Fussilet Sûresi

Terzibaba'nın Fussilet Sûresi tefsiri, Necdet Ardıç İrfan Sofrası ve Necdet Ardıç Tasavvuf Serisi kapsamında vücuda getirilmiş bir çalışmadır^s.1. Bu tefsir, Kur'ân-ı Kerîm'de yolculuk adlı sohbetler ve kitaplar serisinin bir parçası olup, sûrenin zâhir ve bâtın nûrlarından istifade etme gayesiyle kaleme alınmıştır^s.3. Eser, adını sûrenin 3. âyetinde geçen "Fussılet" kelimesinden almaktadır^s.3. Terzibaba, bu tefsiri yazma fikrini uzun zamandır taşıdığını ve dokuzuncu Umresi sırasında (10/07/2010) bu çalışmaya başladığını belirtir^{s.2, 6}. Daha sonraki Umrelerinde de notlarını yanına alarak yazmaya devam etmiştir^{s.2, 5}. Tefsirin içeriğinde, sûrenin giriş âyetleri, kelime ve harf sayıları gibi yapısal bilgiler yer alırken^s.3, asıl odak noktası sûrenin irfanî ve tasavvufî derinlikleridir. Özellikle Fussilet Sûresi'nin 53. âyetinde geçen "Senürihim Âyatina fil âfaki vefi enfüsihim hatta yetebeyyene lehüm ennehül Hakk'u" (Âyetü'l-Nûr) ifadesi, Allah'ın âyetlerinin hem dış dünyada (âfâk) hem de insanın kendi nefsinde (enfüs) tecellî ettiğine işaret ederek, sâlikin Hakikat'i idrâk etmesi yolunda önemli bir mevzuya dikkat çeker^s.83. Bu tefsir, Terzibaba geleneğinin Kur'ân'ı irfanî bir bakışla yorumlama çabasının somut bir örneğidir (Muharrem Avan, WIKI).

Kaynaklar: Fussilet Sûresi — s. 1, 2, 3, 5, 6, 83

Necdet Ardıç'ın Fussilet Sûresi tefsiri, tasavvufî bir bakış açısıyla kaleme alınmış olup, belirli bir okuyucu kitlesine hitap etmektedir. Eser, öncelikle "Hakk hakikat ve irfaniyyet üzere hayatlarını sürdürürken" sabreden kimselere yöneliktir^s.57. Bu kişiler, zâhirî kötülüğe karşı iyilik yapmanın ve bu hususu irfan yoluyla anlamanın derinliğini idrak edebilenlerdir. Tefsir, aynı zamanda "kendilerine emâneten verilen esmâ-i İlâhiyye ve sıfat-ı zâtiyyeleri, Hakk için kullanarak, onları razı eden kimseler" için yazılmıştır^s.33. Bu kimseler, merziyye (razı olunmuş) kimselerden olup, ahirette dahi yardıma mazhar olacaklardır; bu durum, dünyada muhacirlere ensarın yardım etmesine benzetilir^s.33.

Eser, "kâmil insandan başka kimsenin gönüllere aktaramayacağı" ilim yükünü taşıyan ve bu ilmi idrak edebilen okuyuculara seslenir^s.76. Zira, "ehli zâhirde gafletle seyreder durur" ve nefislerinin hizmetinde olan "perdeli gözleri ile göremezler"^s.76. Dolayısıyla, tefsir, bu perdelerden kurtulup, kendi "hayal ve vehmi ile hayatı değerlendirmeye kalkmayan" ve "neyi niçin yaptığını bilmeyen" şaşkınlardan olmayan, yani Hakikat'i arayan kimseler içindir^s.81. Son olarak, tefsir, kendi içindeki "ayrılıkçı güç, nefsi emmâre ve avanesini ber taraf ederek" Allah ile dostluk (velâyet) kurmak isteyenlere yol gösterir; bu kişiler, Allah'ın veli ismiyle kendilerinin velisi, kendileri de Allah'ın velisi olurlar^s.55. Bu bağlamda, eser, tasavvufî sülûk ehli için bir rehber niteliğindedir.

Kaynaklar: Fussilet Sûresi — s. 33, 55, 57, 76, 81

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatının günümüzdeki önemli mürşidlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Tasavvufî irfan geleneğini modern çağa taşıyan müstesna bir şahsiyet olarak tanımlanır (Necdet Ardıç (Terzibaba) [Wiki]). Kendisi, eserleri ve sohbetleri aracılığıyla tasavvufî bilgiyi geniş kitlelere ulaştırmayı hedeflemiştir (Necdet Ardıç (Terzibaba) [Wiki]).

