Kehf-Mağara Sûresi

Terzibaba geleneğinde Kehf Sûresi, sâlikin bireysel yaşamının geliştirilmesi ve Hakk'a giden yolunun açılması için bilgiler sunar¹. Bu sûre, sadece tarihsel bir anlatı olmanın ötesinde, tevhid yolunda ilerleyen her bireyin kendi seyr-i sülûkünde Ashâb-ı Kehf mertebesinden geçmesinin gerekliliğini işaret eden bir kılavuzdur¹. Sûre'nin Mekke'de nazil olmaya başladığı belirtilir¹.

Tefsir, Besmele-i Şerif'in özelliklerini tefekkür ederek başlar ve Besmele'de geçen Allah Esmâsı'nın zâtî zuhur mahallinin, "sıfat" mertebesi olan Hakikat-i Muhammedî olduğunu ifade eder¹. Kehf Sûresi'nin içinde birçok konuyu barındırdığı ve bu şerefli sûrenin zâhir ve bâtın nûrundan bu dünyada iken yararlanmaya gayret edilmesi gerektiği vurgulanır¹.

Sûrede geçen Ashâb-ı Kehf kıssası, onların mağarada üç yüz dokuz yıl eğleştiklerini ve bu uzun uykudan sonra uyandıklarında henüz yattıkları günde bulunduklarını sandıklarını anlatır¹. Kıssanın devamında, Ashâb-ı Kehf'ten Yemlîhâ'nın şehre gidip yiyecek getirmesi ve bu esnada şehrin çok değişmiş bir başka âlem bulması, dönemin insanlarının cesetlerin haşrını inkâr etmesi gibi detaylar, sûrenin irfanî ve ibretlik yönlerini ortaya koyar¹. Bu anlatılar, sâlikin kendi içsel yolculuğunda karşılaşacağı değişimleri ve hakikatleri idrak etmesi için birer işaret olarak sunulur.

1. Kaynaklar
2. 1.Kehf-Mağara Sûresi — s. 1, 13, 26

Necdet Ardıç, tasavvufî irfanı günümüz insanına aktarma misyonunu üstlenmiş önemli bir mürşittir. Uşşâkî tarikatına mensup olan Ardıç, eserleri ve sohbetleri aracılığıyla tasavvufun derinliklerini geniş kitlelere ulaştırmayı hedeflemiştir (Necdet Ardıç (Terzibaba) Wiki). Müellifliğini yaptığı "Necdet Ardıç İrfan Sofrası" ve "Necdet Ardıç Tasavvuf Serisi" gibi çalışmalar, onun tasavvufî düşüncelerini ve irfanını yansıtan önemli kaynaklardır¹. Bu serinin 31. kitabı olan Kehf-Mağara Sûresi, onun Kur'ân-ı Kerîm'deki yolculuğunu ve tasavvufî idraklerini okuyucularına sunar¹.

Necdet Ardıç'ın tasavvufî ekolü, "Terzibaba Necdet Ardıç riyâsetindeki tasavvuf serisi" olarak anılmakta olup, Abdürrezzak Tek ve Terzi Oğlu Cem Cemâlî gibi müellifler de bu ekolden yetişmiş ve onun rehberliğinde eserler kaleme almışlardır (Abdürrezzak Tek Wiki, Terzi Oğlu Cem Cemâlî Wiki). Kendisinin "Necdet Divanı" ve "Hacc Divanı" gibi divanları da bulunmaktadır¹. İletişim bilgileri arasında cep telefonu, web sayfaları (necdetardic.org, necdetardic.info, terzibaba.com) ve e-posta adresi ([email protected]) yer almaktadır¹. Ayrıca Tekirdağ'da bir bürosu ve ikametgahı bulunmaktadır¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Kehf-Mağara Sûresi — s. 1, 94, 95, 96

Besmele, tasavvufî anlayışta muhteşem bir kapı olarak kabul edilir ve Kur'ân'ın açılışı olduğu için tüm ilâhî kelâmın özeti sayılır¹. Hz. Ali'ye atfedilen sözde ifade edildiği gibi, tüm Kur'ân Fâtiha'da, Fâtiha Besmele'de, Besmele "b" harfinde ve "b" altındaki noktada toplanmıştır; bu, Besmele'nin tasavvufî vüsatini gösterir¹. Besmele'nin yapısı üç temel ismi içerir: Allah, bütün esmâyı toplayan ism-i câmîdir; Er-Rahmân, mü'min-kâfir ayırt etmeden tüm kâinatı kuşatan genel rahmet sahibidir; Er-Rahîm ise mü'minleri âhirette husûsî rahmetiyle kuşatan özel rahmet sahibidir¹. Bu üç isim, rahmet-üstüne-rahmet silsilesini oluşturur; ulûhiyyet rahmette, rahmet hakîkatte zuhur eder¹.

