Bendeki Terzi Babam (Cilt 1)

"Bendeki Terzi Babam" kitabı, Necdet Ardıç'ın (Terzi Baba) tasavvufî yolculuğunu ve bu yolda edindiği irfanı, yazarın şahsî tecrübeleri ve zevkleriyle birleştirerek sunar. Yazar, ilk derleme kitabı olan "Terzi Baba (19-53)" eserini çıraklık ve kalfalık dönemi olarak nitelendirirken, "Bendeki Terzi Babam"ı ise "Bekâbillâh ve İnsân-ı Kâmil, Ma'rifet" mertebesinden ağırlıklı bir "ustalık eseri" olarak görür^{s.5, s.11}. Bu durum, kitabın Terzi Baba'nın tasavvufî öğretilerinin daha derin ve ileri seviyelerini ele aldığını gösterir.

Kitap, Terzi Baba'nın hayatından bazı kesitlere yer verir; örneğin, Zeynep-Kâmil Hastanesi'nde doğduğunu, çocukluğunu babaannesi Lütfiye Hanım ve dedesi Ahmet Kemâl Bey'in Sübyeci Sokak'taki evlerinde geçirdiğini aktarır^s.62. Eser, Terzi Baba'nın mürşidi olan Efendi Baba'dan öğrendiklerini ve bu yolda edindiği irfanı vurgular^s.74. Ayrıca, Terzi Baba'nın "53" şifresiyle olan bağlantısına dikkat çekilir; bu şifre, Ahmed isminin rakam değeri ve mi'rac hakikatleriyle ilişkilendirilir^{s.11, s.139}. Kitapta, Terzi Baba'nın "Hu deyipte Hu olmayan yok olsun Hu" gibi sözleri ve "benlik mertebelerinden geçilmeden yokluğun aslına ulaşılamayacağı" düşüncesi de yer alır^s.27. Eser, Terzi Baba'nın Uşşâkî tarikatındaki konumunu ve ilahi seyr içindeki merhalesini de ele alarak, okuyucuyu tasavvufî bir arayışa davet eder^{s.10, s.16}.

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam, Cilt 1 — s. 5, 10, 11, 16, 27, 62, 74, 139

"Bendeki Terzi Babam" adlı eserde "Terzi Baba" figürü, yazarın mânevî sülûkünde merkezi bir konuma sahiptir. Yazar, kendisini Terzi Baba'nın "çırağı ve kalfası" olarak görmekte, ilk eserini "Hakîkat/fenâfillâh mertebesi ağırlıklı" bir çalışma olarak tanımlamaktadır^s.5. Bu, Terzi Baba'nın yazarın tasavvufî eğitimindeki ilk aşamalarda ona rehberlik ettiğini gösterir. Daha sonraki eserini ise "Bekābillâh ve İnsân-ı Kâmil, Marifet mertebesinden ağırlıklı" bir "ustalık eseri" olarak niteleyerek^s.11, Terzi Baba'nın rehberliğinin daha ileri mânevî mertebeleri kapsadığını belirtir.

Terzi Baba, sadece yazarın şahsî rehberi olmakla kalmaz, aynı zamanda "ona ma’nevî evlât olanların da babasıdır"^s.219. Bu ifade, Terzi Baba'nın daha geniş bir mânevî çevrede kabul görmüş bir mürşid olduğunu ortaya koyar. Eserde Terzi Baba'nın eserleri ve istişare kitapları serisi hakkında bilgiler verilmektedir^{s.214, s.219}. Ayrıca, Terzi Baba'nın "Halvet-i Uşşaki" yolunun ve "Terzi Baba" kolunun ilahi seyr içinde bulunduğu bir merhale ile ilişkilendirildiği belirtilir^s.11. Terzi Baba'nın şifresi "53" olarak zikredilmekte ve bu şifrenin Necm Sûresi'nin mi'rac hakikatleriyle ilgili 18 âyetiyle bağlantılı olduğu ifade edilmektedir^s.11. Kitapta Terzi Baba'nın umre dosyaları^s.215 ve Kûr'ân-ı Kerim'deki yolculuk^s.224 gibi konulara değinilmesi, onun mânevî hayatının ve öğretilerinin genişliğini göstermektedir. Yazarın 1992 yılında gördüğü bir rüyada "takım elbiseli Peygamberimiz olarak tasavvur ettiği şahıs"ın kendisine yaptığının doğru olduğunu söylemesi ve bu rüyanın Terzi Baba (1) kitabındaki takım elbiseli resmiyle ilişkilendirilmesi^s.59, Terzi Baba'nın yazarın ruhanî tecrübelerinde de önemli bir yer tuttuğunu düşündürmektedir.

