Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri

Necdet Ardıç'ın bu eseri, Kur'ân-ı Kerîm'de yer alan Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh sûrelerinin tasavvufî ve irfânî derinliklerini ele almaktadır. Kitap, yazarın "Kur'ân-ı Kerîm'de (yolculuk)" adlı sohbetlerinin bir derlemesi olup, bu sohbetlerin yazıya geçirilip kitap haline dönüştürülmesiyle oluşmuştur^s.1. Yazar, okuyucularına kitabı okumaya başlarken nefsin hevasından, zan ve hayalden, gafletten soyunarak, saf bir gönül ve Besmele ile başlamalarını tavsiye eder; zira vehim ve hayalin tesiri altında iken gerçek manada bu tür kitaplardan yararlanmanın mümkün olamayacağını belirtir^s.2.

Kitabın içeriği, sûrelerin ayetleri üzerinden manevi hakikatleri açıklamayı amaçlar. Örneğin, yetimlik kavramının zahiri ve batıni yönleri üzerinde durulur; batıni yönü "Akl-ı küll"ün "Âdem-baba"ya ve "Nefsi küll"ün "Havvâ-anne"ye teşbih edilmesiyle açıklanır^s.9-10. Ayrıca, "Hakk ile Hakk olmuş olma" hali, Hz. Peygamber'in "Rabb'ım ile öyle bir zamanım vardır ki, oraya ne bir Nebi-i mürsel ne de bir melek-i mukarrep giremez" sözüyle izah edilir^s.36. Eser, Allah'ın tenezzülü, Kur'ân'ın tenezzülü, İnsan-ı Kâmil'in tenezzülü gibi çeşitli "teneccül" mertebelerine de değinir^s.58. Kitap, yazarın daha önceki "Terzi Baba" serisi ve "Sûre-i Yûsuf ve Feth Sûresi" gibi diğer eserleriyle de bağlantılıdır, bu da onun geniş bir tasavvufî külliyatın parçası olduğunu gösterir^{s.13, 59-60}.

Kaynaklar: Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri — s. 1, 2, 9, 10, 13, 36, 58, 59, 60

"Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri" adlı eserin yazarı, kaynaklarda doğrudan bir isimle zikredilmemiştir. Ancak, kitabın çeşitli bölümlerinde yazarın kimliğine dair bazı ipuçları bulunmaktadır. Kitabın "Kazâ ve kader" başlığı altında "Terzi Baba-(4) İstişare dosyası" ve "Terzi Baba-(5) İstişare dosyası" gibi ifadeler yer almaktadır. Ayrıca, "Hayal vâdîsi’nin çıkmaz sokakları: ------------------------- Terzi Baba kitapları serisi:" şeklinde bir ibare de mevcuttur^s.60. Bu ifadeler, kitabın "Terzi Baba" olarak bilinen bir yazar tarafından kaleme alındığını veya bu serinin bir parçası olduğunu düşündürmektedir. Kitabın başlangıcında yer alan "Yarabbi; bu kitaptan meydana gelecek manevi hasılayı, evvelâ acizane, efendimiz Muhammed Mustafa, (s.a.v.) in ve Ehl-i Beyt Hazaratı’nın rûhlarına, Nusret Babamın ve Rahmiye annemin de ruhlarına, ceddinin geçmişlerinin de ruhlarına hediye eyledim kabul eyle, haberdar eyle, ya Rabbi" şeklindeki dua cümlesi^s.1, yazarın kendisinden "acizane" bir şekilde bahsettiğini göstermektedir. Bu durum, yazarın kimliğinin "Terzi Baba" olduğu yönündeki çıkarımı desteklemektedir.