Eserde, Besmele-i Şerif'te geçen Allah Esmâsı'nın zâtî zuhur mahallinin, "sıfat" mertebesi olan Hakikat-i Muhammedî olduğu belirtilir². Hakikat-i Muhammedî'nin Rahmân ve Rahîm olarak dışa dönük zuhur mahalli ise Hz. Muhammed'dir². Abdülkerim Cîlî'nin "El Kehfi ve'r rakîm fi şerhi bismillâhirrahmânirrahîm" adlı risâlesine bu hakikatler dolayısıyla bu ismi vermesi, Besmele'nin derin mânâlarını vurgular². Besmele'nin başındaki "B" harfi, "ile, vasıtasıyla" anlamıyla, bu isimler, bu hakikatler ve bu zuhur anlayışıyla başlama mânâsına gelir². "Rahmân'ın Rahminden doğmayan BismillâhirRahmânirRahîm olamaz" hakikati, Meryem Sûresi'nde belirtilen Yahya (a.s) ve İsâ (a.s)'nın doğumu ile Âmine'den doğan yetim Muhammed'e bağlanır. Bu, Ahadiyyet ve Ahmediyyet (Allah) isminin zuhuru, Hakikat-i Muhammedî'nin Rahmân isminin zuhuru ve Hz. Muhammed'in birimsel varlığıyla Rahîm isminin zuhurunu ifade eder². Dolayısıyla, Besmele çekildiğinde, Efendimizden (s.a.v) intikal eden bu İlâhî Hakikat'in o kanal ile zuhura geldiği belirtilir².

1. Kaynaklar
2. 1.K1, s. 223
3. 2.Kehf-Mağara Sûresi — s. 1, 2, 11

Ashab-ı Kehf kıssası, Kur'ân-ı Kerîm'de Kehf Sûresi'nde uzunca anlatılan, dinlerini korumak için hicret eden yedi genç ile köpekleri Kıtmîr'in mağarada uyuması hadisesidir¹. Bu kıssadan alınacak ibretler katmanlı bir yapıya sahiptir.

1. Seyr-i Sülûk Mertebesi Olarak Ashab-ı Kehf: Kıssa, sadece tarihî bir olay değil, tevhid yolunda ilerleyen her insanın hayat seyrinde geçmesi gereken bir mertebe olarak sunulur¹. Bu, Hakk'a giden yoldaki mertebelerin bilinmesi ve bireysel yaşamın manevi gelişimi için bir rehberdir¹.

2. İçsel Yolculuk ve Gönül Mağarası: Kıssanın tasavvufî yorumunda, "Kehf" iç âlemi, "Rakîm" ise dış sûreti temsil eder. Bu bağlamda, her Muhammedi sâlikin seyr-i sülûk yolunda kendi gönül mağarasına girip Ashab-ı Kehf olması gerektiği vurgulanır¹. Bu, fenâfillâh mertebesinin idrak edilmesi ve Hakk'ta fâni olma halidir¹.

3. İseviyet ve Muhammediyet Mertebeleri: Ashab-ı Kehf, İseviyet mertebesinin hakikatini yaşayan ve fenâfillâh makamında olan kişiler olarak açıklanır¹. Onlar, mağarada ölmedikleri gibi, bu mertebede olanlar da ölmezler. Ancak bu, yolun sonu değildir; gerçek Muhammediyete ulaşmak için uyandırıldıktan sonra halkın arasına karışıp içte ve dışta hep Hakk ile olmak gerekir¹. Ashab-ı Kehf'in Hz. İsa (a.s.) ile birlikte inip Muhammedi olacakları ve bakabillâh şerefine erecekleri belirtilir¹.

