Ramazan ve Oruç

Terzibaba'nın "Ramazan ve Oruç" kitabı, Ramazan ayının İslâmî ve tasavvufî önemini çeşitli yönleriyle ele alır. Kitap, Ramazan'ın Kur'ân-ı Kerîm'de adı geçen ve değerine vurgu yapılan yegâne ay olduğunu^s.9 ve Bakara Sûresi 185. ayetinde belirtildiği üzere, insanlara doğru yolu gösteren Kur'ân'ın bu ayda indirildiğini vurgular^s.129. Bu bağlamda, Ramazan'a ulaşanların oruç tutması emredilir ve bu ayın cennet kapılarının açılıp cehennem kapılarının kapandığı, şeytanların bağlandığı mübarek bir zaman dilimi olduğu hadislerle desteklenir^s.9.

Orucun tasavvufî boyutu ise nefis tezkiyesi ve ruhanî arınma üzerine kuruludur. Kitap, orucun sadece bedensel açlık ve susuzluktan ibaret olmadığını, aksine "beşeriyet iktizası şeyleri kullanmamaktan ibaret" olduğunu belirtir^s.48. Sâlikin Ramazan boyunca oruç tutarak nefis tezkiyesi yapması, gönül aynasından nefsaniyetin tozlarını arındırması hedeflenir. Bu temizlenme sonucunda ilâhî tecellîlerin gönül aynasında parlamaya başladığı ve gönlün bir tecellî merkezi haline geldiği ifade edilir^s.135. Oruçta sabredici ve ısrarcı olmanın, Hakk Teâlâ'nın ihsan edeceği ruhanî gıdaya muntazır olmanın önemi vurgulanır; zira iftar vaktinde mideyi envâ-ı taamlarla doldurmanın bu ruhanî gıdayı engellediği belirtilir^s.30.

Kitapta ayrıca Ramazan'a mahsus ibadetler olan teravih, itikâf^s.8 ve Kadir Gecesi gibi konulara değinilir. Abdülkerim Ciylî gibi âriflerin görüşleri de bu ibadetlerin mânevî derinliğini pekiştirmek için kullanılır^s.58. Son olarak, Ramazan'ın irfan ehlinin gönlünde ilâhî adaleti tesis etmeye vesile olduğu, gaflet ehlinin ise bu adaleti tesis edememiş bir vaziyette Hakk'ın huzuruna çıkacağı ifade edilerek^s.235 orucun bireysel ve toplumsal adalet anlayışına katkısı da vurgulanır.

Kaynaklar: Ramazan ve Oruç — s. 8, 9, 30, 48, 58, 129, 135, 235

Necdet Ardıç, tasavvuf dünyasında "Terzibaba" olarak tanınan, Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biridir (Necdet Ardıç (Terzibaba) - WIKI). O, tasavvufî irfan geleneğini günümüz şartlarına uyarlayarak geniş kitlelere aktarmış bir şahsiyettir. Eserleri ve sohbetleri aracılığıyla tasavvufun anlaşılmasına ve yaşanmasına büyük katkılar sağlamıştır (Necdet Ardıç (Terzibaba) - WIKI).

Terzibaba'nın öğretileri, tasavvufun temel kavramlarını sâlikin hayatına tatbik etme üzerine kuruludur. Örneğin, mîzân kavramını sâlikin her amelinde ve her hâlinde kendisini Hak'ın hükmü mîzânına çekme idrâki olarak açıklamıştır. Bu idrâk, kalbin sürekli tahavvül ettikçe yeniden kurulan dengenin adıdır ve Şuaybiyye Fassı'ndaki 'tahavvül' hikmetiyle bağlantılıdır^K1.

Bir diğer önemli kavram olan halîfelik ise, Terzibaba çizgisinde sâlikin nefsinin hilâfetini Hak'a teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesidir. Bu durum, Âdemiyye Fassı'nın menşei olarak kabul edilir ve insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfını ifade eder^K1. Halîfelik, nefsin hilâfet iddiâsından soyutlanması (tezkiye), Hak'ın hilâfet emanetini izhâra mahal olması (tecellî) ve nihayetinde 'halîfe' ile 'müstahlif' arasında perdesizliğin yaşanması şeklinde üç merhalede ele alınır^K1.

Terzibaba'nın riyâsetinde, onun ekolünden gelen müellifler tarafından çeşitli Kur'ân sûreleri tefsirleri de kaleme alınmıştır. Örneğin, Terzi Oğlu Cem Cemâlî Mü'minûn ve Zümer sûreleri tefsirlerini yazarken, Abdürrezzak Tek Sâd, Câsiye ve Vâkı'a sûreleri tefsirlerinin müellifidir (Terzi Oğlu Cem Cemâlî - WIKI, Abdürrezzak Tek - WIKI). Bu çalışmalar, Terzibaba'nın tasavvufî irfan geleneğini yazılı eserlerle de yaygınlaştırma çabasının bir göstergesidir.

