Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.)

"Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.)" isimli bu eser, yazarın kendi ifadesiyle bir menkıbe veya hayat hikayeleri nakleden bir kitap değildir; aksine, bir araştırma, inceleme ve sayılar kitabıdır^s.36. Kitabın temel amacı, okuyucunun mânevî ufkunu genişletmektir^s.36. Bu amaca ulaşmak için okuyucuya, kitabı okumaya başlarken nefsânî heveslerden, zan ve hayalden, gafletten soyunarak, saf bir gönül ve Besmele ile okuması tavsiye edilir. Zira vehim ve hayalin tesiri altında iken bu tür kitaplardan gerçek mânâda yararlanmak mümkün değildir^s.6.

Eserin ana temalarından biri, Kur'an-ı Kerim'in ilâhî mahiyetini vurgulamaktır. Kitap, Kur'an'ın "Allah'ın kitabı" olduğunu ve kimseye göre değil, yalnızca Allah'a ait olduğunu kesin bir dille ifade eder. Diğer kutsal kitapların (İncil, Tevrat) beşerî isimlerle anılmasını, Allah'a ve O'nun kitabına şirk koşmak olarak değerlendirir; bu tür isimlendirmelerin kişilerin kendi anlayışlarına göre yapılan düzenlemeler olduğunu belirtir^s.91. Kur'an'ın, insanları gaflet karanlıklarından bilgi nurlarına çıkarmak için indirilmiş bir kitap olduğu ve yeryüzünde benzeri bulunmadığı için tüm kitapların üzerinde olduğu vurgulanır^{s.234, 238}.

Kitapta ayrıca Hz. Muhammed'in (s.a.v.) kâinattaki özel konumu ele alınır. "Seyyid-i kevneyn" (iki âlemin efendisi) olan Hz. Muhammed'i Hakk'tan ayrı görmenin, yani Allah'ı yukarıda, O'nu aşağıda görmenin, kâinat kitabının hem metnini hem de başlangıcını kaybetmek anlamına geldiği ifade edilir^s.53. Bu ifade, tasavvuftaki vahdet-i vücud anlayışına işaret ederek, yaratıcı ile yaratılan arasındaki derin birliği ve Hz. Muhammed'in bu birliğin en kâmil tecellisi olduğunu ima eder. Eser, bu ve benzeri konuları işleyerek okuyucuya tasavvufî bir bakış açısı sunmayı amaçlar.

Kaynaklar: Altı Peygamber, Cilt 6 — s. 6, 36, 53, 91, 234, 238

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olarak kabul edilir ve tasavvufî irfanı modern döneme aktaran müstesna şahsiyetler arasında yer alır^vikipedi. Eserleri ve sohbetleri aracılığıyla tasavvufî bilgiyi geniş kitlelere ulaştırmayı hedeflemiştir. Özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi çalışmalarıyla tanınmaktadır^vikipedi.

Kendisi, "Altı Peygamber" adlı tasavvuf serisinin altıncı bölümü olan Hz. Muhammed (s.a.v.) kitabının yazarıdır^{s.1, s.7}. Bu eserde, ilmin farklı kaynaklarına değinir: Hakk'ın hibe yoluyla verdiği vehbî ilim, çalışılarak kazanılan kesbî ilim ve muhtelif eserlerden (Mesnevi-i Şerif, İnsân-ı Kâmil, Fusûsu'l Hikem) ve sohbetlerden müşahede ile toplanan nakil ilmi^s.242.

Necdet Ardıç, Terzi Baba lakabıyla da bilinir ve Tekirdağ'da ikamet etmektedir^{s.205, s.245}. Eserlerinde, okuyucularını ve Hakk taliplisi kardeşlerini yeni bir tefekkür yolculuğuna çıkmaya ve ufuklarını geniş tutmaya davet eder^s.7. Ayrıca, Abdürrezzak Tek ve Terzi Oğlu Cem Cemâlî gibi müellifler de Necdet Ardıç riyasetindeki tasavvuf serisi içinde eserler kaleme almışlardır^vikipedi. Necdet Ardıç'ın diğer eserleri arasında Necdet Divanı, Hacc Divanı, Salât- Namaz ve Ezan-ı Muhammedi'de Bazı Hakikatler ve İslâm'da Mübarek Geceler, Bayramlar ve Hakikatleri gibi çalışmalar bulunmaktadır^s.244.