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam — s. 5, 11, 59, 214, 215, 219, 224

Seyr-i sülûk, tasavvufî hayatın tam adıdır ve sâlikin başlangıçtan vâsıllığa kadar geçtiği yolun bütününü kapsar^K1. Klasik olarak dört ana seyre ayrılır: Seyr ilallâh (Allah'a sefer), sâlikin nefsinden, dünyadan ve mâsivâdan Hak'a yönelmesidir. Bu aşama mücâhede ve tezkiye ile başlar. Seyr fillâh (Allah'ta sefer), sâlikin Hak'a vâsıl olduktan sonra esmâ ve sıfatlarda yaptığı yolculuktur; burada mârifet kademelerinde ilerlenir. Seyr maallâh (Allah'la sefer), sâlikin Hak'la beraber yaptığı yolculuktur; fenâ-bekâ silsilesinde Hak'la kâim olarak halka dönmesidir. Son olarak Seyr anillâh / billâh (Allah'tan sefer), sâlikin halk içinde Hak'ı temsil etmesi ve mürşid olma makâmıdır^K1. "Bendeki Terzi Babam" adlı eserde seyr-i sülûk, kişinin kendi benliğinden başlayarak ilâhî benliğe ulaşma süreci olarak ele alınır^{s.37, s.39}. Kitap, "Bir ben var benden içeri" ifadesiyle kişinin nefsânî benlikten hakîkat ehline ulaşmasını, Zât-i benliğe erişmesini hedefler^s.37. Bu yolculukta "40 ders ile Seyr-i Sülûk" ifadesi, Hakikat-i Muhammediye'ye ayna olma sürecine işaret eder^s.107. Sâlikin ilk seyrinde nefsânî benlik üzere ilmî çalışmalar yaparak ilm'el yakîn olarak ilerlediği belirtilir^s.37. Bu aşamada kişi, kendi kendine halife ve mehdi olabilir, ancak başkasına eğitim verecek durumda değildir^s.37. Eserde seyr-i sülûk, aynı zamanda "gönül Kâbesini" faaliyete geçirecek bir eğitim olarak tanımlanır, zira kalbi zulmet içinde olan bir kişinin "Gönül Kâbesi" yıkılmış ve inşaa edilmeyi beklemektedir^s.202. Bu yolculukta sâlik, "Necm" yıldızının yansımasıyla risâlet seyrini deneyimler ve izâfî benliğini keserek Zât'a ulaşır^s.38. Daha ileri aşamalarda ise "Şı'râ" yıldızından aldığı "ışk" ile ayn'el yakîn ve rûhânî bir seyir yaşar, Rûh'ul Kûds ile desteklenerek ölü bedenleri diriltecek hâle gelir ve Efendi Babasına vekil olarak görev alır^s.39. Kitap, bu seyr-i sülûku "Kâinat kitâbı" ve âlemler yönüne yakîn olma, yani halkta Hakk'ı, Hakk'ta halkı görerek bir tevhîd hâliyle ilişkilendirir^s.11.

Kaynaklar: K1, s. 265 · Bendeki Terzi Babam — s. 11, 37, 38, 39, 107, 202

Tasavvufî metinlerde günlük objelerin yer alması, sâlikin mânevî tecrübelerinin ve ilâhî işaretlerin, onun idrâk seviyesine uygun bir şekilde tezahür etmesinden kaynaklanır. Bu durum, kavramların sâlikteki işleyişinin bir parçasıdır ve dört eksende ele alınabilir: niyet, fiil, hâl ve mârifet^K2.

