Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11
Ahmet Avni Konuk
Ahmed Avni Konuk'un Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin Mesnevî-i Şerîf'ine yazdığı tercüme ve şerh. Yayına hazırlayanlar: Dr. Selçuk Eraydın, Prof. Dr. Mustafa Tahralı (Kitabevi Yayınları).
Eser Araçları ve Dosyalar
Sunum, infografik, indirme, test ve çalışma araçlarına buradan ulaşabilirsiniz.
İlgili Konular
Sıkça Sorulan Sorular
Ahmed Avni Konuk'un Mesnevî Şerhi nedir?⌄
Ahmed Avni Konuk'un Mesnevî Şerhi, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin altı ciltlik tasavvuf eseri Mesnevî-i Şerîf'e yazdığı kapsamlı bir açıklama ve yorum çalışmasıdır. Bu şerh, Mesnevî'nin derin tasavvufî hakikatlerini, hikâyelerini ve ahlakî öğütlerini günümüz okuyucusuna ulaştırmayı hedefler. Eser, özellikle modern dönemde tasavvuf araştırmalarına önemli katkılarda bulunmuş Mustafa Tahralı gibi akademisyenlerin gayretleriyle gün yüzüne çıkarılmıştır ve Necdet Ardıç gibi mürşitler tarafından da önemsenmektedir. Konuk'un şerhi, Mesnevî'nin "Hüsâmî-nâme" olarak da anılan yapısını ve içeriğini detaylı bir şekilde ele alır.
›Ayrıntı
Ahmed Avni Konuk, modern dönemde yaşamış önemli bir tasavvuf âlimi ve Fusûsu'l-Hikem ile Mesnevî'nin şarihidir (Ahmed Avni Konuk, Wiki). Onun Mesnevî Şerhi, Mevlânâ'nın "Mağz-ı Kur'ân" (Kur'ân'ın özü) olarak nitelendirilen Mesnevî-i Şerîf'ini anlamak için kıymetli bir kaynaktır1. Şerh, Mesnevî'nin VI. cildini de kapsayacak şekilde hazırlanmış olup, Prof. Dr. Dilâver Gürer ve öğrencileri gibi isimlerin katkılarıyla yayımlanmıştır2. Mevlânâ'nın talebesi Hüsâmeddin Çelebi'nin isteği üzerine yazılan Mesnevî'ye, Mevlânâ'nın "Hüsâmî-nâme" adını da verdiği belirtilir2. Konuk'un şerhi, bu tür tarihî ve terminolojik detayları açıklığa kavuşturur. Şerh, Mesnevî'deki ayet işaretlerini de ele alır; örneğin, İnşikâk Suresi'ndeki "Ben şafağa yemin ederim" (İnşikâk, 84/16) ayetine yapılan atıfları "Kellâ" kelimesinin Kur'an lafzından değil, Mesnevî lafzından geldiğini belirterek açıklar2. Bu durum, şerhin metinlerarası ilişkileri ve tasavvufî yorumları derinlemesine incelediğini gösterir. Ahmed Avni Konuk'un şerhi, Mesnevî'nin hikâyeler, kıssalar, tasavvufî tâ'vîller ve ahlâkî öğütler içeren yapısını, Mevlânâ'nın doğrudan didaktik anlatım yerine hikâyelerle öğretme yöntemini1 idrak etmeye yardımcı olur. Şerhin yazım süreci, Mesnevihan Selanikli Es'ad Dede efendi gibi mürşitlerin "Mesnevî-i Şerif'in şerhi uzun senelere bağlıdır" şeklindeki ifadeleriyle de desteklenir, bu da eserin ne denli kapsamlı ve meşakkatli bir çalışma olduğunu gösterir2.
- Kaynaklar
- 1.K1, s. 68
- 2.Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11 — s. 6, 10, 11, 1614, 1615, 1616, 1742, 1743, 1745
Hüsameddin Çelebi kimdir ve Mesnevî için önemi nedir?⌄
Hüsâmeddin Çelebi, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin mânevî evladı, halifesi ve Mesnevî-i Şerîf'in yazılmasında kilit rol oynayan bir tasavvuf büyüğüdür. Mevlânâ'nın ricası üzerine Mesnevî'yi kaleme almasıyla tanınır ve eser, onun adıyla "Hüsâmî-nâme" olarak da anılır1. Hüsâmeddin Çelebi, Mevlânâ'nın hayatında dokuz yıl boyunca vefatından sonra da on iki yıl irşad makamında bulunmuş, mürşid-i kâmil ve insân-ı kâmil vasıflarını taşımıştır1. Mesnevî'nin ilahî hakikat ve sırlar dolu bir eser olarak ortaya çıkmasında onun mânevî istidadı ve Mevlânâ'nın ruhundan bu eseri cezbetmesi önemli bir etken olmuştur1.
