Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)

"Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)" eseri, müellifin kendi ifadesiyle, başlangıçta tek bölüm olarak planlanmışken, oluşan müşâhede ve bağlantılar neticesinde hacminin genişlemesiyle ikinci bölüm olarak ortaya çıkmıştır (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.3). Kitabın temel amacı, yazarın "zâhir ve bâtın Terzi Babam-dan aldığım zâhir ve bâtın ilmi ile ve onun çırak ve kalfası olarak fakîre yaptırmışlar diye düşünüyorum" (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.202) ifadesiyle belirttiği gibi, Terzi Baba'nın irfanî öğretilerini kendi idrâki ve tecrübesiyle aktarmaktır.

Eser, Necdet Ardıç'ın (Terzibaba) sohbet ve kitaplarından yaklaşık 13-14 yıldır dinlenilip okunması ve 8-9 yıldır da bunlardan özümsenenlerin kaleme aktarılması sonucu oluşan çalışmaların, yeni zuhûrât, müşâhade ve ilmî çalışmaların harmanlanmasıyla meydana gelmiştir (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.210). Bu bağlamda kitap, Terzi Baba'nın tasavvufî düşüncelerini ve yolunu, müridinin gözünden ve tecrübesinden yansıtan bir ayna görevi görür. Örneğin, Efendi Babası'nın "bütün âlemler benim tenim" olarak düşünülebileceği yönündeki ifadesi (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.168) gibi derin tasavvufî konulara değinilir.

Kitapta ayrıca, yazarın Terzi Baba ile olan ilişkisine dair kişisel anekdotlar da yer alır; örneğin, Terzi Baba'nın bir müride ders vermesi ve bu durumun yazar ile Efendi Babası arasındaki yazışmalara konu olması gibi (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.9). Eser, Terzi Baba'nın "sırrına" işaret eden (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.145) ve onun tasavvufî mirasını günümüze taşıyan bir çalışma olarak öne çıkar. Yazar, bu eseri "Câhil cesâretiyle kalkıştığımız bu işi ondan gelen yansıma ve himmetleri olmasa bitirmeye muvaffak olamayacağımız âşikârdır" (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.211) diyerek, mürşidinin manevî desteğinin önemini vurgular. Kitap, Terzi Baba'nın öğretilerini ve yazarın bu yoldaki kişisel keşiflerini bir araya getiren, irfanî bir yolculuğun kaydıdır.

Necdet Ardıç, tasavvuf yolunda "İnsân-ı Kâmil - Kâmil İnsân Efendi Babam" olarak anılan bir rehberdir^s.3. O, müridi olan yazarı ilim deryası, ilim sütü, ilim şarabı ve marifet balı ile beslemiş, zuhûrât, müşâhade, yaşantı ve tecellilerle yol göstermiştir^s.3. Necdet Ardıç'ın manevi rehberliğinin temelinde, mürşidi Nusret Tura'dan aldığı feyz bulunmaktadır. Nusret Tura, Necdet Ardıç'a "Daha ne kadar bu dedikodular ile uğraşacaksın, Rabb-in sana ne söyledi, onu söyle" diyerek, kendi içindeki hakikate yönelmesini sağlamıştır^s.40. Bu yönlendirme, Necdet Ardıç'ın tasavvufî anlayışının ve öğretisinin şekillenmesinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. O, Nusret Tura ile birlikte birçok seyahat yapmış ve onun divanını "He" yayınlarınca kendi imzasıyla yayımlamıştır^{s.222, 227}. Necdet Ardıç'ın ismi, Arapça kökenli olup "açık işlek yol" ve "kahraman, bahadır" gibi anlamlara gelir. Bu anlamlar, onun tasavvuf yolunu açık ve işlek hale getiren ilmi kahramanlığını ve yiğitliğini yansıtır^s.6. Onun öğretileri, "Akl-ı Selim, Kâlb-i Selim üssü Terzi Baba Necdet Ardıç" olarak tanımlanan bir hikmet ve irfan kaynağıdır^s.156. Necdet Ardıç, aynı zamanda "Vahdet Gayriyette Necât ile Hakikat’ul Ahadiyyet’ul Ahmediyye" kavramını, kendisi ve Nusret Tura'nın birliği üzerinden açıklamıştır^s.191. Onun eserleri ve öğretileri, "Terzi Baba kitapları" olarak anılmakta ve "İnsân'ın Hakîkatinin" anlaşılmasına hizmet etmektedir^s.69.

