Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)

"Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2)", Necdet Ardıç'ın "İrfan Sofrası" ve "Terzi Baba" serilerinin bir parçası olarak, M. Nusret Tura'nın Esmâü'l-Hüsnâ üzerine yaptığı çalışmayı temel alır¹. Kitabın ana gayesi, Allah'ın "en güzel isimleri" olan Esmâü'l-Hüsnâ'nın tasavvufî mânâlarını ve sâlikin bu isimlerle olan ilişkisini derinlemesine incelemektir. Eser, esmâ âleminin Allah'a ait olduğunu ve bu âlemde O'ndan gayrıya yer olmadığını vurgular; tekbirlerle bu idrâkin olgunlaştığını belirtir¹. Necdet Ardıç, bu çalışmayı Terzi Baba'nın izni ve Efendi Babasının istişareleriyle zenginleştirmiştir. Kendi müşâhedelerini, daha önce yayınlanmamış makalelerini ve şiirlerini kitaba ekleyerek, esmânın farklı açılımlarını ve tecellîlerini okuyucuların istifadesine sunar¹. Kitapta, esmânın sayısal değerleri ve hurûfî mânâları da dipnotlar hâlinde açıklanarak, okuyucuya daha geniş bir perspektif sunulur¹. Esmâü'l-Hüsnâ çalışmasının müşâhede ile bağlantılı olduğu ve kişilerin üzerindeki hâl ve esmâ terkibine göre farklı açılım ve tecellîlerin olabileceği ifade edilir; bu tecellîlerin sonsuz olduğu belirtilir¹. Eser, sâlikin esmâ yoluyla madde âleminden celâl tecellîsinden cemâl tecellîsine, yani Zül Celâli ve'l-İkrâm mertebesine geçişini anlatmaya çalışır¹. Ayrıca, "A'yân-ı sâbite" ve "rabb-ı hâs" gibi kavramlar üzerinden esmânın sâlikin hakikatindeki yerini ve mi'râc yolculuğundaki işlevini sorgulayan bölümler de içerir¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2) — s. 1, 3, 8, 59, 105, 115, 158, 226, 285

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatının önemli mürşitlerinden biri olarak tasavvufî irfanı günümüze taşıyan bir isimdir (Necdet Ardıç Wiki). Kendisi "Terzibaba" olarak bilinir ve bu lakapla anılır¹. Eserleri ve sohbetleri aracılığıyla tasavvufu geniş kitlelere ulaştırmayı hedeflemiştir. Özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi çalışmalarıyla öne çıkmaktadır (Necdet Ardıç Wiki).

Kaynaklarda Necdet Ardıç'a atıfta bulunulurken "Efendi Babam Necdet Ardıç" ifadesi sıkça kullanılır¹. Bu ifade, onun mürşitlik makamını ve manevi önderliğini vurgular. Bir alıntıda, "Bâtında Ahmed, Zâhirde Necdet olmaktadır" denilerek onun manevi kimliğine işaret edilir¹. Ayrıca, "Nusret" ismindeki sırrın "Necdet" olduğu ve Necdet'in kök itibarıyla kendisine bağlanacakların yardımcısı ve atası olduğu belirtilir¹. Bu durum, onun manevi silsiledeki yerini ve rehberlik vasfını ortaya koyar.

Necdet Ardıç'ın, zâhirde Cemâli bir görüntüye ve hâle sahip olduğu, ancak bu Cemâli görüntünün altında Celâli bir hâlin de bulunduğu ifade edilir¹. Bu, onun hem lütufkâr hem de gerektiğinde celalli bir mürşit olduğunu gösterir. Musa (a.s.)'ın Mısır'ı terk edip Şuayb (a.s.)'a gitmesi örneğiyle, Necdet Ardıç'ın ikinci mürşit olarak görüldüğü ve onun eminliğinin Hazret-i Muhammed ve Hakikat-ül Ahmediye mertebelerine işaret ettiği belirtilir¹. Kendisinin, Nusret Baba'nın vekili ve kendisinin de asili olduğu, aralarındaki bağlantının ise "3 sayısı" ile ifade edildiği aktarılır¹. Necdet Ardıç'ın ekolünden gelen müellifler arasında Abdürrezzak Tek ve Terzi Oğlu Cem Cemâlî gibi isimler de bulunmaktadır (Abdürrezzak Tek Wiki, Terzi Oğlu Cem Cemâlî Wiki).