›Ayrıntı
Hüsâmeddin Çelebi, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin en yakın talebelerinden ve mânevî mirasçılarından biridir. Mevlânâ, onu mânevî evladı olarak görmüş ve "Ey oğul" hitabıyla kendisine seslenmiştir1. Mesnevî-i Şerîf'in yazılmasında Hüsâmeddin Çelebi'nin ricası ve isteği belirleyici olmuştur1. Bu sebeple Mevlânâ, esere "Hüsâmî-nâme" adını da vermiştir1. Mevlânâ, Hüsâmeddin Çelebi'nin mânevî istidadını ve ruhundan hakikatleri cezbetme kabiliyetini takdir etmiş, Mesnevî'yi "Allah'ın kılıcı" olarak nitelendirerek onun bu eseri kendi ruhunun güneşinden çıkarıp dergâhı hararete gark etmesini istemiştir1.
Hüsâmeddin Çelebi, Mevlânâ'nın sağlığında dokuz yıl boyunca, vefatından sonra ise on iki yıl boyunca irşad makamında bulunmuş, Mevlânâ'nın dostlarına şeyh ve halife olmuştur1. Bu durum, onun mürşid-i kâmil (irşad eden, doğru yolu gösteren olgun rehber) ve insân-ı kâmil (Hakk'ın tüm isimlerine mazhar olan olgun insan) vasıflarını taşıdığına işaret eder1. Mevlânâ, Hüsâmeddin Çelebi'nin ömrünün Hızır gibi uzun olmasını, mana âleminde can artırıcı ve acizlerin ellerinden tutup Hakk'a ulaştırıcı olmasını temenni etmiştir1. Onun şerefli halleri, Sultan Alâeddin-i Selçukî'nin başkomutanı Feridun b. Ahmed Sipehsâlâr tarafından yazılan Menâkıb'da ayrıntılı olarak yer almaktadır1.
- Kaynaklar
- 1.Mesnevî-i Şerîf Şerhi, C.11 — s. 10, 12, 112, 113, 114, 247, 248, 249, 1416, 1417, 2211
Bu eser Mesnevî'nin hangi bölümünü anlatıyor?⌄
Verilen kaynaklarda, Necdet Ardıç'ın İrfan Mektebi (Hakk Yolu) adlı eserinin Mesnevî'nin belirli bir bölümünü anlattığına dair doğrudan bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak, Mesnevî-i Şerîf'in kendisi, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin 6 cilt ve yaklaşık 25 bin beyitten oluşan, hikâyeler, kıssalar, tasavvufî tâ'vîller ve ahlâkî öğütler içeren manzûm bir tasavvuf eseri olarak tanımlanır1. Bu eser, "Mağz-ı Kur'ân" (Kur'ân'ın özü) ve "Pehlevî dilinde Kur'ân" olarak nitelendirilmiş olup, insan ruhunun Hak'tan ayrılığının niyazı olan "Bişnev ez ney çün hikâyet mîkuned, ez cüdâyîhâ şikâyet mîkuned" dizesiyle başlar1.
›Ayrıntı
Mesnevî-i Şerîf, tasavvuf edebiyatının şâhikası olarak kabul edilir ve Mevlânâ'nın son 14 yılında (1259-1273) yazılmıştır1. Eserin yapısı 6 ciltten (Defter) oluşur; her cilt 4-5 bin beyit içerir ve toplamda yaklaşık 25 bin beyit civarındadır1. Mevlânâ, Mesnevî'de doğrudan didaktik anlatım yerine hikâyeler aracılığıyla öğretir; bu yöntem "kıssa içinde kıssa" olarak da bilinir1. Örneğin, fil ve körler hikâyesi vahdet-i vücud derslerini, papağan ve tâcir hikâyesi mâsivâdan ayrılma derslerini, kerâmetler kıssası ise tarîkat usûllerini anlatır1.
Necdet Ardıç, günümüz Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olup, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan bir şahsiyettir (Necdet Ardıç (Terzibaba)). Ardıç'ın İrfan Mektebi (Hakk Yolu) adlı eseri, nefs mertebelerini ve Hakk yolunu anlatan temel bir tasavvuf serisi kitabıdır (İrfan Mektebi (Hakk Yolu)). Bu eser, sâlikin "Hakk'a mi'râc" yolculuğunun ana bölümünü oluşturan ve yedi nefs mertebesinin aşılmasıyla girilen Hazarât-ı Hamse sistemini de içerebilir (Hazarat-ı Hamse). Ancak, İrfan Mektebi (Hakk Yolu)'nun Mesnevî'nin spesifik bir bölümünü şerh ettiğine dair bir bilgi kaynaklarda yer almamaktadır. Mesnevî'nin kendisi, "geçmiş ümmetlere açılmamış olan sırlar ve ilahi hakikatler kapısını açma" şeklinde fiilen gerçekleşen bir zuhur olarak kabul edilir2. Mesnevî'nin kelimelerinin okuyanların ve dinleyenlerin gözünde "baştan başa akıl ve can" olması hedeflenir, böylece can âlemine uçucu olmaları sağlanır2.
