de bir tane zahid ibadet ediyor, bir alim de cami içinde biraz uyukluyormuş, şeytana diyorlar ki hadi caminin içine girsene neden girmiyorsun, o ibadet eden ağabeyden korkuyorsun galiba demişler, yok demiş ben ondan korkmuyorum ben uyuklayan alimden korkuyorum demiş.
- **Kelime-i Hâlidiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi (Sayfa 9)
  > 656 Ebû Dâvud, “Salât”, 51. 657 İbn Mâce, “Zühd”, 26. 658 Taberânî,Mu’cemu’l-Kebî 185; İsfahânî,Hilyetü’l-Evliyâ, III, s. 292.

## İlgili Kavramlar

- [Takva](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/takva) — related
- [Fakr](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/fakr) — related
- [Tevekkül](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/tevekkul) — related
- [Hikmet](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/hikmet) — related
- [Fusûsu'l-Hikem](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/fusus-ul-hikem) — related
- [Verâ'](https://terzibabairfanmektebi.com/wiki/vera) — related