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam Cilt 2 — s. 3, 6, 40, 69, 156, 191, 222, 227

Seyr-i sülûk, tasavvufî hayatın temelini oluşturan, sâlikin başlangıçtan vâsıllığa kadar katettiği yolun tamamıdır^K1. Bu yolculukta sâlik, nefsi benliğini kaldırmayı hedefler; ilk seyir "ente" (sen) olmak üzere ikilik üzerinedir ve kişinin senliğini ortadan kaldırmayı amaçlar^s.53. İkinci seyir ise "be" harfi ile ifade edilen birliktelik, yani "risâlet" seyrini temsil eder^s.53. Seyr-i sülûk, Muhyiddin-i Arabî'nin Şatranc-ı Urefa eserinde de sûfilerin yolda ilerleyişlerini sistematize etmek için kullanılmıştır; burada yukarıyı gösteren oklar sıçrama noktalarını, aşağıyı gösteren oklar ise düşüş yaşanabilecek noktaları simgeler^s.41. Bu yolculukta İnsân-ı Kâmil, zâtî mertebeden aldığı manaları aktararak çevresindekileri Hak'tan Halk'a sefer ettirir^{s.73, 132}. Seyr-i sülûk, aynı zamanda kâinat kitabını okuma ve anlatma yeteneği kazandırır^s.73. Bu manevî yolculukta, Hakîkat-i Muhammediyye'den yansıyan ışık ve ilham sâlik için rehber olur^s.177. Seyr-i sülûk, Ef'âl, Esmâ ve Sıfât âlemlerinde hareket etme, muhabbetle iş yapma ve manaların hakikatlerini idrak etme süreçlerini de içerir^s.132.

Kaynaklar: K1, s. 265 · Bendeki Terzi Babam, Cilt 2 — s. 41, 53, 73, 132, 177

Kırkıncı Mertebe, "Bendeki Terzi Babam" adlı eserde İnsan-ı Kâmil'in eriştiği özel bir makam olarak açıklanır^s.29. Bu mertebe, Hakikat-i Muhammediyye ve zuhur-u Muhammediyye'nin birleştiği, yani Hz. Muhammed'in hakikatinin ve onun tecellilerinin tam olarak idrak edildiği bir noktayı işaret eder^s.29. Kitapta bu mertebenin, ebced değeri 310 olan "Ömer" ismiyle tamamlandığı ifade edilir. Bu sayısal değer, "13" (Hz. Muhammed'in şifre sayısı) ve "4" (İslam'ın şifre sayısı) ile ilişkilendirilir^s.27. Kırkıncı Mertebe'ye ulaşan sâlik, Zât mertebesinde Hakikat-i İlahi'nin geldiğini ve Nefs-i İlahi'nin sona erdiğini müşâhede eder^s.29. Bu, sâlikin kendi nefsî varlığından sıyrılarak ilahi hakikatle bütünleştiği, Hakk'ın tasarrufunun tam olarak tecelli ettiği bir hâli ifade eder. Eserin içindekiler bölümünde de "Kırkıncı Mertebe" başlığı altında bu konuya değinildiği görülmektedir^s.1.