- Kaynaklar
- 1.K1, s. 68
- 2.Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11 — s. 211, 212, 246
Manevî evlat olmak ne demektir?⌄
Manevî evlat olmak, tasavvufî bir terim olup, soy bağına dayanmayan, ruhânî bir yakınlık ve bağlılığı ifade eder. Bu durum, özellikle bir müridin kâmil bir mürşide veya bir peygambere dinî ve ruhânî açıdan intisap etmesiyle ortaya çıkar. Hz. Peygamber'in "evlatları"ndan kastedilenin bilhassa Ehl-i beyti değil, dinen veya soyca değil, manevî yakınlık gösterenler olduğu belirtilir1. Bu manevî evlatlık, kişinin nefsanî sıfatlardan arınarak manevî bir olgunluğa erişme yolculuğunda, bir rehberin himayesi ve terbiyesi altına girmesiyle gerçekleşir.
›Ayrıntı
Manevî evlat kavramı, tasavvufta kan bağına dayalı olmayan, ruhânî bir nesebi ifade eder. Bu, bir müridin kâmil bir mürşide veya bir peygambere olan derin bağlılığı ve onun yolunu takip etmesiyle oluşur. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde, Hz. Peygamber'in "evlatları"ndan bahsedilirken, bunun sadece Ehl-i beyti veya soyca yakın olanları kapsamadığı, aksine dinî ve manevî yakınlık gösterenleri de içerdiği vurgulanır1. Bu bağlamda, "kudüm" (peygamberliğin şerefli başlangıcı) ve "devr" (Muhammedî peygamberlik dönemi) ifadeleriyle birlikte anılan "evlatlar", Hz. Muhammed'in pak ruhuna ve şerefli peygamberliğine manevî olarak intisap edenleri işaret eder.
Manevî evlatlık, sâlikin manevî bir terbiye sürecine girmesiyle yakından ilişkilidir. Bu süreçte, manevî tabip olarak nitelendirilen insân-ı kâmil (Hakk'ın tüm isimlerine mazhar olan olgun insan), nefse ait hastalıklarla hasta olan kimselerin tedavisini üstlenir1. Bu "hastalıklar", gurur, kibir ve benlik gibi manevî ölüme ve helake yol açan nefsanî sıfatlardır1. Manevî evlat, bu tür hastalıklardan arınmak için mürşidinin rehberliğinde sülûk eder.
Bu manevî bağ, kişinin dünya malına ve süslerine aşırı sevgi besleyip Hak'tan gafil olmaktan kurtulmasını sağlar; zira dünya, ruhun üzerinde bir zincir ve bağ olabilir1. Manevî evlat, bu dünyevî bağlardan sıyrılarak manevî denizin susamışı gibi Mesnevî adasında gezintiye çıkar1. Bu yolculukta, bedensel acılar dahi manevî zevkin perdesi olabilir, zira ruh, Vedûd olan Cenâb-ı Hakk'ın sarhoşu ve harap olmuşudur1. Böylece manevî evlat, soyut mânâların ve hakikatlerin bulunduğu âlem-i mânâya keşf ve müşâhede ile açılır2.
- Kaynaklar
- 1.Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Cilt 11 — s. 90, 221, 223, 317, 318, 387, 1153, 1558
- 2.K1, s. 138
Mesnevî'nin 'şeyhlik etmesi' ne anlama gelir?⌄
Mesnevî'nin 'şeyhlik etmesi', Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin vefatından sonra eserinin, mürşid-i kâmil gibi sâliklere rehberlik etme ve onları velâyet mertebesine ulaştırma gücünü ifade eder. Bu durum, Mesnevî'nin sadece bir tasavvuf eseri olmanın ötesinde, mânevî bir kılavuz işlevi gördüğünü gösterir. Nitekim Mevlânâ'nın "Bizden sonra Mesnevî şeyhlik eder" buyurduğu ve beş yüz kişinin başka bir mürşide ihtiyaç duymadan sırf Mesnevî'yi okuyarak veliyy-i kâmil olduğu belirtilmiştir1. Bu, Mesnevî'nin bâtınî hakikatleri açma ve sâlikleri anlam denizine daldırma kabiliyetine işaret eder.
›Ayrıntı
Mesnevî-i Şerîf, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin altı ciltten oluşan, yaklaşık 25 bin beyitlik manzûm tasavvuf eseridir2. Eserin 'şeyhlik etmesi' tabiri, onun sâlikleri mânevî yolculuklarında yönlendirme ve terbiye etme kudretini vurgular. Bu, Mesnevî'nin 'Mağz-ı Kur'ân' (Kur'ân'ın özü) ve 'Pehlevî dilinde Kur'ân' olarak nitelendirilmesiyle de örtüşür2. Eser, hikâyeler, kıssalar, tasavvufî tâ'vîller ve ahlâkî öğütler aracılığıyla sâliklere yol gösterir2.