Kaynaklar: Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri — s. 1, 60

Tasavvufî idrak, sâlikin Hakikat-i İlâhiyye'yi kendi varlığında, yani vücut mülkünde kavramasıdır^s.45. Bu, sadece zihinsel bir anlama değil, aynı zamanda müşâhede yoluyla elde edilen bir kavrayıştır^s.58. Sâlik, bu idrak sayesinde esmâ-i İlâhiyyenin kendi varlığındaki tecellîlerini görür ve fenâfillâh mertebesinden bekâbillâh'a geçerek Hakk'ani bir akılla İlâhî hakikatleri idrak eder^s.52.

Bu idrak, sülûk yolunda ilerleyen sâlikin nefs mertebelerindeki dönüşümüyle yakından ilişkilidir. İnsanlar genellikle nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme hükmü altında yaşarken^{s.26, 8}, tasavvufî çalışmalarla nefs köleliğinden kurtulup hür olarak Hakk'ın kulu olma yolunda ilerlerler^s.8. Bu süreçte, sâlikin nefs-i mülhime mertebesine ulaşmasıyla ilhamın ilk kez açılmaya başladığı belirtilir (Nefs-i Mülhime). İlham, vasıtasız olarak kalbe gelen ve Hakikat-i İlâhiyye üzere idrak sahibi olmaya yardımcı olan bir kaynaktır^{s.26, 27}.

Tasavvufî idrak, yakîn hâliyle de bağlantılıdır. Sâlik, bu hakikatleri bünyesinde yüklenip idrak ettiğinde yakîn hâline ulaşır^s.21. Bu, mârifet makâmına ulaşmış bir ârifin hâlidir; ârif, bilgiyi sadece bilmekle kalmaz, aynı zamanda onu müşâhede ile yaşar^K1. Bu idrak, sâlikin ruhânî yetim olduğunu idrak etmesiyle başlar ve seyri sülûk sistemiyle ilerler^s.47. Neticede, bu çalışmalarla Nefs-i İlâhî idrak olunmaya başlar^s.26.

Kaynaklar: Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri — s. 8, 21, 26, 27, 45, 47, 52, 58 · K1, s. 110

Mûseviyyet mertebesi, tasavvufî mertebeler hiyerarşisinde önemli bir yer tutar ve özellikle ilâhî isimlerin tenzih yönüyle bağlantılıdır^s.12. Bu mertebe, sayısal olarak dokuz (9) ile temsil edilir ve Esmâ-ül Hüsnâ'nın doksan dokuz (99) ismine atıfta bulunur^s.12. Hz. Mûsâ (a.s.)'nın hayat hikâyesi, bu mertebenin sembolik anlamını derinleştirir. O, çocukluğundan itibaren Fir'avn'un yanında yetim olarak büyümüştür; bu durum, zâhirî ve bâtınî bir yetimliği ifade eder^s.11. Kendisine peygamberlik geldikten ve Tur-i Sînâ'da Tevrat-ı Şerif'i alarak "Akl-ı Küll" olan babasına ulaşınca, bu mertebesi itibarıyla "evlâd-ı has" zümresine katılmıştır^s.11. Bu durum, Mûseviyyet mertebesinin, başlangıçtaki bir eksiklik veya yetimlik hâlinden, ilâhî bilgi ve kemâle erişme sürecini temsil ettiğini gösterir. Mûseviyyet mertebesi, tevhid mertebeleri, bütün mertebelerin zâhir ve bâtın varlığı, üç ilim mertebesinden idraki, İbrâhîmiyyet, İseviyyet ve Muhammediyyet mertebeleri gibi diğer mertebelerle birlikte anılır^s.25. Şems Sûresi'nin doksan birinci (91) ayetinde geçen (9) ve (1) sayıları da Mûseviyyet ve Vâhidiyyet mertebelerini ifade ederken, bu sayıların tersi olan (19) ise İnsân-ı Kâmil'i işaret eder^s.15. Bu bağlamda Mûseviyyet mertebesi, sâlikin seyr ü sülûkünde nefs mertebelerini aşarak hakikate ulaşma yolculuğunda önemli bir durak olarak kabul edilir.