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam, Cilt 2 — s. 1, 27, 29

"Kün Feyekün" kavramı, tasavvufta Allah Teâlâ'nın yaratma emrinin bir ifadesi olarak merkezi bir yere sahiptir^K1. "Bendeki Terzi Babam" kitabında bu kavram, "Ol der ve Oluverir" hakikatinin zuhuratı ve müşahadesi olarak tanımlanır^s.36. Bu emir, sıradan bir söz olmayıp, Hak'ın emr-i tekvînîsidir ve ezelîdir; yani bir vakitten gelmez, vakit içinde değildir^K1. Kitapta "Kün Feyekün"ün iki yönlü tecellisine dikkat çekilir: Cemâl yönlü kullanımda Ef'âl-i İlâhiyye, Celâl yönlü kullanımda ise Ef'âl-i İnfiâliyye olarak ortaya çıkar^s.66. Bu durum, Allah'ın fiillerinin hem güzellik ve lütuf hem de celâl ve kahır yönlerini kapsadığını gösterir.

Eserde "Kün" kelimesinin "Kelâm-ı İlâhiyye" ve "Sen" anlamlarına geldiği, sayısal değerinin ise 20 olduğu belirtilir^s.66. Bu, "Kün" emrinin sadece bir yaratma buyruğu değil, aynı zamanda ilahi kelamın ve varlığın özünün bir ifadesi olduğunu düşündürür. Kitapta, Kamil insanın "Kün" hakikatlerini kendinde bulduğu ve sözünün, duasının "Kün" haline geldiği ifade edilir^s.196. Bu mertebeye ulaşan kişi, kendi hakikatindeki bir katrenin Hakikat-i İlahi Deryası'ndan başka bir şey olmadığını, ancak bu deryanın tamamı da olmadığını idrak eder^s.196. Bu durum, sâlikin Fenâfillah mertebesine ulaşarak kendi varlığının Allah'ın emriyle "kün"den ibaret olduğunu anlamasıyla ilişkilendirilir^s.209. Kitapta ayrıca, Bursa Ulu Cami'deki hatlarda "Kün Feyekün" ekolünün bulunduğu ve yazarın bu konuda müşahadeler yaşadığı belirtilir^{s.32, 35}. Bu müşahadeler, kavramın sadece teorik bir bilgi olmaktan öte, yaşantısal bir idrak ve tecrübe alanı olduğunu gösterir.

Kaynaklar: K1, s. 34 · Bendeki Terzi Babam, Cilt 2 — s. 32, 35, 36, 66, 196, 209

"Gözümün Nûru Namaz" ifadesi, tasavvufî bir derinlikle ele alınarak namazın zâhirî şeklinin ötesindeki bâtınî hakikatlerine işaret eder. Bu ifade, namazın sâlik için bir kalp gözü açma ve basîret kazanma aracı olduğunu vurgular. Namazda okunan "Hamd"in, sinirler aracılığıyla beyne ulaşarak düşünceye tesir etmesi ve göz nuru olarak Cenâb-ı Hakk'a mi'rac etmesi^s.147, namazın bedensel ve ruhsal bir bütünlük içinde idrak edilmesini sağlar. Bu mi'rac hâli, kalbin Hak'la sürekli bir bağ içinde olması olan zikr-i kesîr ile ilişkilendirilebilir.

Hz. Peygamber'in "Benim gözümün nûru namazda kılındı" hadisi, bu kavramın temel dayanağıdır. Kitap, Fusûs'ül Hikem'deki Hikmet-i Ferdiye Fassı'na atıfla, namazın kılmayı kendi nefsine bağlamadığını, çünkü Hakk'ın namaz kılana olan tecellîsinin namaz kılana değil, ancak O'na dönük olduğunu belirtir^s.85. Bu durum, namazın bir müşâhede makamı olduğunu, muhabbet edenin gözünün mahbûbun müşâhedesiyle "karâr" ettiğini gösterir. Namaz, aynı zamanda Hakikat-i Muhammediyye'nin nur mertebesindeki adıdır ve Evliyâ ile Enbiyâ'nın bu nuru namazda gördüğü ifade edilir^s.38.