Niyet ekseninde işleyiş: Sâlikin kalbi, gördüğü veya tecrübe ettiği bir objeyi mânevî bir anlamla ilişkilendirmeye yönelir. Örneğin, yazarın rüyasında Peygamber Efendimizi takım elbiseli görmesi, onun şeriat yolundaki seyrinin doğruluğuna dair bir niyet ve teyit arayışının bir yansımasıdır^s.76. Bu niyet, objeye mânevî bir değer yüklenmesinin başlangıcıdır.

Fiil ekseninde işleyiş: Görülen zuhûrât veya müşâhede, sâlikin fiillerine yansıyabilir. Yazarın, Terzi Baba'nın takım elbiseli resmini görmesiyle 1992 yılındaki rüyasının aklına gelmesi ve bu rüyanın o zamanki zâhirî yaşantısının hâlet-i rûhiyesiyle bağlantılı olması^s.59, objelerin sâlikin amelleriyle nasıl ilişkilendirildiğini gösterir. Bu tür objeler, sâlikin günlük virdlerini veya mânevî çalışmalarını etkileyebilir.

Hâl ekseninde işleyiş: Sürekli olarak bu tür zuhûrât ve müşâhedelerle meşgul olmak, sâlikin kalbinde belirli hâllerin oluşmasına yol açar. Yazarın, Peygamber Efendimizi takım elbiseli görmesiyle kalbinin mutmain olması, ancak aynı zamanda "ne alâka Rasûlüllah (s.a.v.) efendimiz niye takım elbiseli" diye taaccüb etmesi^s.76, bu objelerin sâlikin iç dünyasında hem sekîne hem de hayret gibi farklı hâlleri tetiklediğini gösterir. Bu hâller, sâlikin mânevî gelişimine katkıda bulunur.

Mârifet ekseninde işleyiş: Objeler aracılığıyla elde edilen tecrübeler, sâlikin bilgi ve idrâkinin gelişmesine hizmet eder. Yazarın, 19 yıl sonra Terzi Baba kitabının arkasındaki sûretin Efendi Babası olduğunu anlayınca hayretinin artması^s.76 ve 53 numaralı taba renkli ayakkabı zuhûrâtının El-Metin esmasıyla bağlantılı olduğunu keşfetmesi^s.103, bu objelerin mânevî hakikatlere ulaşmada birer anahtar görevi gördüğünü ortaya koyar. Bu, sâlikin keşif ve müşâhede yoluyla mârifetini artırmasıdır. Bu bağlamda, günlük objeler, sâlikin "kıyâmet-i sugrâ"sını, yani kendi iç kıyâmetini yaşamasına ve nefsini hesaba çekmesine yardımcı olan semboller haline gelir^K1.