1. Kaynaklar
2. 1.Esmâü'l-Hüsnâ Cilt 2 — s. 3, 61, 110, 135, 159, 225, 230

Müşâhede, sülûkun ileri mertebelerinden olup, mârifetin somut bir tezahürü ve fenânın eşiğidir¹. Bu hâl, "ilme'l-yakîn"den sonra gelen "ayne'l-yakîn" mertebesiyle ilişkilidir; yani sâlikin bilgi seviyesinden gözle görme seviyesine yükselmesidir¹. Müşâhede, Allah'ın kuluna mevcut ismiyle tecelli etmesiyle başlayan bir makam olarak ifade edilir². Bu tecelli, bazen cemâl tecellisi içinde hayrette donup kalma, bazen celâl tecellisiyle susup kalma, bazen de kemâl salınışıyla konuşturup durma şeklinde zuhur edebilir².

Müşâhede, sâlikin eşyanın ardındaki Hakk'ın tecellisini görmesini sağlar; artık "şu masa, şu ağaç" demez, bunların ardındaki hakikati idrak eder¹. Bu sayede olaylar rastlantısal değil, Hakk'ın bir hareketinin parçası olarak mânâlı görünür¹. Sâlik, müşâhede yoluyla saadet ehlinin nasıl saadet ehli olduğunu ve şekavet yolunda olanların bu yola nasıl saptığını anlar². Onların dalalet bataklıklarına hangi yoldan girdiklerini bilir ve idrak eder².

Müşâhede, mücâhedenin meyvesi olarak da kabul edilir; zira "el-mücâhede teftah ebvâbe'l-müşâhede" (mücâhede müşâhedenin kapılarını açar) kaidesince, mücâhede edilmeden müşâhedeye ulaşılamaz¹. Bu, sâlikin nefsiyle mücâdele ederek elde ettiği bir hâldir¹. Kaynaklarda, Kadıköy'de okunan "Hakk" ve "Mü'min" esmâsı ile bağlantılı müşâhedelerden bahsedilir². Ayrıca, Mü'min esmâsı konusunda Fetih suresinden alıntı yapılan bir şiirin ve bunun tecellisi olan bir müşâhedenin Esmâ tecellisi bölümüne alındığı belirtilir². Gizlinin de gizlisi âlemde, sıfat tecellisi içinde olanın ilme dalmasıyla elde edilen bu ince mânâları ancak "Gureba" adı verilenler anlar ve tadılması gereken zevkleri kimse tadamaz².

1. Kaynaklar
2. 1.K1, s. 11, 340
3. 2.Esmâü'l-Hüsnâ, Cilt 2 — s. 9, 10, 21, 32, 136, 245

Tevhid-i Ef'âl, tasavvufî sülûkta tevhidin ilk basamağıdır ve sâlikin fiiller âleminde Hakk'ın mutlak tasarrufunu müşâhede etmesiyle gerçekleşir. Bu mertebede sâlik, kendi fiillerinin ve âlemdeki tüm fiillerin aslında Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak eder¹. Bu idrak, "zâtsız tevhid" olarak adlandırılır, çünkü sâlik kendi varlığından ve fiillerinden bir iddia taşımaz, her şeyi Hakk'a nispet eder¹.

Tevhid-i Ef'âl mertebesi, aynı zamanda İbrâhîmiyyet mertebesi olarak da bilinir ve seyr-i sülûkun başlangıcı kabul edilir¹. Bu mertebe, şeriatın tatbik edildiği bir zemini ifade eder; sâlik, Hakk'ın fiillerini idrak etse de, zâhirde şeriatın hükümlerine uymaya devam eder¹. Namazdaki ayakta duruş, İbrâhîmiyyet mertebesini temsil eder ki bu da Tevhid-i Ef'âl ile ilişkilidir¹.

Bu mertebenin temel dayanaklarından biri Kasas Sûresi'nin 88. âyetidir: "O'nun vechinden başka her şey helâk olacaktır. Hüküm O'nundur. O'na döndürüleceksiniz"¹. Bu âyet, Hakk'ın mutlak varlığını ve fiillerinin sürekliliğini vurgulayarak, Tevhid-i Ef'âl'in özünü teşkil eder. Tevhid-i Ef'âl, nefs mertebeleri içinde Tevhid-i Sıfât ile birlikte değerlendirilir ve bazı yaklaşımlarda nefs mertebelerine yansıyan Rabb-i Hass'ın tecellisi olarak görülür¹. Fetih Sûresi'ndeki âyetler de Ef'âl ve Esmâ mertebeleriyle ilgili fetihleri ifade eder¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Esmâü'l-Hüsnâ Cilt 2 — s. 73, 79, 87, 88, 96, 136, 233