Namazın "gönül namazı" olarak nitelendirilmesi^s.45, onun kalbin Kâbe'sine girilerek kılınan bir farz olduğunu, mâsivânın arkaya atıldığı ve muhabbetin aşılandığı bir hâl olduğunu gösterir. Bu, kalbin kötü huylardan arınması olan tezkiye ile de bağlantılıdır. "Gözümün Nûru Namaz" ifadesi, aynı zamanda Kur'an'daki bazı harflerin ve sayıların mânevî anlamlarıyla da ilişkilendirilir. Örneğin, (ق) "Kaf" harfinin Kurret'ul ayn olan göz nuru olduğu ve namazda 94 selâm ile 5 vakit namazın toplamının 99 esmânın selâmı ve nuru olduğu belirtilir^{s.91, 81}. Bu, namazın ilâhî isimlerin tecellî ettiği bir ibadet olduğunu ve sâlikin Sıbgatullah ile renklenmesini sağladığını gösterir. Sonuç olarak, "Gözümün Nûru Namaz" ifadesi, namazın kulun Allah ile olan en derin ve nurlu bağını, mânevî yükselişini ve Hak'la müşâhede hâlini temsil eden kapsamlı bir tasavvufî kavramdır.

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam, Cilt 2 — s. 38, 45, 81, 85, 91, 147

"Bendeki Terzi Babam" kitabı, mânevî bir yolculuğa çıkmış veya bu yolda ilerlemek isteyen sâlikler için kaleme alınmıştır. Eser, "Ümm’ül Kitâb" olan Kur'ân-ı Kerim'in bir açılımı olarak sunulur ve bu yönüyle İslâmî ilimlere vakıf okuyuculara hitap eder^s.210. Kitabın temel amacı, nâkıs olan insanları "kıymetli mâden" yapan İnsan-ı Kâmil ve Kâmil İnsan mertebesine ulaştırma gayesini taşır^s.211. Bu bağlamda, Abdulkerim Cili'nin "İnsan-ı Kamil" eseri gibi klasik tasavvuf metinlerine aşina olanlar için kitabın içeriği daha kolay idrak edilebilir olacaktır.

Kitap, tasavvufî derslerin hakikatini ve bu derslerin "yolumuzun büyüğü tarafından her bir dersin 'efsûn'u hilâfet verdiği kişiye aktarılması" gibi özel işleyişlerini açıklar^s.176. Bu durum, tasavvufî bir terbiye ve silsile içinde olan, ders alan veya almayı düşünen kişiler için eseri önemli kılar. Ayrıca, eserdeki bilgiler Terzi Baba'nın kitap ve sohbetlerinden elde edilen "kesbi ve vehbi bilgiyle" oluşturulmuştur^s.224. Bu da, tasavvufî tecrübeye ve irfana ilgi duyan, mânevî idrakini geliştirmek isteyen okuyucular için kitabı cazip hale getirir^s.131. Kitap, "İrfan Mektebi, 'Hakk yolu'nun seyr defteri" gibi diğer eserlere de atıflar yaparak, mânevî bir eğitim ve gelişim sürecini takip edenler için bir bütünlük sunar^{s.217, s.227}. Dolayısıyla, tasavvufî terminolojiye ve kavramlara aşina olan, mânevî gelişimine önem veren ve Terzi Baba'nın irfan yolunu anlamak isteyen okuyucular için uygundur.

Kaynaklar: Bendeki Terzi Babam Cilt 2 — s. 131, 176, 210, 211, 217, 224, 227

"Harfler Ne İfade Etmektedir" bölümü, tasavvufî bir bakış açısıyla harflerin derin mânâlarını ele alır. Bu bağlamda, Kur'ân-ı Kerîm'in harflerden müteşekkil olduğu ve tüm harflerin aslı olan "Elif" harfinden, onun da bir noktadan türediği belirtilir (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.51). Bu, harflerin kökenindeki birlik ve ilâhî menşei ifade eder. Bölüm, harflerin sadece yazılı semboller olmadığını, aynı zamanda Hak'ın gizli hazinesinden inen sırlı kelimeler olduğunu vurgular; her harf bir veya birkaç esmâ-i ilâhiyye'ye, mertebe-i vücudiyyeye veya manevî makâma işaret eder^K1.

