Sohbet Arası Sohbetler (23)

"Sohbet Arası Sohbetler (23)", Necdet Ardıç'ın tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan önemli çalışmalarından biridir (WIKI: Necdet Ardıç (Terzibaba)). Kitap, yazarın "muhterem okuyucularım her ne vesile ile elinize geçmiş olan bu ve devamı olan (30) kitap" ifadesiyle belirttiği gibi, bir serinin yirmi üçüncü cildidir (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.1, 138). Bu sohbetler, belirli bir seyir takip etmeden, çeşitli vesilelerle yapılan konuşmaların ses kayıtlarından yazıya aktarılmasıyla oluşmuştur (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.1). Yazar, bu sohbetlerin değişik mahallerde ve farklı kimselere yapıldığını, bu nedenle aynı mevzuların tekrar gibi görülebileceğini, ancak bunların aslında "eğitim gereği başkalarına da aktarılması gereken bilgiler" olduğunu vurgular (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.2). Her sohbetin kendine ait bir özelliği olduğunu ve "aynı mevzu değişik zamanlarda değişik mertebeleri itibari ile yine de aynı sohbet değildir" diyerek, her bir kaydın özgün değerini belirtir (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.2). Kitapta, Mesnevî-i Şerif'ten alıntılarla İsa Aleyhisselam'ın hikayeleri gibi konulara değinildiği görülmektedir (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.101). Ayrıca, tevhid ehli bir kimsenin Tevhid-i Hakiki'yi idrak etmesi durumunda, bütün âlemde Hakk'ın zuhurunu şüphesiz kabul edeceği gibi derin tasavvufî konular da işlenmektedir (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.100). Eser, Necdet Ardıç'ın mürşidlik vasfıyla, müridleriyle yaptığı irşad toplantılarının ve kalpten kalbe feyiz aktarımının bir yansıması olarak tasavvufî eğitimin önemli bir parçasını oluşturur^vikipedi.

Kaynaklar: Vikipedi: Sohbet; K1-29

Terzi Baba, Necdet Ardıç'ın tasavvufî kimliğidir ve onun öğretileri, Uşşâkî tarikatı içinde önemli bir yer tutar (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Kendisi, tasavvufî irfanı günümüze taşıyan ve bu bilgiyi geniş kitlelere aktaran bir mürşittir (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Terzi Baba'nın öğretileri, Adem aleyhisselamdan Hz. Peygamber'e kadar uzanan ilim ve meratip sürecinin bütününü kapsar ve bu bilginin Ümmet-i Muhammed için bir şans olduğunu vurgular^s.38.

Terzi Baba'nın eserleri arasında Necdet Divanı, Hacc Divanı ve İrfan Mektebi, Hakk Yolu’nun Seyr defteri gibi önemli çalışmalar bulunur^s.134. Ayrıca, Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi derinlikli eserleriyle de tanınır (Necdet Ardıç (Terzibaba) - Wiki). Terzi Baba, ilmini "vehb" yani Hakk'ın hibe yoluyla verdiği ilim, "kesb" yani çalışılarak kazanılan ilim ve "nakil" yani muhtelif eserlerden, Mesnevi-i Şerif, İnsân-ı Kâmil, Fusûsu'l Hikem ve sohbetlerinden müşahede ile toplanan ilim olarak tanımlar^s.135. Kendisi, aklında olmayan şeylerin birdenbire açığa çıktığını ve bunları kolaylaştırarak ifade etmeye çalıştığını belirtir^{s.2, s.51}. Terzi Baba'nın kitapları, "Terzi Baba kitapları serisi" adı altında birçok ciltte toplanmıştır^s.138. Bu eserler, onun tasavvufî izahlarını, divanlarını ve istişarelerini içerir^s.138. Terzi Baba, sahte ve hayali kimliklerin yerine gerçek kimliği bulma yolunda rehberlik eder^s.59.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler — s. 2, 38, 51, 59, 134, 135, 138

Tasavvuf, İslam mistisizmi olarak tanımlanır ve kalbin temizliği ile Allah'a yakınlık ilmini hedefler^vikipedi. Bu kitapta tasavvuf, işin özüne nüfuz etme ve Hakk'ın özüne doğru yönelme anlamında ele alınır; birkaç hikâye anlatıp çay içmekten ibaret bir zaman geçirme olarak görülmez^s.79. Yazar, tasavvufun sadece menkıbelerden veya ehlullahın hayat hikâyelerinden ibaret olmadığını, bunların lafzî tasavvuf olduğunu belirtir^{s.56, 80}. Gerçek tasavvufun, Bakara Sûresi'ndeki inek hikâyesi gibi derin mânâlara nüfuz etmek olduğunu ifade eder^s.79.