Mesnevî'nin bu rehberlik vasfı, "geçmiş ümmetlere açılmamış olan sırlar ve ilahi hakikatler kapısını açma" özelliğinde kendini gösterir1. Anlam denizine susamış bir kimsenin Mesnevî'yi okuyarak lafız ve ibare suretleri arasındaki anlamı ayırt etme ustalığı kazandığında, eserin suretinin dahi o anlam denizinde batıp kendisinin zevk ve anlam denizi olacağı ifade edilir1. Bu durum, Mesnevî'nin sâlikin nefs mertebelerini aşmasına yardımcı olan bir araç olduğunu gösterir; zira tasavvufî hâlin tahakkuku, sâlikin nefs mertebelerini sıra ile aşmasına bağlıdır3. Mesnevî, bu mertebelerdeki zulmetin aşılmasına ve üstteki hâllerin yaşanmasına katkıda bulunur. Böylece, Mesnevî'nin okunması, sâlikin kendi sırrını açmasına ve ezelî hakikatini idrâk etmesine yol açan mükâşefe-i sırra benzer bir etki yaratabilir2.
- Kaynaklar
- 1.Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Cilt 11 — s. 94, 211, 212, 2208, 2209
- 2.K1, s. 50, 68
- 3.K2
Velayet mertebesi nedir?⌄
Velâyet mertebesi, sâlikin Hak ile yakınlık ve dostluk makâmıdır. Bu makâm, Yûnus Sûresi'nin 62. ayetinde geçen "elâ inne evliyâ'allâhi lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn" (Allah'ın velîlerine korku ve hüzün yoktur) ifadesiyle temellendirilir1. Velâyet, nübüvvetin altında yer alan ancak ona en yakın olan bir makâm olup, nübüvvet kapısı kapanmış olsa da velâyet kapısı daima açıktır1. Mesnevî-i Şerîf'i inançla okuyup Hak kelâmı bilen kimseler, imanın kemâliyle velâyet derecesine ulaşabilirler; hatta bazıları mürşid olmaksızın sırf Mesnevî okuyarak veliyy-i kâmil olmuşlardır2.
›Ayrıntı
Velâyet, tasavvuf doktrininin merkezî kavramlarından biridir ve Allah'a yakınlık ile dostluk mertebesini ifade eder1. Bu mertebe, genel velâyet (velâyet-i âmme) ve özel velâyet (velâyet-i hâssa) olmak üzere ikiye ayrılır. Velâyet-i âmme, Mâide Sûresi'nin 55. ayetinde belirtildiği üzere "innemâ veliyyukumullâh" (sizin velîniz Allah'tır) ifadesiyle tüm mü'minlerin imanları ölçüsünde Hak ile olan yakınlığını kapsar. Velâyet-i hâssa ise havâss-ı kullarda zuhûr eden özel bir velâyet hâlidir1. Velâyet makâmına ulaşan sâlikler, fenâ-fillâh (Allah'ta yok olma) ve bekâ-billâh (Allah ile bâki olma) gibi hâlleri tecrübe ederler. Fenâ-fillâh mertebesi, halk tarafından kâmil zannedilip etrafına toplanılan bir hâl iken, bekâ-billâh mertebesi âlem-i kudste daha yüksek bir makâmdır2. Velâyet mertebesinde, sâlik mükaşefe, müşahede ve rü'yet hâllerini yaşar; bu hâle "hal-i vuslat" (kavuşma hâli) denir ve nuru beyazdır. Daha sonra kalp cenneti mertebesine ulaşılır ki, bu mertebe Hakk'ın muhabbetine tahsis olunmuş olup nuru yeşildir2. Velâyet mertebesine ulaşmak için takva da önemli bir unsurdur. Şeriat mertebesindeki takva, haramlardan sakınmak iken, tarikat mertebesindeki takva mübah şeylerden dahi sakınarak nefse ait hazları terk etmekle nefsin sıfatlarını kırar ve ruhun kendi sıfatlarını ortaya çıkarmasına yol açar. Hakikat mertebesindeki takva ise kişiyi Yüce Allah'tan uzaklaştıran her şeyden sakınmaktır2.
- Kaynaklar
- 1.K1, s. 38
- 2.Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11 — s. 153, 154, 758, 760, 1140, 1144, 2208, 2209
Bu şerh sadece tasavvuf uzmanları için mi?⌄
Verilen kaynaklara göre, bu şerh sadece tasavvuf uzmanları için değildir; aksine, tasavvuf yoluna yeni girmiş sâlikler (Hakk yolcuları) için de önemli öğütler ve açıklamalar içermektedir1. Şerh, tasavvufî kavramları ve sülûkun inceliklerini, başlangıç seviyesindeki kişilerin anlayabileceği bir dille sunarak, onların manevî gelişimlerine rehberlik etmeyi amaçlar. Bu durum, şerhin geniş bir okuyucu kitlesine hitap ettiğini ve tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan Necdet Ardıç gibi mürşidlerin eserlerinin de bu amaca hizmet ettiğini göstermektedir (Necdet Ardıç (Terzibaba) Wiki).