Rabb-i Hass, "özel Rabb" anlamına gelir ve tasavvufî anlayışta her bir ferdin kendi varlık mertebesinde ve manevi yolculuğunda Allah'ın "er-Rabb" isminin özel bir tecellisine mazhar olması demektir (Rubûbiyyet, K1-54). Âlemlerin Rabbi (Rabbü'l-Erbâb) tek olmasına rağmen¹, her birimsel nefs, kendi özel Rabb'ine sahiptir. Bu durum, farklı farklı görünen birimsel nefslerin "biz Rabb'iz" demeleriyle ifade edilir ki bu, fark âleminden bakıldığında doğrudur¹. Ancak hakikatte bu birimsel kimliklerin tek bir kaynağa, yani Rabbü'l-Erbâb'a dayandığı vurgulanır¹. Rabb-i Hass, kişinin kendi ameline, ilmine veya hâline hayranlık duyarak kendini büyük görmesi olan ucüb hastalığından uzak durması gereken bir idrak seviyesidir (Ucüb, Wiki). Zira bu, nefsani benlik, izafi benlik ve ilahi benlik putları gibi yanılsamalara yol açabilir¹. Kul, manevi takati nispetinde terakki ettikçe, yüce Hak ona Rabb ismiyle tecelli eder¹. Bu tecelli, kulun kabiliyetine göre gerçekleşir¹. Rabb-i Hass'ın tecellisi, Tevhîd-i Esmâ ve Rubûbiyyet mertebesini oluşturur ve nefs mertebelerine yansıyan bu tecelli, Rabbü'l-Erbâb olan âlemlerin Rabb'inin tecellisinin bir yansımasıdır¹. Bazı durumlarda Rabb-i Hass, kişinin batınî veya "mahla" ismiyle, yani Esmaü'l-Hüsna'dan "Bâtın" ismi veya benzeri bir isimle ilişkilendirilebilir¹. Bu özel terbiye edici, kişinin manevi yolculuğunda önemli bir rol oynar ve velayet sırrının bir parçası olarak görülebilir (Risâle-i Gavsiyye, K1-12).

1. Kaynaklar
2. 1.Esmâü'l-Hüsnâ Cilt 2 — s. 9, 12, 16, 87, 89, 206, 285

Kaynaklar, "Esmâü'l-Hüsnâ" adlı eserin tasavvufî bir bağlamda ele alındığını göstermektedir. Kitabın yazarı Nusret Tura (r.a) olarak belirtilmekte ve bu eserin Terzi Baba kitapları arasında önemli bir yer tuttuğu ifade edilmektedir¹. Terzi Baba'nın kendisi de tasavvufî bir şahsiyet olup, eserleri arasında "Necdet Divanı", "Hacc Divanı" ve "İrfan Mektebi, Hakk Yolu’nun Seyr defteri" gibi tasavvufî içerikli kitaplar bulunmaktadır¹. Bu durum, "Esmâü'l-Hüsnâ" kitabının da benzer bir irfanî ve tasavvufî bakış açısıyla yazıldığını düşündürmektedir.

Kitabın içeriğine dair verilen bazı ipuçları da bu görüşü desteklemektedir. Örneğin, "Hakk" ve "Mü’min" esmâsı ile bağlantılı müşahadelerden bahsedilmesi¹ ve "İrfan hazinesi olan bu hakikatlerden" söz edilmesi, eserin tasavvufî keşif ve irfan konularına odaklandığını göstermektedir. Ayrıca, Nusret Tura'nın kitaplarındaki "irfan susuzluğunu hissettiğim ve kana kana içmek istediğim irfandır" ifadesi¹, bu eserlerin tasavvufî bilgi ve hikmet arayışında olanlara hitap ettiğini ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla, kaynaklarda kitabın sadece tasavvufla ilgilenenlere yönelik olduğuna dair kesin bir ifade bulunmamakla birlikte, eserin tasavvufî bir meşayihin kaleminden çıkması, Terzi Baba külliyatı içinde yer alması ve içeriğindeki irfanî vurgular, kitabın öncelikli olarak tasavvufî bir okuyucu kitlesine hitap ettiğini düşündürmektedir.

1. Kaynaklar
2. 1.Esmâü'l-Hüsnâ Cilt 2 — s. 3, 106, 245, 290, 291

Esmâ tecellîleri, tasavvufî sülûkün önemli bir parçasıdır ve "Esmâü'l-Hüsnâ" kitabında çeşitli boyutlarıyla incelenir. Bu tecellîler, sâlikin mânevî hâllerini ve Hak ile olan bağını şekillendirir. Kitapta, esmâ tecellîlerinin müşâhedesi, "İnsân-ı Kâmil" kitabından alınan bölümlerle ve Efendi Baba'nın sohbetleriyle açıklanır¹. Bu müşâhedeler, sâlikin kendi üzerinde ve âlemde oluşan tecellîleri gözlemlemesi anlamına gelir.