Eserleri arasında özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi çalışmalar dikkat çekmektedir (Necdet Ardıç (Terzibaba) [Wiki]). Ayrıca Necdet Divanı ve Hacc Divanı gibi divanları da bulunmaktadır^{s.89, s.91}. Necdet Ardıç, "Terzibaba" mahlasını kullanmakta ve eserlerinde kendisini "el fakir Necdet Ardıç Uşşaki, Terzi Baba" olarak tanıtmaktadır^s.88.

Müellif, Fussilet Sûresi tefsirinde kendi ismiyle ilgili ilginç bir detaya yer vermiştir: Sûrenin nüzul sırasının 61 olduğunu ve kendi isminin Türkçe alfabe harf sıralamasına göre 61 sayısını verdiğini belirtir. Benzer şekilde, sûrenin düzenlenme sırasının 41 olduğunu ve isminin Arapça alfabe harf sıralamasına göre de 41 sayısını verdiğini ifade eder^s.82.

Necdet Ardıç'ın eserleri, Terzibaba Necdet Ardıç riyâsetindeki tasavvuf serisi içinde yer almakta olup, Abdürrezzak Tek ve Terzi Oğlu Cem Cemâlî gibi müellifler de bu ekolden gelerek çeşitli sûre tefsirleri yazmışlardır (Abdürrezzak Tek [Wiki], Terzi Oğlu Cem Cemâlî [Wiki]). İletişim bilgileri arasında Tekirdağ'da bir büro adresi ve çeşitli web sayfaları da bulunmaktadır^{s.91, s.92}.

Kaynaklar: Fussilet Sûresi — s. 82, 88, 89, 91, 92

Tevhid-i ef'âl, tasavvufî sülûkün önemli bir mertebesidir ve fiillerin tek bir kaynaktan, yani Hak'tan sudur ettiğini anlamayı ifade eder^s.83. Bu mertebe, beş ilâhî hazret (hazerât-ı hamse) sıralamasında âlem-i şehâdet ile ilişkilidir. Âlem-i şehâdet, madde âlemi olup, tevhid-i ef'âl makamının tecelli ettiği yerdir^s.83. Hak, âlemler halkedilmezden evvel, ilm-i ilâhîsinde mevcut olan tüm âlemlerin meydana gelme ilmini, ahadiyyetinden vâhidiyyetine intikal ettirmiştir. Bu intikalde ilim fâil, vâhidiyyet ise mef'ul konumundadır; yani esmâ-i ilâhiyye bu ilme hamil olmuştur. Daha sonra esmâ-i ilâhiyye, hamil olduğu bu ilmi, fâil olarak mef'ulü olan ef'âl âlemi olan şehâdet âlemine yükleyerek fiillerin zuhur etmesini sağlamıştır^s.76. Bu durum, esmânın kaplarından/kabuklarından türlü cins meyvelerin çıkmasına benzetilir; her bir isim Hak'ın hazinelerinden bir kaptır^s.74. Tevhid-i ef'âl makamında sâlik, tüm fiillerin Hak'tan geldiğini idrak ederek, kendi fiillerine hayranlık duyma ve kendini büyük görme hastalığı olan ucübdan kurtulur. Bu idrak, irfanî tevhid mertebesinden bakıldığında zâtî hakikatleri bünyesinde barındırır^s.79. Kişi, "innâ lillâhi" (biz Allah'tanız) hakikatini bu makamda daha derinden kavrar.

Kaynaklar: Fussilet Sûresi — s. 74, 76, 79, 83

Fussilet Sûresi'nin tasavvufî yorumu, okuyucuya "gerçek mânâda tasavvufî idrakler" niyaz ederek başlar ve bu idraklerin en büyük kazancının "bu âlemi şehâdeti, gerçekten müşahede ederek yaşayıp geçirmek ve kendini tanımayı bilmek" olduğunu belirtir^s.3. Bu, tasavvufî sülûkün temel hedeflerinden biri olan basîret ile yakından ilişkilidir. Basîret, zâhir gözünün göremediğini gören kalp gözünün adıdır; eşyanın hakîkatini, ardındaki esmâî tecellîyi ve Hak'la olan bağını idrâk etme melekesidir^K1. Fussilet Sûresi'nin tasavvufî tefsiri, sâlikin bu basîretini geliştirmesine, yani günlük olaylarda Hak'ın tedbîrini sezmesine ve kalbinde ilhâmî işâretler hissetmesine olanak tanır. Ayrıca, nefs perdesi inceldiğinde gaybî hakîkatleri ve kâinattaki esmâî tecellîleri görmeye başlaması anlamına gelen keşfî basîretin de kapılarını aralar^K1.