Kaynaklar: Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri — s. 11, 12, 15, 25

Necdet Ardıç'ın bu eseri, öncelikle "İrfan Mektebi (Hakk Yolu)"nda ilerleyen, tasavvufî derinliği arayan kimseler için kaleme alınmıştır (İrfan Mektebi (Hakk Yolu) Wiki). Eser, Kur'ân-ı Kerîm'in tamamını ezbere bilmekten ziyade, onun mânâsını idrak ederek gerçek taşıyıcısı olmayı hedefleyenlere yöneliktir^s.53. Bu bağlamda, "marifetullah bilgisi"ni taşıyan ve "Hak ile özel ilişkisinin" taşıyıcısı olan insan-ı kâmillerin yolunu aydınlatır^{s.53; Emânet Âyeti Master Cevap}.

Kitap, nefs-i emmârenin hükmü altında yaşayan, mal tüketmekle iftihar eden ve lüks yaşayan "İnsân-ı nakıslar"dan^{s.5, s.14} farklı olarak, Hakikat-i Muhammediyye üzere yetimlikten kurtulup "Evlâd-ı has" mertebesine ulaşanları muhatap alır^{s.12, s.8}. Bu kişiler, yaptıkları fiilin mânâsını Allah'tan alan ve "sâlih amel" işleyen kimselerdir^s.58. Eser, "hüsnâ'yı tasdik eden"^s.38 ve "takvâ sahibi olan"^s.38 kişilere hitap ederken, cimrilik edip kendini müstağni gören ve hüsnâ'yı yalanlayanları ise "esfeli safiline" yönelenler olarak tanımlar^s.39. Sonuç olarak, bu eser, hakikatleri önce iman yoluyla, sonra da müşâhede yoluyla idrak eden ve "gayru memnûn" karşılığa nail olan kimseler için bir rehber niteliğindedir^s.58.

Kaynaklar: Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri — s. 5, 8, 12, 14, 38, 39, 53, 58

Nefsin hevasından soyunmak, tasavvufta sâlikin süflî yapısı olan nefsin, dünyevî arzu ve hazlara olan eğilimlerinden arınma çabasıdır^K1. Bu süreç, nefsin tezkiye edilmesini hedefler ve sülûkun ana gayesidir. Kaynak metin, okuyucuyu "nefs’in hevasından, zan ve hayelden, gafletten soyunmaya çalışarak, saf bir gönül ve Besmele ile okumaya başlamaya" davet eder^s.2. Bu davet, hakikatlere ulaşabilmek için nefsin süflî etkilerinden uzaklaşmanın zaruretini vurgular.

Nefsin hevasından soyunma süreci, nefsin yedi mertebeli silsilesinde ilerlemeyi gerektirir. Bu silsilenin başlangıcında yer alan nefs-i emmâre, kötülüğü emredici vasfıyla (Yûsuf 53) hevanın en belirgin tezahürüdür^K1. Sâlikin bu hevalardan arınma yolculuğu, nefs-i levvâme mertebesinde başlar. Bu mertebede sâlik, günahlarını işlese de ardından nefsini kınar, pişmanlık duyar ve tevbeye yönelir^K1. Bu kınama ve pişmanlık, nefsin hevasına pasif itaatten çıkışın ilk adımıdır ve "uyanışın acısı" ile "mârifet kıvılcımı" arasındaki kritik kuşağı oluşturur^K1.

Nefsin hevasından soyunmak, aynı zamanda insanın rûh ile olan ilişkisini de düzenler. Zira rûh, insanın ulvî yapısı olup Hak'ka yönelirken, nefs dünyaya yönelir^K1. Bu nedenle, nefsin hevasından soyunmak, rûhu güçlendirme ve nefsi tezkiye etme dengesini kurmayı ifade eder. Bu arınma, sâlikin Hak ile nefs arasındaki mücâhedesinin bir sonucudur ve nihayetinde nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanarak Hak'ın emânetini izhâra mahal olmasıyla^K1 kemâle erer.