Kaynaklar: Vikipedi: Necdet Ardıç, Abdürrezzak Tek, Terzi Oğlu Cem Cemâlî · Altı Peygamber — s. 1, 7, 205, 242, 244, 245

Hakîkat-i Muhammediyye, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) fizikî varlığından önce gelen, yaratılışın ilk sebebi ve ilâhî nûrun ilk tezahürü olan manevî hakîkatidir (Hakikat-i Muhammedi). Tasavvuf doktrininde anahtar bir kavram olup, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) beşerî yönü (tarihsel insan) ile Hak'ın ilk taayyünü, akl-ı evvel ve rûh-ı a'zam olan hakîkat yönünü bir araya getirir^K1. Bu hakîkat, "küntü kenzen mahfîyyen" (gizli bir hazineydim, bilinmeyi sevdim, bilinmek için halkı yarattım) hadîs-i kudsîsi ile mesned bulur^K1.

Hakîkat-i Muhammediyye, Cenâb-ı Hakk'ın Ahadiyyet mertebesinden sonraki ilk tecellisi olarak kabul edilir^{s.44, s.49}. Ahadiyyet, Hak'ın sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf 'tek' olma kademesidir^K1. Hakîkat-i Muhammediyye, bu Ahadiyyet mertebesinin tecellisi olan isim ve sıfatların ilmî mânâda zuhura çıktığı yer olan Vâhidiyyet mertebesiyle de ilişkilidir^s.10. Bu mertebede, tüm ilâhî hakîkatlerin en geniş mânâda zuhur mahalli olarak, bütün şey'iyyetleri bünyesinde toplayan küllî bir varlıktır^{s.73, s.66, s.172}.

Hakîkat-i Muhammediyye, "Rûhu'l-A'zam" olarak da adlandırılır ve tüm ruhların babası (ebu'l-ervâh) konumundadır^s.175. Bu hakîkat, "zât, irâde, kavl" hükmünün zuhur ettiği yerdir ve hikmet-i ferdiyye ile vasıflandırılır; yani ferd-i vâhid, tek ferd olan Hakîkat-i Muhammediyye'dir^{s.73, s.74}. Hz. Muhammed'in (s.a.v.) fizikî bedeni (sûret-i Muhammediyye) sonradan gelmiş olsa da, Hakîkat-i Muhammediyye ezelden beri mevcuttur ve tüm ilâhî hakîkatleri kendinde barındırır^s.82. Bu hakîkat, beşerî Muhammedî'nin bünyesine giydirilmiş, onda mevcut olmuştur^s.38.

Kaynaklar: K1, s. 28, 220 · Altı Peygamber — s. 10, 38, 44, 49, 66, 73, 74, 82, 172, 175

İnsân-ı Kâmil, Abdulkerim Cili'nin aynı adlı eseriyle de tanınan, tasavvufî düşüncenin merkezî kavramlarından biridir (İnsan-ı Kamil, Wiki). Bu mertebe, "ilâhî sûret"i kabule müsait bir taayyüne sahip olmayı ve "ilâhî emanet"i taşımayı gerektirir^s.156. Varlıkların her biri ilâhî nûrun aynası olmakla birlikte, Âdem yani İnsân-ı Kâmil'de ilâhî sıfatların nurları tamamiyle zâhir olmuştur; nûr, kendi cemal ve celâlini İnsân-ı Kâmil'de görmüştür^s.157.