Bu bölüm, harflerin ledünnî mânâsını açıklarken, onların sayısal değerlerine de dikkat çeker. Örneğin, bir harfin sayısal değerinin "10" olması gibi örneklerle, harflerin cifrî yorumlarına kapı aralanır (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.67). Ancak bu tür yorumların ihtiyatla yapılması gerektiği de ima edilir^K1. Ayrıca, harflerin farklı dillerdeki etkileşimleri ve farklı anlamlara gelebilmeleri de ele alınır (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.74).

Bölüm, harflerin grafiksel bağlantılarına ve bu bağlantıların hakikatleri nasıl göz önüne serdiğine de değinir. Örneğin, "Nun" harfinin "Nûr"u ifade etmesi ve isimlerdeki harflerin birbiriyle olan ilişkileri üzerinden manevî bağlantıların keşfedilmesi gibi konular işlenir (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.173, s.170). Bu, harflerin sadece fonetik veya yazılı unsurlar değil, aynı zamanda ilâhî hakikatlerin taşıyıcıları olduğu fikrini pekiştirir. Bölüm, bu konular hakkında daha geniş bilgi için Muhyiddin Arabî'nin "Harflerin İlmi" gibi eserlere müracaat edilebileceğini de belirtir (Bendeki Terzi Babam (Cilt 2), s.224).

Kaynaklar: K1, s. 5, 85

'Rubûbiyet, Tevhid-i Esmâ, Mûsevîyet Mertebesi' tasavvufî sülûkun önemli duraklarından biridir. Rubûbiyet, Hakk'ın 'er-Rabb' isminin tezahürü olup, kâinatı terbiye eden, yetiştiren ve ihtiyaçları gideren vechesini ifade eder^K1. Bu, Fâtiha Sûresi'ndeki 'el-hamdu lillâhi rabbi'l-âlemîn' (hamd âlemlerin Rabb'i Allah'ındır) ayetinde geçen 'Rabb' kelimesinin taşıdığı anlamla doğrudan ilişkilidir^K1. Tevhid-i Esmâ ise, Hakk'ın tüm isimlerinin (esmâ) birliğini idrak etme mertebesidir. Bu mertebede sâlik, Hakk'ın her bir isminin ayrı ayrı tecellilerini değil, tüm isimlerin tek bir kaynaktan geldiğini ve birbirini tamamladığını anlar^K1. Mûsevîyet ise, bu mertebenin Hz. Musa'nın tecrübesiyle özdeşleşen yönünü ifade eder. Hz. Musa'nın Allah ile doğrudan kelam etmesi ve ilâhî isimlerin tecellilerine şahit olması, bu mertebenin karakteristik özelliklerindendir^K1. Bu üçlü mertebe, genellikle Tevhid-i Ef'âl'den sonra gelen ve Târîkat mertebesi içinde yer alan bir aşamadır^K1. Sâlik bu mertebede, Hakk'ın 'Rabb-ı Hâs' olarak kendi özel terbiyesini üstlendiğini ve âlemlerin Rabb'i olan 'Rabb'ul Erbâb'ın tecellilerinin kendi varlığında yansıdığını idrak eder^K1. Bu idrak, sâlikin 'İsrâ' (gece yolculuğu) ile dervişlik hakikatlerini ve 'Sırâtullâh' (Mi'rac) yolunu tecrübe etmesine olanak tanır^K1. Bu mertebe, aynı zamanda 'Vâhidiyyet' ile de ilişkilendirilebilir, zira vâhidiyyet, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir ve kesretin menşeidir^K1.

Kaynaklar: K1, s. 54, 168