Bu yorum aynı zamanda mükâşefeye de zemin hazırlar. Mükâşefe, sâlikin gayb âleminden veya Hak'tan kalbine inen doğrudan idrâklere verilen isimdir ve mücâhedenin meyvesidir^K1. Fussilet Sûresi gibi eserlerin tasavvufî yorumu, sâlikin sûrî mükâşefelerle âlem-i misâle ait bazı sûretleri müşâhede etmesine veya mânevî mükâşefelerle bir hakîkati kalbine inmiş gibi anlamasına yardımcı olabilir. Nihayetinde, bu tür bir çalışma sâlikin kendi sırrını açması, yani ezelî hakîkatini, a'yân-ı sâbitedeki yerini ve Hak'la ilişkisinin ezelî mahiyetini idrâk etmesi anlamına gelen mükâşefe-i sırra ulaşmasına katkıda bulunur^K1. Necdet Ardıç'ın irfan mektebinden gelen bu eserler, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyarak, Kur'ân'ı irfanî bir bakışla yorumlama çabasının bir parçasıdır (Necdet Ardıç; Şerif Kır; Muharrem Avan). Bu sayede, sûrenin "zâhir bâtın nûrundan bu dünyada iken yararlanmaya gayret etme" imkânı sunulur^s.3.

Kaynaklar: Fussilet Sûresi — s. 3 · K1, s. 50, 231

Eserde "Hâ-Mîm" harflerine verilen özel önem, öncelikle bu harflerin Kur'ân-ı Kerîm'de yedi farklı sûrenin başında yer almasından kaynaklanır^s.7. Bu durum, hurûf-u mukatta'alar içinde başka yedi adet aynı olanın bulunmaması sebebiyle "çok dikkat çekici" olarak vurgulanır^s.2. İbn-i Abbas'tan nakledildiğine göre, her şeyin bir özü olduğu gibi Kur'ân'ın özü de "Hâ-Mîm"lerdir. İbn-i Mes'ud ise "Hâ-Mîm"leri Kur'ân'ın "dibası" (renkli dokuma, motiflerle süslü ipek kumaş) olarak tanımlar. Deylemî'nin Enes'ten nakline göre ise "Hâ-Mîm"ler, Cennet bahçelerinden birer bahçedir^s.5. Tasavvufî açıdan "Hâ-Mîm" harfleri, Hakikat-i Muhammediyye'nin birer sembolü olarak yorumlanır. "Hâ" harfi Hak'ın hakikatiyle tenzihi, "Mîm" harfi ise Muhammedî teşbihi ifade eder ve her ikisiyle de tevhid gerçekleşir^s.10. "Hâ" (), "Mîm" () ve "Dal" () harflerinden oluşan "Ahmed" kelimesi üzerinden yapılan yorumda, "Hâ" Hakikat-i Ahad'ı, "Mîm" Hakikat-i Muhammediyye'yi, "Dal" ise bütün bunlara İlâhî delili ifade eder^s.8. Bu bağlamda, "Hâ-Mîm" Hakikat-i Muhammediyye'nin özünü, yani "Hakk olan Muhammed"i temsil eder^s.10. Eserde, "Hâ-Mîm" harfleri, sâlikin mi'râc yolculuğunda Ulûhiyet'e ulaşma hedefinde, Hakikat-i Muhammediyye'nin ilmiyle yol almasını sağlayan birer rehber olarak da ele alınır. Bu yolculukta "ilmi İlâhî deryası" ve "sefine-i Muhammedî olan beden teknesi" metaforları kullanılır^s.9. Ayrıca, peygamberlerin vahiy alma süreçleri ve beşeriyetin perdeleriyle perdelenmiş olması bağlamında da "Hâ-Mîm" harflerine atıf yapılır^s.6. Bu harfler, tasavvufî yorum geleneğinde esmâî tecellîlerin ve manevî makamların rumuzları olarak kabul edilir^K1.