4. Nefs Terbiyesi ve Kıtmîr: Kıssadaki köpek Kıtmîr, tasavvufun başlangıç kısımlarında nefs-i emmâreyi ifade eder¹. Bu, sâlikin nefsini terbiye etmesi gerektiğine işaret eder.

5. Fiilî Kur'ân ve İbret Alma: Ayetlerle belirtilenlerin yazılı Kur'ân olduğu gibi, Ashab-ı Kehf ile anlatılan da fiilî Kur'ân olarak görülür¹. Bu, kıssanın sadece bir hikaye olmaktan öte, yaşanmış ve yaşanabilir bir hakikati temsil ettiğini gösterir. Cenâb-ı Hakk'ın, Ashab-ı Kehf hadisesinden daha büyük olaylar olduğuna dikkat çekmesi, ibretin sadece bu kıssayla sınırlı kalmaması, kişinin kendi içindeki "acaiplikleri" görmesi gerektiği ikazını güçlendirir¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Kehf-Mağara Sûresi — s. 13, 23, 28, 29, 31, 34

Hz. Musa ve Hızır kıssası, tasavvufî irfanda ilmin farklı mertebelerini ve bu mertebelerin birbiriyle olan münasebetini açıklayan sembolik bir anlatımdır. Kıssada Hz. Musa (a.s.), "Kelimullah" vasfıyla Allah ile konuşan, tenzih mertebesinin ve zahirî şeriat ilminin temsilcisi olarak zuhur eder²¹. O, ilmini melek vasıtasıyla, yani vasıtalı bir şekilde alır¹. Buna karşılık Hızır (a.s.), "Hakkani vasıflarla hazır olan" ve "kendi bünyesinden vasıtasız ilim zuhura getiren" bir şahsiyettir¹. Hızır'a verilen bu ilim, "Rahmet ve İlmi Ledün" olarak ifade edilir ve doğrudan Cenâb-ı Hakk'tan gelir¹.

Kıssanın ana teması, Hz. Musa'nın Hızır'dan ledün ilmini öğrenme talebi ve bu süreçte yaşadığı olaylardır¹. Hızır'ın gemiyi delmesi, çocuğu öldürmesi ve yıkılmak üzere olan duvarı onarması gibi zahiren hikmetsiz görünen fiiller, Hz. Musa'nın şeriat ve akıl süzgecinden geçirdiği sorulara yol açar¹. Ancak Hızır, bu fiillerin bâtınî hikmetlerini ve "esbab-ı hafiyyesini" açıklayarak, ledün ilminin zahirî hükümlerin ötesinde bir hakikate sahip olduğunu gösterir¹. Bu durum, sâlikin seyr-i sülûkunda, akıl ve şeriatle sınırlı bilginin ötesinde, doğrudan Hakk'tan ilham alarak faaliyete geçmesi gerektiğini, yani "Ledün ilmi kapılarının açılması"nı temsil eder¹.

Tasavvufî açıdan, "Mûseviyyet mertebesinde Hızır ayrı Mûsâ ayrıdır"¹. Bu, zahirî ilim ile bâtınî ilmin farklı mertebeler olduğunu ve her birinin kendi kemalinde bulunduğunu ifade eder¹. Ancak "Hakikat-i Muhammediyye ise ikisini kendi bünyesinde birleştirdi, Hakikat-i Muhammedi hem tenzihi hem teşbihi tevhid etme olduğundan bünyesinde hem Hızır’lığı yaşadı hem Mûsâ’lığı cem etti, yaşadı"¹. Bu ifade, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) hem zahirî hem de bâtınî ilimleri, hem tenzihi hem de teşbihi kendinde cem eden kâmil insan mertebesini temsil ettiğini gösterir. Kıssa, aynı zamanda insanın kendi iç âleminde, gönlün Hızır hükmünde, bedenin ise Musa hükmünde olduğu bir tecelliyi de anlatır¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Kehf-Mağara Sûresi — s. 52, 55, 57, 60, 65, 70, 73, 74, 86
3. 2.Vikipedi: Hz. Musa, Kelimullah