Kaynaklar: K2 · Bendeki Terzi Babam — s. 59, 76, 103 · K1, s. 43

Zuhûrât, sâlikin mânevî sülûku esnasında karşılaştığı, Hak'tan gelen özel bildirimlerdir. Bu bildirimler, bazen bir rüyâ şeklinde^s.70, bazen bir ilhâm veya içsel bir açılım olarak tezâhür eder. Kelime anlamı itibarıyla "zuhûr edenler, ortaya çıkanlar" demektir ve sâlikin kalbinin Hak ile olan irtibâtının bir neticesidir. Zuhûrât, sâlikin kendi dar aklının ötesinde bir kaynaktan bilgi alması anlamına gelen Nefs-i Mülhime mertebesiyle de ilişkilendirilebilir (Nefs-i Mülhime). Bu mânevî tecellîler, sâlikin yolunun doğruluğuna dâir birer teyit işlevi görür ve mânevî ilerleyişine rehberlik eder^s.4. Örneğin, eserde geçen "yangın merdiveni" zuhûrâtı, İbrâhîmiyet ve 8. Cennet üzere yapılan bir mi'râcı, yani mânevî yükselişi ifâde eder^s.119. Zuhûrât, aynı zamanda Hak'ın esmâ ve sıfatlarının tecellîlerini de barındırabilir; "Kahhar" isminin celâl yönünün zuhûru gibi^s.31. Bu tecellîler, sâlikin mücâhede yolunda (Mücâhede) nefsini terbiye etmesine ve Hak'ın hükmüne teslim olmasına yardımcı olur. Terzibaba'nın eserinde, zuhûrâtın sadece kişisel bir deneyim olmadığı, aynı zamanda "tüm kardeşlerin eseri olacak" bir mânevî birliğe (vahdet) işâret ettiği de belirtilmiştir^s.27. Bu durum, zuhûrâtın bireysel keşiflerin ötesinde, mânevî bir topluluğun ortak idrâkine de hizmet edebileceğini gösterir. Zuhûrât, sâlikin huzûr hâlini derinleştirmesine ve Hak ile olan perdesizliğini artırmasına vesîle olan, mânevî bir mîzân işlevi de görebilir; zira her zuhûr, sâlikin kalbinin Hak'la olan dengesini yeniden kurmasına yardımcı olur (Huzûr, Mîzân).

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam — s. 4, 27, 31, 70, 119

"Bendeki Terzi Babam" kitabı, Terzi Baba olarak bilinen Necdet Ardıç'ın tasavvufî öğretilerini ve mânevî yolculuğunu anlamak isteyen geniş bir okuyucu kitlesine hitap etmektedir. Kitap, öncelikle Terzi Baba yolunun takipçileri ve bu yolda sülûk eden sâlikler için bir rehber niteliğindedir. Yazar, eseri kendi "çıraklık ve kalfalık eseri" olarak tanımladığı ilk derleme kitabından sonra, "Bekābillâh ve İnsân-ı Kâmil, Marifet" mertebesinden ağırlıklı bir "ustalık eseri" olarak kaleme almıştır^{s.5, s.11}. Bu durum, kitabın tasavvufî yolculuğun farklı aşamalarındaki okuyuculara hitap ettiğini göstermektedir.

Kitap, özellikle İnsân-ı Kâmil mertebesini idrâk etmek isteyenler için önemli bilgiler sunar. Terzi Baba'nın "tüm modelleri yani tüm şeriatleri, tüm târîkatleri, tüm hakikatleri, tüm marifetleri bünyesinde toplamış" bir İnsân-ı Kâmil olduğu vurgulanmaktadır^s.152. Bu bağlamda, tasavvufî kemâlâtı arayanlar ve Hakikat/fenâfillâh mertebesini anlamak isteyenler için kıymetli bir kaynaktır^s.5.

Ayrıca, kitap mi'rac hakikatleri ve bağlantıları hakkında derinlemesine bilgiler içermektedir^s.11. Necm Sûresi'nin mi'rac ile ilgili ayetlerine yapılan atıf, bu konuya ilgi duyan okuyucular için eserin önemini artırmaktadır^s.11. Kitap, Terzi Baba'nın "Efendi Babam" olarak hitap edilen mürşidinden öğrenilen irfâniyet ve zevkleri aktararak^s.74, tasavvufî bir mürşidin rehberliğinde mânevî gelişim arayanlara da hitap etmektedir. Yazarın "Ben"lik mertebelerinden geçilmeden "Hiç"liğe ulaşılamayacağı yönündeki ifadesi^s.27, nefs muhasebesi ve benlikten arınma yolunda olanlar için de yol göstericidir.