›Ayrıntı
Şerh, tasavvuf yoluna yeni girmiş sâliklere yönelik doğrudan hitaplar içermektedir. Örneğin, "Ey tasavvuf yoluna yeni girmiş sâlik!"1 veya "Ey gulâm (genç) ve ey tasavvuf yoluna yeni girmiş Hakk Yolcusu!"1 gibi ifadeler, eserin hedef kitlesinin sadece uzmanlar olmadığını açıkça ortaya koymaktadır. Bu hitaplar, yeni başlayanlara yönelik temel tasavvufî prensipleri öğretmeyi amaçlar.
Şerh, sâliklere tövbe etme, Allah'a yalvarma ve Hak yoluna baş eğme gibi temel amelleri tavsiye eder1. Ayrıca, yapılan amellerde Hakk'ın kabulünü veya reddini düşünmek yerine, Hakk'ın emir ve nehiylerine odaklanmanın ve kendi kulluk bilincini idrak etmenin önemini vurgular1. Bu tür öğütler, tasavvufî sülûkun ilk adımlarını atanlar için yol göstericidir.
Şerh aynı zamanda, tasavvuf yolculuğunun içinde sâlikte meydana gelecek manevî hazları ve zevkleri de ele alır. "Sülûkün (tasavvuf yolculuğunun) içinde sende bir zevk (manevî haz) meydana gelir ki, işte o zevk Allah'ın senin hatırını sormasıdır" ifadesi1, tasavvufî deneyimlerin sadece teorik bilgiyle sınırlı olmadığını, aynı zamanda yaşantısal bir boyutu olduğunu gösterir. Bu tür açıklamalar, yeni başlayanların manevî yolculuklarında karşılaşacakları tecrübelere dair bir ön bilgi sunar.
Tasavvufun "kalp temizliği ve Allah'a yakınlık ilmi" olarak tanımlanması (Tasavvuf Wiki), bu şerhin de bu temel amaca hizmet ettiğini ve geniş bir kitleye hitap ettiğini destekler. Necdet Ardıç gibi günümüz mürşidlerinin eserleriyle tasavvufu geniş kitlelere ulaştırma gayretleri de (Necdet Ardıç (Terzibaba) Wiki), tasavvufî metinlerin sadece uzmanlara değil, genel okuyucuya da açık olması gerektiği fikrini pekiştirir.
- Kaynaklar
- 1.Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Cilt 11 — s. 516, 1410, 1727, 1729, 2023
Mesnevî okuyarak manevî yolculuk nasıl yapılır?⌄
Mesnevî-i Şerîf'i okuyarak manevî yolculuk yapmak, sâlikin Hak'tan ayrı düşen rûhunun niyâzını idrâk etmesi ve bu eseri bir "mana denizi ortasında lafız ve ibare suretleriyle ortaya çıkan ada" olarak görmesiyle mümkündür1. Bu yolculuk, Mevlânâ'nın hikâyeler ve kıssalar aracılığıyla sunduğu tasavvufî tâ'vîller, ahlâkî öğütler ve bâtınî hakikat açılımlar vasıtasıyla gerçekleşir. Ancak Mesnevî'nin sunduğu bu zevk ve hâl, ancak bir insân-ı kâmilin terbiyesi altında sülûk (manevi yolculuk) vasıtasıyla tam olarak elde edilebilir; zira Mesnevî'deki kelamlar sülûkun ortasında söylenmiş sözlerdir ve nihayeti değildir1. Dolayısıyla, Mesnevî bir rehber ve teşvik edici olmakla birlikte, hakiki manevî ilerleme için mürşid rehberliği ve nefs mertebelerinin aşılması esastır.
›Ayrıntı
Mesnevî-i Şerîf, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin altı ciltten oluşan, yaklaşık 25 bin beyitlik manzûm tasavvuf eseridir ve "Kur'ân'ın özü" olarak nitelendirilmiştir2. Eser, "dinle neyi nasıl hikâye ediyor, ayrılıklardan nasıl şikâyet ediyor"2 dizesiyle başlar ve insan rûhunun Hak'tan ayrılığının niyâzını dile getirir. Bu başlangıç, Mesnevî'nin manevî yolculuğun temel motivasyonunu, yani ilahî vuslat arayışını ortaya koyar.