Tasavvufun felsefeden ayrıldığı temel nokta, ibadet ehli olmasıdır^s.36. Felsefe akl-ı cüz'ün ürettiği fikirlerken, tasavvuf akl-ı küllün bildirdiği hükümlerle tahakkuk eder^s.36. Bu, tasavvufun sadece teorik bir bilgi değil, aynı zamanda bir tatbikat ve yaşantı yolu olduğunu gösterir. Tatbikatı olmayan tasavvufun felsefede kalacağı ve fayda sağlamayacağı vurgulanır^s.81.

Sâlikin tasavvuf yolculuğunda öncelikle şeriatın beş vakit, beş şart gibi asgarî müştereklerini en güzel şekilde yerine getirmesi gerektiği belirtilir^s.81. Tarikatlara gitmek ve tecrübe edinmek ise şeriatın ardından gelir. Bu yolculukta zikir yapmak ve dergâhlarda toplanmak güzel eylemler olsa da, Hakk'a ulaşma gayesi varsa bunların birer perde olabileceği, ancak bu perdelerden geçmeden de hakikate ulaşmanın mümkün olmadığı ifade edilir^s.80. Kitap, tasavvufu Adem (a.s.)'dan Peygamberimiz (s.a.v.)'e kadar gelen, ilim ve meratip sürecinin tamamını içeren bir paket olarak sunar^s.38. Yazarın kendi yetişme tarzında da menkıbeler ve kutupların varlığına dair anlatılarla tasavvufun izlerini taşıdığı görülür^s.3.

Kaynaklar: Vikipedi: Tasavvuf · Sohbet Arası Sohbetler — s. 3, 36, 38, 56, 79, 80, 81

"Sohbet Arası Sohbetler" kitabında 'Ahad' ve 'Vâhidiyyet' kavramları, Hak'ın farklı teklik mertebeleri olarak açıklanır ve bu isimlerin ayrı ayrı mertebeleri ifade ettiği vurgulanır^s.67. Eğer tek bir mertebeyi ifade etselerdi, başka isimler almazlardı^s.67.

Ahad (Ahadiyyet):

Ahad, "tek olma, birlik" anlamına gelir ve tasavvufta Hak'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyünüdür^K1. Bu mertebe, sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf "tek" olma kademesidir^K1. Kitapta "birliğe/tekliğe dönüşmeye başlaması" olarak tarif edilir^s.70. İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ayeti, ahadiyyetin asıl menşeidir^K1. Ahadiyyet, hiçbir nispet kabul etmeyen, çoğalmaz bir teklik makâmıdır^K1. Bu, çoğalma öncesi bir mertebedir; esmâ ve sıfât henüz kapalıdır, hepsi "tek bir Hak'ta" bulunur^K1.

Vâhidiyyet:

Vâhidiyyet, Hak'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir ve ahadiyyetten sonra gelir^K1. Kitapta "çokluğun üretildiği, saha ve kaynağıdır" şeklinde ifade edilir^s.64. Ahadiyyet hiçbir nispet kabul etmezken, vâhidiyyet "er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs" gibi esmânın çoğalmasını mümkün kılan teklik kademesidir^K1. Bu mertebede Zât-ı Mutlak, Allah ismini alır^s.67. Cenâb-ı Hakk'ın 99 esmâsı ve bunun üzerinde sonsuz isimleri vâhidiyyet sahasında tecelli eder^s.67. Vâhidiyyet, kesretin (çokluğun) menşeidir ve ondan kesret doğar^K1. Hadîd Sûresi 3'teki "hüve'l-evvelü ve'l-âhirü ve'z-zâhirü ve'l-bâtın" beyânı vâhidiyyeti delillendirir^K1.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler — s. 64, 67, 70 · K1, s. 168, 220