İnsân-ı Kâmil mertebesi, "Ahadiyyet" makamıdır ki bu, "Cemü'l Cem" yani toplamların toplamı anlamına gelir. Bu mertebedeki kişinin zikri "Allah" (c.c.), âlemi ise "Bütün âlemler"dir; her âlemde gereği gibi hareket etme kabiliyetine sahiptir. Peygamberi Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.)'dır ve lâkabı "Abdü'hu ve Resulü'hu"dur. Kelimesi "Lâ ilâhe illâllah muhammedürrasûlüllah"dır. Seyri "Seyr-i anillâh" yani Allah'tan seyirdir, Hakk'tan halka doğrudur. Sûresi ise Fatiha'dır^s.147.

Bu mertebeye ulaşan kâmil insanlarda "Tecelli-i Zat", "Tecelli-i Sıfat", "Tecelli-i Esmâ" ve "Tecelli-i Ef'âl" gibi geriye dönüş makamları doğal olarak oluşur^s.153. İnsân-ı Kâmil, bütün mertebelere ayna olan bir makamdır; Kâbe'nin Ulûhiyyet'i, Makam-ı İbrâhim'in ise İnsân-ı Kâmil mertebelerini temsil etmesi gibi^s.214. Bu hakikatler ve sırlar gönülden gönüle, ehlinden ehline akıp gitmektedir ve kıyamete kadar da akmaya devam edecektir^s.163. Kur'ân-ı Kerîm'in hakikatlerini anlayabilmek için gerçek bir İnsân-ı Kâmil'in eğitiminden geçmek ve onun nefhasını almak gerekmektedir^s.241.

Kaynaklar: Altı Peygamber, Cilt 6 — s. 147, 153, 156, 157, 163, 214, 241

Seyr, tasavvufî hayatın tam adıdır ve sâlikin başlangıçtan vâsıl olma hâline kadar geçtiği yolun tamamını kapsar^K1. Bu manevî yolculuk, klasik olarak dört ana mertebede incelenir: Birincisi, Seyr ilallâh (Allah'a sefer) olup, sâlikin kendi nefsinden, dünyadan ve Allah dışındaki her şeyden (mâsivâdan) yüz çevirerek Hak'a yönelmesidir. Bu aşama, mücâhede ve nefis tezkiyesi ile başlar. İkincisi, Seyr fillâh (Allah'ta sefer) olup, sâlikin Hak'a vâsıl olduktan sonra Allah'ın isimleri (esmâ) ve sıfatları âleminde yaptığı yolculuktur. Bu mertebede sâlik, mârifet kademelerinde ilerler^K1. Üçüncüsü, Seyr maallâh (Allah ile birlikte sefer) olup, sâlikin fenâ ve bekâ hâlleri silsilesinde Hak ile kâim olarak halka dönmesini ifade eder. Bu seyrin sonu yoktur ve bu aşamadan sonra bayram yoktur^s.137. Dördüncüsü ise Seyr anillâh / billâh (Allah'tan sefer) olup, sâlikin halk içinde Hak'ı temsil etmesi, mürşid olma ve halkı Hak'a çağırma makâmıdır^K1. Bu son seyr, mürşidlerin makâmıdır^K1. Kitapta ayrıca, ilmel yakıyn, aynel yakıyn ve hakk'el yakıyn olarak üç seyrden bahsedilir; bunlar sırasıyla ef'âl/madde, esmâ/nûr ve sıfât/rûh âleminde gerçekleşir^s.157. Genel olarak yapılan seyr-i sülûklar ef'âl âlemindeki seyr-i sülûklardır ve bu seyr ile sâlik hallerin ilmini almış olur^s.157. Bireysel seyr, her bir sâlik için kendi yaşantısının özellikleri, ayırabileceği vakitleri, yapabileceği çalışmalarına göre 15-20 sene sürebilmektedir^s.159. Ayrıca, her sene yaşanan on iki aylık dönüşümlerle oluşan senelik seyr de bulunmaktadır; bu seyrde yedi nefs mertebesi ve beş hazret mertebesi bulunur^s.159-160.