Kaynaklar: K1, s. 1, 126, 484 · Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri — s. 2

Kitapta "on sekiz bin âlem" ifadesi, tasavvufî bir sembolizmle açıklanır ve dokuz sayısının çeşitli matematiksel işlemleriyle ilişkilendirilir. Dokuz sayısının kendisiyle toplanması (9+9=18) veya çarpılması (9x9=81, bu sayının tersi de 18'dir) on sekiz sayısını verir ki bu, on sekiz bin âlemi ifade eder. Ayrıca, dokuz sayısının kendi içinde toplanması yine dokuz sonucunu verirken, 81 ile 9'un toplamı 90'ı verir ki bu da Sûre-i Şerif'in sayısal değeridir. Üç dokuzun yan yana getirilmesiyle oluşan 999 sayısı ise esmâ-i hüsnânın daha genişletilmiş bir ifadesi olarak sunulur^s.3. Bu sayısal değerler, kâinatın genişliğini ve Hakikat-i Muhammediyye'nin kapsamını işaret eder.

Bu âlemlerin işleyişinde güneş (şems) ve ay (kamer) önemli bir yer tutar. Güneş, Zât-ı İlâhiyye'nin zuhur ve tecelli mahalli iken, ay (kamer) Hakikat-i Muhammediyye'nin zuhur ve tecelli mahallidir^s.8. Bu iki mertebe, birbirlerinin hükümlerini ortadan kaldırmaz; aksine, her biri kendi feleğinde yüzer ve âlemlerin rızık kaynaklarını oluşturur^s.8. Şems kelimesinin harf değerleri de bu bağlamda ele alınır: "Şın" harfi hakikatleri müşahede ve şehâdet âlemini, "Mim" Hakikat-i Muhammediyye'yi ve mülk âlemini, "Sin" ise İnsân-ı Kâmil'i ve diğer insanları ifade eder^s.19. Bu harfler, idrak sahibi insanlara sessiz ve sözsüz bir şekilde hakikatleri anlatır^s.19. Bu geniş âlemlerin müşahede edilerek yaşanması ve kişinin kendini tanıması, bu dünyadaki en büyük kazanç olarak belirtilir^s.1.

Kaynaklar: Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri — s. 1, 3, 8, 19

Yazar, bu eserin, "Kur'ân-ı Kerîm'de (yolculuk)" başlığı altında yaptığı sohbetlerin bir kısmının yazıya dökülüp kitaplaştırılmasıyla ortaya çıktığını belirtmektedir^s.1. Kitapta özellikle Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh sureleri üzerinde durulmaktadır. Yazar, bu surelerin "zâhir bâtın nûrundan bu dünyada iken yararlanmaya gayret edelim" çağrısıyla, okuyucuları bu surelerin hem açık anlamlarından hem de tasavvufî derinliklerinden istifade etmeye teşvik etmektedir^s.1. Kitabın girişinde, okuyucuların nefsânî heveslerden, zan ve hayalden, gafletten arınarak, "saf bir gönül ve Besmele ile" okumaya başlamaları önerilmektedir; zira ancak bu şekilde gerçek mânâda fayda sağlanabileceği ifade edilmektedir^s.2. Ayrıca, İnşirâh Sûresi'nin Peygamber Efendimiz'in kalbinin açılıp arıtılmasından bahsettiği ve getirdiği dindeki kolaylıklara dikkat çekerek Allah'a şükretmeye teşvik ettiği belirtilmektedir^s.49. Kitapta, bu surelerin sayısal değerlerine de değinilmekte, örneğin İnşirâh Sûresi'nin 94. sure olması (9+4=13) üzerinden Efendimiz (s.a.v) ve şahsında herkese hitap ettiği vurgulanmaktadır^{s.17, s.51}. Yazar, daha geniş bilgi için Sûre-i Yûsuf ve Feth Sûresi isimli diğer kitaplarına da atıfta bulunmaktadır^s.13.

Kaynaklar: Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri — s. 1, 2, 13, 17, 49, 51