Berzah kavramı tasavvufî vücud bahsinde üç katmanda işler. Birinci katman kelâmî/zâhirî berzahtır: insanın ölümünden kıyamete kadar ruhun bekleme yeri olan kabir berzahı^K1. Bu süreçte amel defterinin gözden geçirilmesi, Münker-Nekir suali, kabir azabı veya nimeti gibi akâidî konular işlenir^K1. Kişi öldüğü andan itibaren berzaha girer ve kıyamete kadar orada bekler; çünkü ahiret âlemi henüz faaliyete geçmemiştir^{s.120, 127}. Bu âlemde kişinin bedeni veya cesedi değil, hakîkat-i şahsiyyesi, yani latif tarafı intikal eder^s.125. İnsan, berzahta bu dünyada yaptığı amellerin güzel veya kötü suretlerini kendi yakını olarak bulur ve onların içine girer^{s.129, 8}.

İkinci katman vücudî berzahtır: vücud-i mutlakla vücud-i mukayyed (yaratılmış varlık) arasındaki mertebe olan âlem-i misâl veya âlem-i hayâldir^K1. Bu, sûretlerin saf rûhânî hâlidir; bedenin sıfatları kalkmıştır ama mâhiyet hâlâ taayyün üzeredir^K1. Mertebe-i ervah ile ecsâm-ı kesife arasındaki berzah "mertebe-i misâl"dir^s.122. Ayrıca mâzî ve müstakbel arasındaki berzah "zamân-ı hâl"dir^{s.122, 4}. Cennet ile cehennem arasındaki berzah ise "A'râf"tır^s.122. Nebatat ile hayvanat arasındaki berzah hurma ağacı, nebatat ile cemâdât arasındaki berzah ise mercandır^s.125. Bu berzah âlemine geçişte, âlem-i berzahın maddesine münasip bir heykele taalluk edilir; yani ruh dediğimiz hakîkat-i insaniyemiz, o âleme münasip bir vücut edinir^s.127.

Üçüncü katman sülûkî berzahtır: sâlikin nefs ve rûh arasındaki tahavvül anları, hâlden makâma geçişleridir^K1. Bu katman İdrîsiyye Fassı'nda 'tath...' olarak belirtilir^K1. Berzah, ilahî teklifler üzerine ism-i Bâtın'ın mazharı olarak, bu âlemde yapılan amellerin ve ahlakın suretlerinin meydana geldiği yerdir^s.129.

Kaynaklar: K1, s. 103 · Sohbet Arası Sohbetler — s. 4, 8, 120, 122, 125, 127, 129

Azimet, dinî bir hükmün asıl ve tavizsiz şeklidir. Tasavvufî sülûkta sâlikin nefsini terbiye etme, onu Hak'ın sıfatlarına alıştırma ve dünyevî alışkanlıklardan arındırma çabasının bir parçası olarak görülür^K1. Bu, bir nevi "mücâhede en büyük cihâddır" hadîs-i şerîfinde belirtilen nefisle mücadele prensibine dayanır^K1. Azimet, sâlikin Hak yolunda gösterdiği kararlılık ve gayretin göstergesidir. Örneğin, namazın vaktinde ve tam olarak kılınması azimetin bir gereğidir.

Ruhsat ise, dinî hükümlerin belirli zorunluluk veya meşakkat hallerinde hafifletilmesi veya ertelenmesidir. İslamiyet'in kaskatı bir din olmadığını, aksine kullarına kolaylıklar sunduğunu gösteren bir ilkedir^s.40. Örneğin, bir yolculuk sırasında namazların kısaltılması veya birleştirilmesi (cem' ve kasr), ya da hastalık durumunda orucun ertelenmesi ruhsat kapsamına girer. Kaynakta verilen örnekte, otobüste namaz kılamayan bir kişinin durumu veya nöbette olan bir askerin ibadetini yerine getirememesi gibi hallerde ruhsatın devreye girdiği belirtilir^s.40. Allah'ın bu tür durumlarda kulun vicdanına bıraktığı bir esneklik söz konusudur; azimete yönelenin karşılığını alacağı, ruhsatın da bir kolaylık olduğu ifade edilir^s.40. Bu ayrım, şeriatın katı ve kuru yönüne karşılık, tarikatın duygusal ve yaş yönünü de ortaya koyar^s.41.