Kaynaklar: K1, s. 1, 101

İnsan-ı Kâmil Orucu, tasavvufî bir derinliğe sahip olup, sıradan oruçtan farklı bir mertebede ele alınır. Bu oruç, İnsan-ı Kâmil'in "İlâhî zât hakikatlerinden temkin makamına nail olup" çevresine örnek olmak üzere tuttuğu bir oruçtur^s.48. Bu mertebedeki oruç, kişinin beşerî iktizaları, yani insana ait özellikleri kullanmamaktan ibarettir. Amaç, bu beşerî işlerden imtina ederek "Samediyyet sıfatlarına" girmektir^s.48. Kişi, beşerî işlerden uzaklaştığı, yani oruç tuttuğu sürece, kendisinde Hakk'ın eserleri zuhur etmeye başlar^s.48. Bu durum, orucun kişiyi irfan hâline ulaştırmasıyla gerçekleşir ve bu irfan hâli, "Ariflik" ve "Arifibillah"lık mertebelerine kapı aralar; böylece kişide "Samed-samediyyet" hakikatleri açılır^s.47. Niyazî Mısrî'nin de belirttiği gibi, "Savm u sâlât u hac ile sanma biter zâhid işin, İnsân-ı Kâmil olmaya lâzım olan irfân imiş"^s.47. Bu oruç, aynı zamanda Kadir Gecesi'nde oluşan "Ariflik" ve "Arifibillah"lık hâli ile ilişkilendirilir. Zira orucun hakikati, kişide sır olmaktan çıkıp, İnsan ile Kur'ân'ın buluştuğu Kadir Gecesi'ni kendi bünyesinde oluşturabilmesidir^s.46. Bu, hakiki mânâda Mi'rac'ını yapan İnsan-ı Kâmil'in, ikizi olan Kur'ân'a bu sultan ayda ulaşması, Kadir Gecesi'ni ve Arifliğini idrak etmesi ve Ramazan Bayramı'nı yapabilmesidir^s.10. Bu oruç, "HU" ana bellek programının evveli olan "La Taayyün" (İnsan-ı Kâmil) mertebesinden, kisve görüntüye gelme olan "Ramazan"da ortaya çıkan bir bâtınî buluşmayı ifade eder^s.228.

Kaynaklar: Ramazan ve Oruç — s. 10, 46, 47, 48, 228

"Sen Çık Aradan Kalsın Yaradan" sözü, tasavvufî sülûkun temel prensiplerinden biri olan fenâ hâlini işaret eder. Bu ifade, kişinin kendi benliğinden, nefsânî arzularından ve vehmî iddialarından arınarak mutlak varlığa yönelmesini ifade eder. Ramazan ve Oruç kitabında belirtildiği üzere, bu düstur, Ef'âl, Esmâ, Sıfât ve Zât mertebelerine dair sahip olunan zanların, yani hayalî ve vehmî bilgilerin aslı ile değiştirilmesiyle gerçekleşir^s.215. Kişi, bu zanlardan kurtulduğunda, "aradan zan da çıkar kalan yar-a nefis yarasının zannı olmaktan çıkar, (dostun aşk yarası) halık, zuhur, tecelli olur"^s.215.

Bu söz, aynı zamanda asalet kavramıyla da yakından ilişkilidir. "Namaz kılmak zorunluluk değil, Asalet işidir.... Sen çık aradan kalsın Yaradan" denilerek, namazın sadece bir ibadet olmanın ötesinde, kişinin kendi benliğini aşarak Hakk'a yönelme ve O'nunla bağ kurma (salât) eylemi olduğu vurgulanır^s.207. Bu süreçte, "Asalet teki (TE) sende kalkar, Sen çık aradan, kalsın Aradan Yaradan (Asal) olur"^s.222. Buradaki "Asal" olmak, ana ve temel niteliğinde olmak anlamına gelir ki, bu da Kur'ân'ın "Ümm" (Ana) olması ve Efendimiz'in (s.a.v.) "Ümm" olmasının "Asal" olmasından kaynaklandığı fikriyle açıklanır^s.222.