Esmâ tecellîleri, sâlikin mânevî mertebesine göre farklılık gösterir. Örneğin, "esmâ-i nefsiye" adı verilen isimler (Alim, Kadir gibi), kul ile yüce Hak arasında müşterek olup, "Rabb" isminin sultanlığı altındadır. Bu tecellîler tamamlandığında, kula "Melik" ismi tecellîsi gelir. Eğer kulun kabiliyetinde bu tecellîyi kabul etme durumu varsa, yüce Hak da ona bu tecellîyi yapar ve kemâl durumları ile isimlerin hemen hepsi, taa "Kayyum" ismine kadar tecellî eder. "Kayyum" isminin tecellîsiyle, kulun isim tecellîlerindeki işi bitmiş olur¹.

Kitapta, esmâ tecellîlerinin "tarîkât-esmâ mertebesi kaynaklı" olduğu belirtilir¹. Bu, tecellîlerin mânevî bir yolculuk ve eğitim süreci içinde gerçekleştiğini gösterir. Ayrıca, "İnsân-ı Kâmil" sohbetlerinde isimler tecellîsi altındaki kulun tam bir mahviyet içinde olduğu ve bu tecellînin nuru ile eriyip bittiği, kulluğunun kalmadığı ifade edilir. Bu mertebede, tasarrufatı kullananın bizzat Esmâ-i İlâhiyye'nin kendisi olduğu vurgulanır¹. Bu durum, tecellîlerin Hak ve Hakîkat yönünden olduğunu gösterir¹.

Esmâ tecellîleri, aynı zamanda "esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti" olarak da ifade edilir. Bu, insanın Hak'ın bütün isimlerini taşıyacak câmî bir mahal olması anlamına gelir². Bu câmiiyetleri sebebiyle, onlara "Allah" ism-i şerîfinden "tecellî-i Zâtî" ve "sıfâtî" vâki olur¹. Bu tecellîler, sâlikin Hak'ın isimlerini sadece tilâvet etmekle kalmayıp, onları kâinatta ve kendi kalbinde müşâhede etmesiyle mârifet kademesine ulaşmasını sağlar².

1. Kaynaklar
2. 1.Esmâü'l-Hüsnâ Cilt 2 — s. 16, 93, 108, 115, 125, 127, 212
3. 2.K1, s. 23, 405

Necdet Ardıç'ın "Esmâü'l-Hüsnâ" adlı eserinde, manevi terbiye ve hakikatleri idrak ettirme amacıyla çeşitli kıssalar ve hikayeler bulunmaktadır². Bu kıssalardan biri, Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail ile ilgili olan kurban hadisesidir. Kıssada, Hz. İbrahim'in rüyasında oğlu İsmail'i kurban etmesi emredilir. Bu durum, ilahi bir imtihan olarak sunulur. Hz. İbrahim, bu emre tereddütsüz bir şekilde itaat etmeye karar verir ve oğlu İsmail de babasına tam bir teslimiyetle karşılık verir. Ancak Allah Teâlâ, onların bu teslimiyetini kabul ederek, Hz. İsmail'in yerine bir koç gönderir¹. Bu kıssanın temel ibret noktası, kulun Allah'a olan mutlak teslimiyeti ve tevekkülüdür. Hz. İbrahim'in, en sevdiği varlığı dahi Allah yolunda feda etmeye hazır olması, imanın ve sadakatin en üst düzeydeki tezahürüdür. Bu olay, aynı zamanda, Allah'ın kullarından istediği şeyin aslında bir can almak değil, onların kalplerindeki samimiyet ve teslimiyet olduğunu gösterir. Tasavvufî açıdan bakıldığında, bu kıssa, Hak yolunda ilerleyen sâlikin nefsini kurban etmesi, yani benliğini ilahi iradeye teslim etmesi gerektiği mesajını taşır. "İnsân-ı Kâmil" mertebesine ulaşma yolunda, kişinin kendi arzu ve isteklerinden vazgeçerek, tamamen Allah'ın rızasına yönelmesi gerektiği vurgulanır¹. Bu teslimiyetin sonucunda ise ilahi rahmet ve lütuf tecelli eder. Kıssa, aynı zamanda, Hz. İsmail'in "Hakk'ı işiten" ve "Hakk'ın yolunda yürüyen" bir peygamber olarak tanımlanmasıyla da bağlantılıdır¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Esmâü'l-Hüsnâ Cilt 2 — s. 272, 306
3. 2.Vikipedi: İbretlik Hikayeler