Mesnevî okuyarak manevî yolculuk, eserin sunduğu hikâyeler, kıssalar ve tasavvufî tâ'vîller aracılığıyla sâlikin iç dünyasında bir dönüşüm başlatmasıyla mümkündür2. Mevlânâ, doğrudan didaktik anlatım yerine, fil ve körler hikâyesi gibi kıssalarla vahdet-i vücud derslerini, papağan ve tâcir hikâyesiyle mâsivâdan ayrılma derslerini sunar2. Bu "kıssa içinde kıssa" yöntemi, okuyucunun manevî hakikatleri idrâk etmesine yardımcı olur. Mesnevî, "mana denizi ortasında lafız ve ibare suretleriyle ortaya çıkan bu Mesnevî-i Şerif adasında bir gezintiye çık" çağrısıyla, okuyucuyu görünen âlemin ve bedenin yoğunluğunun savaşlarından, gam ve kederlerinden kurtulmaya davet eder1.
Ancak, Mesnevî'nin sunduğu bu zevk ve hâl, yani manevî durum, ancak bir insân-ı kâmilin terbiyesi altında sülûk (manevi yolculuk) vasıtasıyla elde edilir1. Mesnevî'deki kelamlar, sülûkun ortasında söylenmiş sözlerdir ve sülûkun nihayeti değildir1. Bu durum, Mesnevî'nin bir rehber kitap olmasına rağmen, manevî yolculuğun tamamlanması için mürşid rehberliğinin ve nefs mertebelerinin aşılmasının zaruri olduğunu gösterir3. Sülûk usulünden az laf söylemek gerektiği uyarısı da, hakikatleri anlamadan sadece sözleri ezberleyip mürşidlik davasında bulunanlara bir hitaptır1. Hakiki sûfîler, nefislerinin başını riyâzât ve mücâhedât kılıçlarıyla kesip manevî fakirlik ve yokluk içinde olanlardır1. Bu da Mesnevî okumanın ötesinde, aktif bir nefs mücadelesi ve manevî arınma gerektirdiğini vurgular.
- Kaynaklar
- 1.Mesnevî-i Şerîf Şerhi, C.11 — s. 62, 63, 90, 694, 695, 1670, 1787
- 2.K1, s. 68
- 3.K2
Bu eserden cevaplanan sorular
Bölümler
53 bölümBu kitabın her bölümü ayrı bir sayfada yayınlanır; aşağıdaki listeden doğrudan bir bölüme gidebilir, dilerseniz o bölümün bağlantısını paylaşabilirsiniz.
- 1Sâilin bir vâize "Şehrin kal'asının duvarı üzerine konmuş olan bir kuştan, onun başı mı daha fâzıldır ve daha azizdir ve daha şerîftir ve daha mükerremdir yâhud onun kuyruğu mu?" diye suâli. Vâizin onun anlayışı kadar sâile cevâb vermesi5.619 kelime
- 2Çürük nâmûsları zemmetmek beyânındadır ki, zevk-i îmânın mâni'i ve za'f-ı sıdkın delîlidirler; ve yüz binlerce ahmağın yolunu vurucu olmuş idiler. Nitekim o koyunlar o muhannesin yol vurucusu olmuş idiler ve geçmeğe kādir olmadı; ve muhannesin "Senin koyunların beni ısırır mı?" diye çobandan sorması. Çoban dedi: "Eğer sen merd isen ve sende merdlik damarı var ise hepsi senin fedândırlar; ve eğer6.505 kelime
- 3O Hindû kölenin hikâyesidir ki, kendi efendisinin kızına gizli muhabbet etmiş idi. Vaktâki o kızı bir büyük adamın oğluna akd ettiler, köle haber aldı, hasta oldu ve eridi; ve hiçbir hekîm onun illetini anlamadı ve onun da söylemeye tâkati ve mecâli yok idi1.915 kelime
- 4Efendinin kızın anasına: "Köleyi zecr etme; ben onu zecr etmeksizin tedbîr ile bu tama'dan vazgeçiririm ki, ne şiş yanar, ne de kebab çiğ kalır!" diye [sabır] emretmesi2.135 kelime
- 5Onların beyânındadır ki, bu gurûr yalnız o Hindû'ya olmadı; belki her bir âdem her bir merhalede böyle gurûra mübtelâdır; ancak Allâh'ın hıfzettiği kimse müstesnâdır3.978 kelime
- 6Bu âyet-i kerîmenin takrîri hakkında yine bir kıssanın beyânıdır3.132 kelime
- 7Ümerânın o hücceti Cebriyâne şübhe ile mürâfaası ve şâhın onlara cevab vermesi3.052 kelime