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam C.1 — s. 5, 11, 27, 74, 152

Terzibaba'nın eserlerinde "Vav" ve "Lâle" sembolleri, tasavvufî öğretinin temel taşlarını oluşturur. "Vav" harfi, Bursa Ulu Cami'deki hat yazılarında görüldüğü üzere, Kâbe'yi temsil eder ve Zât-ı Tecelli mahalli olan gönül Kâbesi ile ilişkilendirilir^s.171. Bu, Hüviyet ve âlemlere, insân ve Kur'ân hakikatine işaret eder. "Vav" aynı zamanda Vahidiyet mertebesini ve Fâtiha Sûresi'nin ilk âyeti olan Besmele-i Şerife'yi de sembolize eder^{s.171, 182}. Sayısal değeri altı olan "Vav", Allah'ın birliğini (Vahid) ifade eder^s.165.

"Lâle" figürü ise, tezhip sanatında Allah (c.c.)'ı sembolize eden bir motiftir^s.167. Ulu Cami'deki hat yazılarında "Allah" esmâsının altında yer alan "Vav" hattının altında "Lâle" figürü bulunur^s.181. Bu figür, Kâbe-Zât tecellisi, Allah esmâsı, Vahidiyet ve Rahmâniyet mertebelerini içeren Sıfât mertebesinin üç bölümünü ifade eder^s.182. Lâle figürünün yedi ve beşli oluşumu, yedi nefis mertebesi ve beş hazret mertebesi ile ders sistemini vermektedir^{s.182, 182}. Ayrıca, "Lâle" motifinin 5 ve 7 motifli olması, 57. sıra olan Hamid esmâsı ile Hamd, Ahmed ve Muhammed'e işaret eder^s.171. Bu semboller, sâlikin mânevî yolculuğundaki mertebeleri ve ilahî hakikatleri idrak etmesine yardımcı olan görsel ve kavramsal araçlardır.

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam, C.1 — s. 165, 167, 171, 181, 182

Hâl ilmi, tasavvuf disiplininin dinamik bir unsurudur ve sâlikin sülûkunu canlı tutan, sürekli değişen manevî tezahürleri ifade eder^K1. Bu ilim, bilginin sadece zihinsel olarak kavranması değil, aynı zamanda yaşanarak ve hissedilerek elde edilmesi anlamına gelir. Kâl ilmi ise, "ilme'l-yakîn" seviyesindeki bilgiye benzer; yani sözle, mantıkla, kitapla veya dersle elde edilen kesin bilgidir^K1. Bir hakikatin anlatıyla, kitapla veya mantıkla bilinmesi kâl ilmidir; örneğin, "Cennet vardır" diye okumak veya anlatılmasıyla kabul etmek gibi^K1.

Hâl ilmi ise, bu bilginin ötesine geçerek "ayne'l-yakîn" ve "hakk'el-yakîn" mertebelerine ulaşmayı gerektirir. "Ayne'l-yakîn", bir hakikati müşâhede ile bilmek, uzaktan görmek gibidir. "Hakk'el-yakîn" ise, o hakikati bizzat yaşayarak, tecrübe ederek idrak etmektir; cennete girmek ve hâlini tatmak gibi^K1. Bu fark, ateş örneğiyle açıklanabilir: Birinin "şu yerde ateş var" demesi kâl ilmi (ilme'l-yakîn), uzaktan ateşin alevini görmek ayne'l-yakîn, ateşe yaklaşıp sıcaklığını hissetmek ise hakk'el-yakîn ve dolayısıyla hâl ilmidir^K1.

Mustafa Hilmi Sâfî'nin de belirttiği gibi, "Hâl ilmi kâl ilmine benzemez"^s.3. Kâl ilmini öğrenen kişi, o ilmi bildiğini zanneder, oysa bir şey ancak tadıldığı zaman gerçekten bilinmiş olur^s.3. Marifet mertebesinde, hakikatler irfâniyet ve ilmi ilâhî ile bilinir ve her mertebe, o mertebenin hâli olan "hâle bürünerek" yaşanır^s.41. Bu, bilimin özündeki ilmi ortaya çıkarmak için "B" perdesini kaldırmak ve "gerçek yakîn ilmi"ne ulaşmak demektir^s.3.

Kaynaklar: K1, s. 147, 371 · Bendeki Terzi Babam, Cilt 1 — s. 3, 41