Kitabın yazılış amacı, okuyucuların Kur'ân-ı Kerîm'in ve genel anlamda "kitap" kavramının derin hakikatlerini idrak etmelerine yardımcı olmaktır. Yazar, okuyuculara kitabı okumaya başlarken "nefs’in hevasından, zan ve hayelden, gafletten soyunmaya çalışarak, saf bir gönül ve Besmele ile" başlamalarını tavsiye eder¹. Bu yaklaşım, vehim ve hayalin tesiri altında iken gerçek manadan yararlanmanın mümkün olmadığını vurgular. Kitap, insanların dünyaya getiriliş gayesinin Kur'ân hakikatlerini idrak etmek ve ahirete hazırlanmak olduğunu belirtir¹. Dolayısıyla, bu gayeyi taşıyan herkes kitabın hedef kitlesidir. Okuyucunun "abdiyyetini ne kadar geliştirmişse" kitaptan o kadar nasip alacağı ifade edilir; yani kişinin kendi kapasitesi ve manevi gelişimi oranında kitaptan faydalanacağı belirtilir¹. Kitap, "gönül kitabını oku" ifadesiyle kişinin kendi iç dünyasında oluşturduğu, öğrendiği ve ayetlerin hakikatlerini yaşantısına aktardığı özel kitabına işaret eder. Ahirette kişinin kendi kitabına aktarabildikleri kadar bir karşılık bulacağı düşüncesi, okuyucuyu bu yönde bir çabaya teşvik eder¹. Yazar, kitabın manevi hasılasını başta Hz. Muhammed (s.a.v.) ve Ehl-i Beyt olmak üzere, geçmişlerine hayır dua edenlerin ruhlarına hediye ettiğini belirterek, okuyucuların gönüllerinde feyz kapılarının açılmasını diler¹. Bu durum, kitabın manevi bir mirasın devamı niteliğinde olduğunu ve bu mirasa talip olanlara yönelik olduğunu gösterir.

1. Kaynaklar
2. 1.Kehf-Mağara Sûresi — s. 1, 21, 22

Kitabı okurken dikkat edilmesi gerekenler, tasavvufî bir sülûkun parçası olarak ele alınmalıdır. İlk olarak, Kur'ân-ı Kerîm'i okuma adabını bilmek ve ona riâyet etmek esastır. Zira bir şeyin adabı ne kadar iyi bilinirse, kemâli de o derece yüksek olur¹. Bu adab, "Euzü Billâhi mineş şeytânirracîm" diyerek kovulmuş şeytandan Allah'a sığınmak ve mânâların açılması için anahtar olarak "Bismillâh'ir-Rahmân'ir-Rahîm" ile başlamayı içerir¹. Bu başlangıç, okuyucuyu zât-ı ilâhiyyenin kelâmını okuduğu bilinciyle donatır; zira Kur'ân-ı Kerîm Zât'tır ve onu okuyan aslında Zât-ı İlâhiyye'dir¹.

İkinci olarak, okuma esnasında karşılaşılan ve zâhirde iyi görünmeyen, akla aykırı gelen durumlara hemen itiraz etmemek gerekir. Bu tür olaylarda birçok menfaat ve esrâr-ı hafiyye (gizli sırlar) olabileceğini düşünmek, tasavvufî idrâkin bir gereğidir¹. Hızır kıssasında olduğu gibi, zahir gözünün hata sandığı şeyleri basîret hakikat olarak görür². Örneğin, yıkılmak üzere olan bir duvarın düzeltilmesi gibi olağanüstü olaylar, Allah'tan bir rahmet olarak yapılmakta ve arkasında gizli bir hikmet barındırmaktadır¹. Bu durum, sâlikin ferâsetini² ve ilm-i ledünnîye² açık olmasını gerektirir.

Üçüncü olarak, okuyucu, kendi ilmine teaccüp etmemeli, yani ucüb (kendi ameline hayranlık duyup kendini büyük görme) hastalığından uzak durmalıdır¹³. Bu, riyâ (gösteriş) gibi kalbin hastalıklarından korunmak için önemlidir². Kitabı okurken tevazu göstermek ve muallimin huzurunda sözüne dikkat etmek, ilim tahsilinde meşakkate tahammül etmek de bu adabın bir parçasıdır¹. Bu sayede, okuyucu, Hak'tan gelen her bilginin bir rahmet olduğunu ve kendiliğinden değil, ilahî bir takdirle gerçekleştiğini idrâk eder¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Kehf-Mağara Sûresi — s. 8, 9, 12, 62, 79, 81
3. 2.K1, s. 3, 231
4. 3.Ucüb