Kaynaklar: Fussilet Sûresi — s. 2, 5, 6, 7, 8, 9, 10 · K1, s. 85

Fussilet Sûresi'nin 30. ayeti ("İnnellezîne kâlû rabbunallâhu summestekâmû tetenezzelu aleyhimul melâiketu ellâ tehâfû ve lâ tahzenû ve ebşirû bil cennetilletî kuntum tûadûn.") tasavvufî yorumda derin anlamlar taşır^s.49. Ayette geçen "Rabbimiz Allah'tır" ifadesi, sadece "Allah birdir" şeklindeki tevhid-i ulûhiyyeti değil, aynı zamanda "Allah benim Rabb'imdir, beni terbiye eden yegâne varlıktır" şeklindeki tevhid-i rubûbiyyeti de kapsar^K1. Zira "Rabb" kelimesi, "terbiye eden, yetiştiren, ihtiyaç görücü" vechesini ifade ederken, "Allah" ulûhiyyet ismini, yani ilah oluşu ifade eder^K1. Bir kimse, bir ilahın varlığını kabul etse dahi, o ilahın bizzat kendisinin Rabbi olduğunu kabul etmeyebilir^K1. Bu nedenle, ayetteki "Rabbimiz Allah'tır" beyanı, Hakk'ın hem ulûhiyyetini hem de rubûbiyyetini ikrar etmeyi gerektirir.

Bu ikrarın ardından gelen "sonra dosdoğru olanlar" (summestekâmû) ifadesi ise, bu tevhidin sadece dilde kalmayıp, kişinin tüm hâl ve hareketlerine yansıması, yani tevhid-i ubûdiyyet mertebesine ulaşması anlamına gelir^K1. Bu istikamet üzere yaşayış, sâlikin nefsinin hilafet iddia etmesinden soyutlanması ve Hakk'ın hilafet emanetini izhara mahal olması gibi merhaleleri içerir^K1. Böyle bir teslimiyet ve istikamet neticesinde, bu kişilerin üzerine melekler iner ve onlara "Korkmayın, üzülmeyin, size vaat edilmekte olan cennetle sevinin!" derler^s.49. Bu durum, Hakk'ın rubûbiyyetine tam bir teslimiyetle yaşayanların dünyada manevi bir emniyet ve huzur içinde olduklarını, ahirette ise ebedi saadete ereceklerini müjdeler. Rubûbiyyetin "âlemlerin Rabbi" olarak tüm vücud mertebelerine uzanması^K1, bu istikametin kâinatın her zerresinde Hakk'ın terbiye ediciliğini idrak etmeyi de içerdiğini gösterir.

Kaynaklar: Fussilet Sûresi — s. 49 · K1, s. 1, 54

Fussilet Sûresi'nin 53. ayeti olan "Senürihim Âyatina fil âfaki vefi enfüsihim hatta yetebeyyene lehüm ennehül Hakk’u" (Yakında onlara ufuklarda ve kendi nefslerinde olan âyetlerimizi göstereceğiz, tâ ki, onlar için O'nun Hakk olduğu ortaya çıksın) ifadesi, tasavvufî açıdan derin anlamlar taşır^s.83. Bu ayet, Cenâb-ı Hakk'ın insanlara ulûhiyet işaretlerini hem dış âlemde hem de kendi iç dünyalarında açığa çıkaracağını vaat eder. Bu vaadin gerçekleşmesi, bir irfaniyet çalışması ve nefs terbiyesi gerektirir; zira bu idrak hemen olmaz^s.84.

"Göstereceğiz" ifadesi, görecek bir varlığın da olduğunu ima eder; aksi takdirde bu sözün bir anlamı olmazdı^s.86. Bu görme eylemi, sadece gözle (basar) görülenin zâhirini değil, aynı zamanda basiret ile görülenin bâtınını ve hakikatini idrak etmeyi kapsar. Bu idrak, bir eğitim sürecinin sonucudur^s.86. Ayet, Hakk'ın insana olan yakınlığını açıkça belirtmesine rağmen, beşerî tenzih anlayışı nedeniyle bu yakınlığın ve yakînliğin farkına varılamadığına dikkat çeker^s.86. Kur'an ayetleri, zâtı işaret eden ve anlatan, kadir-i mutlak hakkında tanıtıcı bilgi ve açıklayıcı konuları gözlere, idraklere ve gönüllere aktarır; ancak bunlardan gerçek manada idrak ve irfan ehilleri faydalanabilir^s.59. Bu bağlamda, "Allah de, gerisini bırak" (Kulillâhi sümme zerhüm) ilkesi, tevhidin özünü ve fenâfillah makamının sırrını işaret ederek, sâlikin Hakk'a yönelmesini ve O'nun ayetlerini idrak etmesini kolaylaştırır (Kulillâhi Sümme Zerhüm).

Kaynaklar: Fussilet Sûresi — s. 59, 83, 84, 86