Terzibaba külliyatında bu ifade, kişinin kendi nefsi benliğinde bir delik açıp oradan çıkması gerektiği şeklinde somutlaştırılır; tıpkı devenin iğne deliğinden geçmesi gibi^s.208. Bu, kişinin kendi varlık zannından kurtulup, "Ram-Hu" yani Hu'ya ram olan, boyun eğen bir "Abd-u-hu" hâline gelme yolculuğudur^s.224. Ramazan ayı da bu "Sen çık aradan kalsın Yaradan" hakikatinin idrak edildiği, Hakikat-i Muhammedî ve Hakikat-i Ahmediye zanlarından kurtulup Abd-u-Hu'ya ulaşma sürecini temsil eder^s.224.

Kaynaklar: Ramazan ve Oruç — s. 207, 208, 215, 222, 224

İ'tikâf, tasavvufî metinlerde derinlemesine bir içe dönüş ve manevî arınma süreci olarak anlatılır. Kitapta, i'tikâfa başlarken "nefs’in hevasından, zan ve hayalden, gafletten soyunmaya çalışarak, saf bir gönül ve Besmele ile okumaya başlamak" tavsiye edilir^s.5. Bu, i'tikâfın sadece fiziksel bir mekânda kalmaktan ibaret olmadığını, aynı zamanda zihinsel ve ruhsal bir hazırlık gerektirdiğini gösterir. Sâlik, bu süreçte vehim ve hayalin tesirinden kurtularak gerçek manada kitaplardan yararlanmayı hedefler^s.5.

İ'tikâf sırasında, sâlikin manevî mertebeleri aşması ve kendi gönül kitabını okuması vurgulanır. Kitapta, "Kitabını oku! Bugün hesap görücü olarak sana nefsin yeter!" ayetine atıfta bulunularak, kişinin kendi ömür çizgisini ve iç dünyasını okumasının önemi belirtilir^s.229. Bu, kişinin kendi özünden gelen kitabını okuması veya kendisine verilmiş olan kitabı okuması şeklinde iki farklı boyutta ele alınır^s.230. İ'tikâf, bu "gönül kitabını" okuma ve anlama fırsatı sunar; böylece kişi, kendi içindeki hakikatleri keşfedebilir ve değiştirme imkânı bulabilir^s.229.

Yazar, kendi i'tikâf deneyiminden bahsederken, akıl, ruh, nefs ve beden sohbetlerini dinlediğini ve "İrfan Mektebi" kitabını okuduğunu belirtir. Bu süreçte, her güne bir mertebenin denk geldiğini ve bu mertebelerin tekrar düşünüldüğünü ifade eder^s.99. Bu durum, i'tikâfın manevî bir sülûk ve mertebe kat etme aracı olduğunu gösterir. İrfan Mektebi gibi eserler, bu mertebelerin izah edildiği kaynaklardır^s.243. Dolayısıyla i'tikâf, kişinin manevî gelişimini hızlandıran, içsel keşiflere ve Hakikat'e ulaşmaya vesile olan bir ibadet ve hâl olarak sunulur.

Kaynaklar: Ramazan ve Oruç — s. 5, 99, 229, 230, 243

"Halvet'ten Notlar" bölümü, Terzi Baba'nın halvet uygulamasına yönelik pratik yönlendirmelerini sunar. Bu notlarda, halvet süresince sâlikin Kur'ân-ı Kerim okuması, namaz kılması ve tasavvufî eserleri mütalaa etmesi tavsiye edilir^s.83. Özellikle "yolumuz kitap, tavsiye kitapları ve sohbetlerinden, tefekkürden başka bir şey ile ilgilenme ve önemli olan yerlerini not almaya çalışırsın" ifadesi, halvetin bir nevi ilim ve irfan tahsili süreci olduğunu gösterir^s.83. Tasavvufî anlamda halvet, sâlikin toplumdan soyutlanarak belirli bir mekânda yalnız başına zikir ve ibadetle meşgul olmasıdır; bu, nefsle mücadele (mücâhede) sürecinin yoğun bir parçasıdır^K1. Hz. Peygamber'in Hira mağarasındaki tahannüs (yalnızlık) hali, halvetin nebevî bir modeli olarak kabul edilir ve ilk vahyin bu süreçte gelmesi, halvetin manevi açılımlara zemin hazırladığını gösterir^K1. "Ramazan ve Oruç" kitabında Terzi Baba'nın Cuma günü için özel bir dua hazırladığı ve bunun "3 Cuma ile cem hali olmuş oluyor. Tevhid ilmi, bir'lik oluşmuş oluyor" şeklinde yorumlandığı da belirtilir^s.98. Bu durum, halvetin sadece bireysel bir ibadet olmanın ötesinde, tevhid ilmine ve birlik haline ulaşma yolunda bir araç olduğunu ima eder. Genel olarak, bu notlar halvetin manevi arınma, yoğunlaşma ve Hak ile bağ kurma sürecindeki rolünü vurgular.