Kaynaklar: K1, s. 265 · Altı Peygamber — s. 137, 157, 159, 160

Hikmet-i Ferdiyye, Fusûsu'l-Hikem'in Kelime-i Muhammediyye'ye ayrılan bölümünde mündemiçtir ve Hz. Muhammed'e özgü bir hikmettir^s.37. Bu hikmet, Hz. Peygamber'in şerefli varlığıyla peygamberliğin sona erdirilmesi gibi, Fusûsu'l-Hikem'in de kendisiyle hatmolunduğu bir kemâl noktasıdır^s.56. Hikmet-i Ferdiyye'nin temel özelliği, bütün hakikatleri ve hikmetleri kapsayıcı olmasıdır; tıpkı Hz. Peygamber'in tüm hakikatleri cami olması gibi^s.56.

Ferdiyyet kavramı, lügatte "tek" anlamına gelmekle birlikte, tasavvufî bağlamda "bütün birleri toplamış bir tek" mânâsını taşır^s.37. Bu, âlemdeki kesretin (çokluğun) neticede birliğe dayandığını ve bu birliğin tekil bir ifadeyle, yani ferdiyet olarak belirtildiğini gösterir^s.41. Hikmet-i Ferdiyye'nin Hakikat-i Muhammediyye'ye tahsis edilmesinin sebebi, Hakikat-i Muhammediyye'nin tüm taayyünatın evveli olması ve bütün mevcudatın a'yân-ı sabitelerini ve hakikatlerini içermesidir^s.37. Bu durum, Hakikat-i Muhammediyye'nin "zât, irâde, kavl" hükmünün faaliyete geçmesi ve şey'iyyetlerin toplu olarak zuhura çıkması için gereklidir^s.74.

Hz. Peygamber'in hakikati itibarıyla ferdiyetin kemâli, O'nun fevkinde ancak Zât-ı Ahadiyye bulunan cemiyet-i ilâhiyye makamıyla münferit olmasından kaynaklanır^s.57. Bu hikmet, sâlikin ma'rifet mertebesini artırmasına vesile olur ve İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinin dördüncü cildinde "Hakikat-i Muhammediyye, Hikmet-i Ferdiyye" bölümünde detaylıca açıklanmıştır^s.242. Hz. Peygamber'e yapılan muhabbet ve medihler aslında O'nda zuhur eden Zât-ı İlâhiyyeye yöneliktir; zira "men reâni fekad reel Hakk" (Beni gören Hakk'ı görmüş olur) hadisi bu hakikati ifade eder^s.80.

Kaynaklar: Altı Peygamber — s. 37, 41, 56, 57, 74, 80, 242

Necdet Ardıç'ın "Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.)" adlı eseri, tasavvufa yeni başlayan bir okuyucu için uygun bir başlangıç kitabı olarak görünmemektedir. Bunun birkaç temel nedeni bulunmaktadır. Öncelikle, yazarın kendi diğer eserlerine sıkça atıfta bulunması, okuyucunun bu eserlere önceden vakıf olmasını gerektirebilir. Örneğin, kitapta "Terzi Baba (7) biismi has, selâm (13) (91) nolu kitabımızda zuhur etti"^s.162 ifadesiyle Terzi Baba isimli esere gönderme yapılmaktadır. Yine "Kelime-i Tevhid kitâbımızın, 'İnsân-ı kâmil' bölümünün bir kısmını da buraya ilâve etmeyi uygun buldum"^s.155 ve "Fetih Sûresi isimli kitabımızdan, faydalı olur düşüncesiyle -29- aynı âyet-i kerimeyi özet yorumu ile ilâve etmeyi uygun buldum"^s.195 gibi ifadeler, okuyucunun yazarın diğer çalışmalarına aşina olmasını beklemektedir.

İkinci olarak, kitapta Muhyiddin İbn Arabi'nin Fusûsu'l-Hikem'inden konuyla ilgili bölümlerin özet yorumlarına yer verilmesi^s.37, eserin tasavvufun derinlikli ve teorik yönlerine değindiğini göstermektedir. İbn Arabi'nin eserleri, tasavvuf literatüründe ileri seviye kabul edilen ve genellikle belirli bir tasavvufî altyapı gerektiren metinlerdir (Muhyiddin İbn Arabi). Ayrıca, eserde "İnsân-ı Kâmilin namaz mevkileri"nin krokisinin konulması^s.217 ve "İnsân-ı kâmil" kavramına atıf yapılması^s.155, Abdulkerim Cili'nin "İnsan-ı Kamil" gibi klasik eserlerde işlenen mertebeler bilgisine gönderme yapmaktadır ki bu da başlangıç seviyesinin ötesindedir.