- 8O avcının hikâyesidir ki, kendisini ota sarmış idi ve kuşlar onu ot zannetmeleri için gül ve lâle demetini kendi başı üzerine çekmiş idi; ve o zeyrek kuş "Bu bir adamdır, zîrâ bu şekil üzerine ot görmemişimdir" diye biraz koku götürdü. Amma tamâm koku götürmedi ve onun hîlesine aldandı. Zîrâ evvelki idrâkte bir kātı' tutmadı. İkinci mekrin idrâkinde bir katı' tuttu ve o hırs ve tama'dır. Hususiyle fart-1 hâcet ve fakr indinde Nebî (a.s.) "Fakr küfür olmaya yakındır" buyurdu1.844 kelime
- 9O şahsın hikâyesidir ki, hırsızlar onun koçunu çaldılar. Bununla kanâat etmediler, hîle ile elbiselerini de çaldılar525 kelime
- 10Terehhüb hakkında kuşun avcı ile münâzarası ve Mustafâ (a.s.v.)ın "İslâm'da ruhbâniyet yoktur!" diye ümmetini nehyettiği bir terhîb hakkındadır7.091 kelime
- 11Bir kervânın bekçisi o kervânın konduğu bir mahalde gece uyudu ve hırsızlar gelip kervânın eşyasını ve yüklerini çalarak götürdüler ve onları toprak altına tıkıp sakladılar.773 kelime
- 12Kuşun kendi giriftârlığını zâhidin fiiline ve fikrine ve riyâsına havâle etmesi ve zâhidin kuşa cevâb vermesidir3.260 kelime
- 13O âşığın hikâyesidir ki, ma'şûkun va'di ümîdi üzerine işaret etmiş olduğu o eve gece geldi. Geceden biraz bekledi. Onu uyku kaptı. Ma'şûk va'dini incâz için geldi ve onu uyumuş buldu. Onun cebine cėviz doldurdu ve onu uyumuş bıraktı ve geri döndü8.093 kelime
- 14Körün Mustafâ (a.s.)ın evine gelmesi ve Aişe (r.a.) nın körün önünden kaçması ve Resûl'ün: "Ne kaçıyorsun? O seni görmüyor" demesi ve Aişe'nin Resûlullâh (s.a.v.)e cevab vermesi1.535 kelime
- 15Mustafa (s.a.v.)in Âişe (r.a.)yı: "Ne saklanıyorsun? Saklanma! Zîrâ a'mâ seni görmüyor!" diye imtihan etmesidir. Hattâ zâhir ola ki, Âişe, Mustafa (a.s.)ın zamîrinden âgâh mıdır? Yâhud kelâm-1 zâhirin mukallidi midir?1.833 kelime
- 16Türkün o mutrıba "Bildiğini söyle!" diye bağırması ve mutrıbın beye cevab vermesidir7.270 kelime
- 17Haleb Şîası'nın ta'nı için o şairin nükte söylemesi5.257 kelime
- 18O şahsın hikâyesidir ki, bir evin kapısı üzerinde gece yarısı sahûr davulunu çalardı. Komşu ona dedi ki: "Nihâyet gece yarısıdır, seher değildir; ve diğer taraftan o da vardır ki, bu evde bir kimse yoktur. Kimin için çalıyorsun?" Ve mutrıbın ona cevâb vermesi3.032 kelime
- 19Mustafa (a.s.v.)ın muhabbetinden dolayı Bilal'in Hicâz'ın harâretinde o kuşluk vakitlerinde "Ahad, Ahad!" demesinin kıssasıdır. Cühûdluk taassubundan dolayı onun efendisi Hicâz güneşinin önünde ona diken dalı ile vururdu. Öyle ki Bilâl (r.a.)ın cisminden diken yarasından dolayı kan fışkırırdı. Ondan onun kasdı olmaksızın "Ahad, Ahad!" sadâsı çıkardı. Nitekim onun gayrı olan derdlilerden kasıdsız nâle çıkar. Zîrâ aşk derdinden dolmuş idi. Fir'avn'ın sihirbazları ve Cercîs ve onların gayrı olan sayısız ve hesabsız kimseler gibi. Diken acısının def'i ihtimâmına medhali olmadı6.013 kelime
- 20Sıddîk (r.a.)ın Bilâl (r.a.)ın vakıasına ve mihnetlenmesine ve cühûdların onun üzerine olan zulmüne geri dönmesi ve onun "Ahad, Ahad!" demesi ve cühûdların kîninin ziyâde olması ve o kazıyyeyi Mustafâ (a.s.v.)ın huzurunda hikâye etmesi ve onu cühûdlardan satın alınması hakkındaki meşveret2.281 kelime
- 21Mustafa (a.s.)ın: "Mâdemki Bilâl (r.a.)a müşterî oluyorsun, elbette onlar inâd cihetinden onun bahâsını ziyâde edeceklerdir. Bu fazîlette beni kendine şerîk et! Benim vekîlim ol ve yarı bahasını benden al!" diye Sıddîk (r.a.)a vasiyet etmesidir3.646 kelime
- 22Kâfirin gülmesi ve bu akidde Sıddîk (r.a.)ın aldanmış olduğunu zannetmesi2.999 kelime