Kaynaklar: K1, s. 57 · Sohbet Arası Sohbetler — s. 40, 41

"Sohbet Arası Sohbetler" adlı eser, tasavvufî bir bakış açısıyla kaleme alınmış olup, geniş bir okuyucu kitlesine hitap etmektedir. Öncelikle, tasavvufî konulara meraklı olan ve ehlullahın hayat hikayeleri ile menkıbeleri üzerinden mânevî bir yolculuğa çıkmak isteyenler için faydalıdır. Yazar, bazı kitapların sadece hikaye veya menkıbe olarak algılanmasının ötesinde, tasavvufî derinlik taşıdığını belirtir (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.56). Eser, bu tür anlatıların, okuyucunun kendi mânevî gelişimine katkıda bulunacağını ima eder.

İkinci olarak, Kur'ân-ı Kerîm'i sadece bir hikaye kitabı olarak değil, hakikatleri içeren bir rehber olarak anlamak isteyenler için de değerlidir. Yazar, Kur'ân-ı Kerîm'i "geçmiş şeylerin peygamberlerin hayat hikayeleri gibi" okumanın, onun asıl mesajını gözden kaçırmak anlamına gelebileceğini vurgular (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.80). Bu bağlamda, kitap, Kur'ân'ın derin anlamlarını keşfetmek isteyen okuyuculara farklı bir perspektif sunar.

Üçüncü olarak, farklı yerlerde ve farklı kimselere yapılan sohbetlerin bir araya getirilmesiyle oluşan bu eser, okuyuculara çeşitli fikirler edinme ve tecrübe sahibi olma imkanı sunar (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.2, s.33). Yazar, bu sohbetlerde bazı mevzuların tekrar etmesinin, farklı kitlelere aynı hakikatlerin aktarılması ihtiyacından kaynaklandığını belirtir (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.2). Bu durum, okuyucunun konuyu farklı açılardan idrâk etmesine ve mânevî feyzini artırmasına yardımcı olmayı amaçlar (Sohbet Arası Sohbetler (23), s.134). Kitap, genel olarak mânevî gelişim arayışında olan ve tasavvufî irfana açılan bir kapı arayan herkes için faydalı bir kaynak niteliğindedir.

"Bir saatlik tefekkür" hikmeti, tasavvufta tefekkürün mânevî sülûktaki merkeziyetini ve değerini ortaya koyar. Hz. Peygamber'in "Bir saatlik tefekkür, 60 senelik nafile ibadetten hayırlıdır" buyruğuyla başlayan bu hikmet, üç aşamada derinleşir: 60 senelik, yüzyıllık ve bin yıllık nafile ibadetlerden hayırlı olma mertebeleriyle tefekkürün üstünlüğünü vurgular^s.64. Bu durum, tefekkürün sadece fizikî hareketlerden ibaret olan ibadetlerden farklı olarak, "ahirete doğru kanat açıcı, yol açıcı" bir niteliğe sahip olduğunu gösterir. Tefekkür, "bu âlemde" hiçbir şeyin ulaşamayacağı kadar hızlı bir mânevî ilerleme sağlar^s.64. Tasavvufî anlamda tefekkür, "işin özüne nüfuz etmek", "Hakk'ın özüne doğru" yönelmek demektir; birkaç hikâye anlatıp zaman geçirmekten ibaret değildir^s.79. Gerçek tefekkür, gönlün ve aklın birlikte çalışmasını gerektirir; sadece bedenle yapılan abdest, namaz, hac, oruç gibi fizikî çalışmaların ötesinde, gönlün çalışması ve araştırıcı bir zihne sahip olunmasıyla mümkündür^{s.9, 46}. Bu sayede kişi, ilâhî tecellileri idrak eder ve kendisine özel verilen lütufları fark eder. Zira Allah Teâlâ'nın her kula tecellisi farklıdır ve uyanık bir gönül, bu özel tecelliyi idrak ederek şükür ve hareket etmelidir^s.85. Bu bağlamda tefekkür, sâlikin Hakk hakkında ne öğrendiği, ne anladığı ve ne hissettiği ise, onun gerçek mânevî sermayesi olur^s.85.

Kaynaklar: Sohbet Arası Sohbetler — s. 9, 46, 64, 79, 85