Son olarak, yazarın "Bazı gerçek tasavvuf kitâplarında da bu tür menkıbelere rastlamıştım. Bu hususta on üçüncü isim olarak bize de verilen bir esmâ vardır ne olduğu bize kalsın. Bu oluşumlar özeldir, genel değildir"^s.162 şeklindeki ifadeleri, eserin genel okuyucuya değil, belirli bir tasavvufî çevreye veya özel bir irfanî bilgiye sahip olanlara yönelik olduğunu düşündürmektedir. Kitabın "Cenâb-ı Hakk cümlelerimize, bilhassa meraklılarımıza bu hakikatleri idrak ettirsin"^s.217 dileği de, içeriğin "hakikatleri idrak" etme seviyesinde bir derinlik taşıdığını ima etmektedir. Bu unsurlar, eserin tasavvufa yeni başlayanlar için değil, daha ziyade tasavvufî bilgi birikimi olan ve yazarın diğer eserlerini takip eden okuyucular için kaleme alındığını ortaya koymaktadır.

Kaynaklar: Altı Peygamber — s. 37, 155, 162, 195, 217

Necdet Ardıç'ın eserinde bazı ayetlerin ve isimlerin öne çıkarılması, tasavvufî bir bakış açısıyla Kur'ân'ın derin anlamlarını ve mânevî hakikatlerini okuyucuya sunma gayesine dayanır. Kitap, bir menkıbe veya hayat hikayeleri nakleden bir eserden ziyade, bir araştırma ve inceleme niteliğindedir^s.36. Bu bağlamda, seçilen ayetler ve isimler, mânevî ufku genişletmek ve Hakk yolcusunun aslına varabilmesi için geçirebileceği hususları açıklamak üzere kullanılır^{s.3, 36}.

Özellikle "Elif, Lâm, Mim" gibi harflerle başlayan ayetler (Bakara-2/1), Kitab'ın şüphesiz ve muttakîler için bir hidayet rehberi olduğunu belirtir^s.232. Bu tür ayetler, Kur'ân'ın "hikmetli"^s.233 ve "mübîn"^{s.234, 236} vasıflarını vurgulayarak, Hakîm ve Habîr olan Allah katından fasıl fasıl açıklanmış bir Kitap olduğunu gösterir^s.233. Bu açıklamalar, insanları gaflet karanlıklarından bilgi nurlarına, Aziz ve Hamîd olanın yoluna çıkarmayı amaçlar^s.234.

Tasavvufî açıdan, Kur'ân'ın içerisindeki yol gösteren ayetler hidayet, bunların neticesinde oluşacak özellikleri anlatan ayetler ise müjdedir. Cenâb-ı Hakk hakikatleri açıkladıkça ve kul da idrak ettikçe, kul Zât'a ulaşma müjdesi alır^s.236. Kitapta öne çıkarılan isimler ve ayetler, ulûhiyyet mertebesini anlatan tariflerin "Hakîkat-i Ahadiyyet-ül Ahmediyye"den geldiğini ve Nûr-ı Muhammedî'nin her şeye idrak ve aydınlanma verdiğini ifade eder^s.112. Bu, tasavvufun temel kavramlarından olan "Ahadiyyet"^K1 ve "Emânet Âyeti"^K1 gibi konularla ilişkilidir; zira insan, Hak'ın bütün isimlerini taşıyacak câmi bir mahal olarak görülür.

Kaynaklar: Altı Peygamber — s. 3, 36, 112, 236 · Bakara-2/2; Altı Peygamber — s. 232 · Hûd-11/1; Altı Peygamber — s. 233 · Hicr-15/1, Kasas-28/2; Altı Peygamber — s. 234, 236 · İbrâhîm-14/1; Altı Peygamber — s. 234 · K1, s. 220, 405