Kaynaklar: Ramazan ve Oruç — s. 83, 98 · K1, s. 209

"Ramazan ve Oruç" kitabı, yazarın İslam'ın beş şartı üzerine yazdığı eserler serisinin bir parçasıdır. Daha önce "Salât ve Namaz", "Kelime-i Tevhid", "İman Bahsi", "Hacc ve Umre Hakikatleri" gibi kitaplar tamamlanmış olup, "Zekât" konusu üzerinde de çalışılmaktadır^s.2. Bu durum, kitabın sadece oruç ibadetine odaklanmaktan ziyade, İslam'ın temel ibadetlerini bir bütün olarak ele alan daha geniş bir külliyatın parçası olduğunu göstermektedir. Kitabın önsözünde, okuyuculara "bir ömür boyu sağlık, sıhhat ve gönül muhabbetleri ve gerçek ma'nâda tasavvufî idrakler" niyaz edilmesi^s.4, eserin yalnızca oruç tutanlara değil, tasavvufî bir anlayış geliştirmek isteyen herkese yönelik olduğunu ortaya koymaktadır. Yazar, "Gönülden Esintiler" adlı İZ-Terzi Baba kitaplarından biri olan bu eserin "içinde bir hayli mevzular olan" zâhir ve bâtın nurundan bu dünyada iken yararlanmaya gayret etmeyi teşvik eder^s.4. Ayrıca, kitapta yer alan bazı ifadelerin "özel isimler değil rumuz isimler" ve "sadece geçen hadisatların belirtildiği"^s.195 vurgusu, eserin kişisel deneyimlerin ötesinde evrensel tasavvufî hakikatleri barındırdığını gösterir. Bu bağlamda, oruç bahsi, "renklilikten renksizliğe ithal etme" ve "beşeri hâlden imtina etme" gibi tasavvufî kavramlarla ele alınarak^s.56, ibadetin derin manevi boyutlarına işaret edilmektedir. Dolayısıyla, kitap oruç ibadetini bir vesile kılarak, okuyuculara tasavvufî bir idrak ve manevi gelişim yolculuğu sunmaktadır.

Kaynaklar: Ramazan ve Oruç — s. 2, 4, 56, 195

Kadir Gecesi'nin önemi, kitapta birkaç katmanda ele alınır. İlk olarak, bu gece, Cenâb-ı Hakk'ın Hz. Peygamber'e Kur'ân-ı Kerîm ile ikramda bulunduğu ve onun da bu ikramı ümmetine sunduğu özel bir zamandır. Muhyiddin İbn-i Arabî'nin ifadesiyle, Hz. Muhammed'in ümmetine Kur'ân-ı Kerîm'i ikram etmesi, Hz. Cibril'in Meryem'e ruhu nefhetmesi gibidir^s.132. Bu durum, Kadir Gecesi'ni Ümmet-i Muhammed'e has bir lütuf kılar; zira diğer ümmetlerin Kadir geceleri yoktur^s.132.

İkinci olarak, Kadir Gecesi'nin idraki, takvimdeki belirli bir geceye bağlı olmaktan ziyade, kişinin içsel durumuyla ilişkilidir. Kitapta, "İşte o gece onun hakkında Kadir Gecesi’dir. Ve başkaları ondan gafildir ve bu gece onlar hakkında Kadir Gecesi değildir" denilerek, bu gecenin kişisel bir tecrübe olduğu vurgulanır^s.27. Bu anlayışa göre, hiçbir gece Kadir Gecesi'nden hâlî olmazken, aynı zamanda bütün geceler de Kadir Gecesi değildir; bu durum, kişinin o geceye yüklediği anlam ve idrak seviyesiyle ilgilidir^s.27.

Üçüncü olarak, Kadir Gecesi'nin önemi, kişinin kendi kadrini ve kıymetini bilmesiyle doğrudan bağlantılıdır. "Kadrini kıymetini bil" başlığı altında, insanlara yapılan bir ikramın kıymetini bilenin "kadirşinas" olarak nitelendirildiği belirtilir^s.207. Bu bağlamda, "Men arefe nefsehû fekat arefe rabbehû" (Kim nefsini bilirse Rabbini bilir) hadisi şerifi, Kadir Gecesi'nin derin anlamını açığa çıkarır; kişinin kendi iç âlemine yönelerek nefsini tanıması, Hakk'ı idrak etmesinin bir yolu olarak sunulur^s.219. Bu içsel yolculuk, ramazan ayının son on gününde itikâfa girerek ve geceleri ihya ederek Kadir Gecesi'ni arama ve idrak etme çabasıyla desteklenir^s.82.

Kaynaklar: Ramazan ve Oruç — s. 27, 82, 132, 207, 219