- 23Mustafa (s.a.v.) in: "Sana vasiyet ettim ki, benim müşâreketim ile satın al! Sen niçin yalnız kendin için satın aldın?" diye Sıddîk (r.a.)a muâtebe kılması ve Sıddîk (r.a.)ın özür söylemesi2.683 kelime
- 24Hilâl'in kıssasıdır ki, Hudâ'nın muhlas ve taklîdsiz sâhib-i basîret bir kulu idi. Mahlûkātın köleliği içinde, acz cihetinden değil, maslahat cihetinden zâhiren Lokmân ve Yûsuf ve onların gayrıları gibi gizlenmiş idi. Bir beyin seyis olan kölesi idi ve o bey müslümân idi; fakat gözü kapalı idi.765 kelime
- 25Yine bu sözün takrîri hakkında hikâyedir1.223 kelime
- 26Hilâl (r.a.)ın kıssasına rücû'dur1.261 kelime
- 27Bu Hilal'in hasta olması ve onun efendisinin onu tahkîri ve tanımaması emrinde, onun hastalığından habersizliği ve kalb-i Mustafa'nın onun hastalığından ve hâlinden âgâh olması ve Resûl (a.s.)ın bu Hilal'i araması ve ziyareti1.448 kelime
- 28Mustafa (a.s.v.)ın Hilal'in iyâdeti için o beyin ahırına girmesi ve Mustafa (s.a.v.) in Hilâl'i okşaması855 kelime
- 29Onun beyânındadır ki, Mustafa (s.a.v.) işitti ki, Îsâ (a.s.) su yüzü üstünde yürürdü. Buyurdu ki: "Eğer yakîni ziyâde olaydı, hevâ üzerinde yürür idi."3.071 kelime
- 30O kocakarının hikâyesidir ki, kendi çirkin yüzüne cendere ve düzgün yaptı; ve yapılmış olmadı ve kabûl edici gelmedi1.114 kelime
- 31Bir fakîrin hikâyesidir ki, o Geylânî tâcire "Hudâ seni selâmetle evine, barkına eriştirsin!" diye duâ etti1.116 kelime
- 32O fakîrin hikâyesidir ki, o evden her ne istedi ise "Yoktur!" dediler1.085 kelime
- 33O kocakarının hikâyesine rücû'1.665 kelime
- 34O hastanın hikâyesidir ki, tabîb onun hakkında sıhhat ümîdi görmedi3.135 kelime
- 35Hastanın kıssasına rücû'5.121 kelime
- 36Sultân Mahmûd'un ve gulâm-ı Hindû'nun kıssası7.606 kelime
- 37Yine o sûfî ve kādının kıssasına rücû' etmek beyânındadır1.531 kelime
- 38Sûfînin o tokat vuran tarafına gitmesi ve onu kādıya götürmesi2.281 kelime
- 39Sûfî ve kādı hikâyesine rücû'2.379 kelime
- 40Kādının o tokat muhibbi olan hastanın edepsizliğinden öfkelenmesi ve o sûfînin kādıya itâb etmesi778 kelime
- 41Kadının o sûfîye cevâb vermesi2.212 kelime
- 42O sûfînin kādıya suâl etmesi707 kelime
- 43Kädının sûfîye cevâb söylemesi3.226 kelime
- 44Sûfînin suâline kādının cevâb vermesi ve Türk ve hırsız kıssasını mesel getirmesi1.613 kelime
- 45"Terzinin benden bir şey çalması mümkin değildir!" diye Türk'ün da'vâ etmesi ve onun rehin bağlaması, ya'ni bahis tutuşması900 kelime
- 46Terzinin Türk'e gülünç sözler söylemesi ve gülmenin kuvvetinden onun iki dar gözünün bağlanması ve terzinin fırsat bulması569 kelime
- 47Üstâdın o Türk'e merhamete gelmesi928 kelime
- 48Onun beyânında ki, işsizler ve masal isteyiciler, o Türk'ün mislidirler; ve gaddâr olan aldatıcı âlem, o terzi gibidir; ve kadınların şehveti bu dünyanın mudhikeler söylemesidir; ve ömür, bu terzinin önünde bekā cübbesini ve takvâ libâsını düzmek için o atlas gibidir1.867 kelime
- 49Kādının sûfîye cevâb vermesi1.184 kelime
- 50Onun takrîri hakkında hikâyedir ki, "İşin zahmetine sabır ve yârin firâkına sabırdan ehvendir"1.809 kelime
- 51Mesel4.659 kelime
- 52Kesb vâsıtası olmaksızın rızk taleb edici olan fakîrin kıssası6.162 kelime
- 53O genc-nâmenin kıssasıdır ki, dediler: "Kubbenin yanında yüzünü kıbleye dön, oku yaya koy ve at! Düştüğü yerde defîne vardır."2.219 kelime
AI Analiz
Kitap Testi
Zorluk seviyesi seçerek teste başlayın.
Test için giriş yapın
Notlar ve Değerlendirmeler
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!